Diversity-Management ‚De openbare bibliotheek inrichten als een open ruimte‘

Ontvangsthal van de stadsbibliotheekbibliotheek van Bremen met portretfoto’s van de klanten
Ontvangsthal van de stadsbibliotheekbibliotheek van Bremen met portretfoto’s van de klanten | Foto (uitsnede): © Stadtbibliothek Bremen

Hoe reageren bibliotheken op de groeiende diversiteit van de samenleving? Deskundige in doelgroepgericht werk in de stadsbibliotheek van Bremen, over de strategie van diversity-management.
 

Mevrouw Schmedemann, sinds wanneer is diversity-management in openbare bibliotheken een actueel onderwerp?

Daar valt in het algemeen weinig over te zeggen omdat het sterk afhangt van de bevolkingsstructuur in de omgeving van de betreffende bibliotheken. Sommige bibliotheken hebben zich al vroeg gericht op de gastarbeiders in Duitsland, die zich verder wilden ontwikkelen of boeken wilden lezen in hun moedertaal. Op andere plaatsen heeft men pas met de nieuwe generatie vluchtelingen meer oog voor de noodzaak van diversity-management gekregen.
 
Het is dus vooral een reactie op de migratie?

Nee, niet alleen. Het is eerder zo dat we alert proberen te zijn op verschillen in de samenleving en hoe we daar als bibliotheek op kunnen inspelen om meer gelijke kansen te garanderen en onderling begrip te stimuleren. Het gaat bijvoorbeeld ook over mensen met een handicap of met leerproblemen. En van even groot belang is gendermainstreaming, dat wil zeggen de gelijkstelling van geslachten.

Welke maatregelen zijn nodig om meer gelijke kansen te creëren?


Britta Schmedemann Britta Schmedemann | Foto (Ausschnitt): © Privat

Dat hangt af van de doelgroep. Om bij het voorbeeld van migratie te blijven: hierbij richten we ons niet alleen op de migranten en vluchtelingen zelf, maar ook op vrijwilligers en de rest van de autochtone bevolking, want het is zaak dat die de mensen uit andere culturen leren kennen. Voor elk van deze groepen hebben we aparte media en een apart aanbod.

Voor vluchtelingen bijvoorbeeld boeken in het Arabisch?

Dat hebben wij al lang. We zijn al in de jaren tachtig van de vorige eeuw begonnen met de aanschaf van boeken die buiten de Engelse, Franse en Spaanse canon vallen. Dan hebben we het over Perzisch, Arabisch, Turks, Koerdisch en Russisch. Maar het is vooral belangrijk de bibliotheek zo in te richten dat die niet alleen een openbare, maar ook een open, toegankelijke plek is. Het is de bedoeling dat mensen uit verschillende culturen en contexten zich hier thuis voelen. In Bremen hangt in de ontvangsthal een kunstobject dat bestaat uit 300 portretfoto’s, overwegend van klanten van de bibliotheek. Daaraan kun je meteen zien hoe divers ons publiek is: je ziet er de punker naast de politieagent.

Is er in Bremen een totaalconcept voor diversity-management ontwikkeld of hebt u bepaalde prioriteiten gesteld?

Onze bibliotheek heeft in 2010 een diversity-strategie ontwikkeld en in haar beleidsplan opgenomen. In grote lijnen gaat het erom de pluraliteit van de samenleving te respecteren, rekening te houden met de principes van gendermainstreaming en zowel de intra- als de interculturele integratie te stimuleren. Daar hoort natuurlijk ook bij dat je naar de community’s toe stapt om hun zelf te vragen: Wat hebben jullie nodig van ons als bibliotheek? Waar zitten er nog blinde vlekken in ons aanbod?
 
Wordt deze strategie ook intern in uw organisatie toegepast?

Ja. We hebben bijvoorbeeld interculturele trainingen voor onze medewerkers ontwikkeld waarbij ze door middel van zelfreflectie leren omgaan met klanten uit andere culturen. Wat betekent het om in een nieuwe samenleving te komen waarvan je de regels niet kent? Hoe is het om een nieuw alfabet te moeten leren? We hebben onze namen in het Arabisch geschreven en ontdekt hoe stuntelig het handschrift er dan uitziet in vergelijking met dat van een native speaker. Met dergelijke oefeningen kweken we begrip bij onze medewerkers voor vluchtelingen die onze aanmeldingsformulieren misschien niet zo leesbaar invullen als we graag zouden zien.

De stadsbibliotheek van Bremen heeft in 2016 de Bremer-Diversity-Prijs gewonnen. Hoe is succesvol diversity-management te meten?

De statistieken geven alleen maar aan hoeveel kinderen of volwassenen een lenerspas bij ons hebben en wie werklozenkorting krijgt. Verdere informatie wordt altijd op vrijwillige basis gegeven en daarom is het statistisch gezien niet erg veelzeggend. Maar we kijken welk publiek we in huis krijgen.

Vraagt u ook om feedback?

Ja. We hadden bijvoorbeeld een leuke ervaring met de nieuwe generatie vluchtelingen. Heel veel van hen hebben de weg naar onze bibliotheek niet gevonden door ons aanbod in de asielzoekerscentra, maar doordat onze eigen oude klanten ons hadden aangeraden. Ook verheugend was dat de moskee hier in Bremen bij het hoofd van een van onze dependances kwam met de vraag of het Suikerfeest niet in de bibliotheek kon plaatsvinden, omdat ze graag wilden dat het een gemeenschappelijk feest voor het hele stadsdeel zou worden.

Heeft het bewustzijn voor de doelgroepgericht werk in de openbare bibliotheken intussen postgevat?

Ja. Onder de culturele instanties zijn de bibliotheken zelfs voortrekkers. Dat krijgen we ook regelmatig te horen; laatst bijvoorbeeld van de landelijke Kulturstiftung des Bundes, die had geconstateerd dat theaters en musea in hun diversity-strategie over het algemeen lang zo ver niet waren als de bibliotheken. Volgens mij slagen we er ook goed in een brug voor brede lagen van de bevolking te slaan, omdat we hoge cultuur aanbieden maar tegelijk zorgen voor laagdrempelige toegang.

Zijn er ook punten waaraan nog gewerkt moet worden?

In ons team van medewerkers is de diversiteit van de samenleving zeker nog niet voldoende weerspiegeld, de bezetting is heel Duits. Maar daarvoor is er nog heel wat lobbywerk voor ons beroep nodig. In veel Arabische culturen staat de bibliothecaris helemaal onderaan de ladder van de hiërarchie van beroepen. Bibliothecaris word je daar alleen maar als je echt voor niets anders geschikt bent.
Dus moeten we in die doelgroep reclame maken voor ons vak en duidelijk maken dat het in Duitsland een beroep is dat vele mogelijkheden biedt.

Britta Schmedemann is sinds 2013 deskundige in doelgroepgericht werk in de stadsbibliotheek van Bremen. Sinds juli 2015 is ze bovendien lid van de vakcommissie voor intercultureel bibliotheekwerk van de Interkulturelle Deutsche Bibliotheekverband (dbv).