Deutscher Buchpreis Robert Menasse ontvangt Deutscher Buchpreis 2017

De auteur heeft met zijn roman Die Hauptstadt de belangrijkste Duitse literaire prijs gewonnen. Zijn boek over het politieke bedrijf in Brussel is een pleidooi voor een Europa voorbij de nationale ego’s.
 

Het duurde even voor de tot tranen geroerde Robert Menasse een woord van dank kon uitbrengen. Hij was zeer geroerd dat hij de prijs kreeg, zei hij, en voegde eraan toe dat hij ervan overtuigd was dat zijn vijf concurrenten de onderscheiding evenzeer verdiend hadden als hij.


De jury van de Deutscher Buchpreis motiveert haar keus als volgt: ‚Menasses boek maakt op niet mis te verstane wijze duidelijk dat de economie alleen ons geen vreedzame toekomst kan garanderen,‘ maar dat we ook altijd naar het humane moeten streven en er niet van uit moeten gaan dat dat een gegeven is. Dat dit ook voor de Europese Unie geldt, laat Menasse met zijn roman op indringende wijze zien.
 

Geslaagd sfeerbeeld van de Europese hoofdstad
 

Die Hauptstadt gaat over het politieke bedrijf in Brussel. De Oostenrijker Robert Menasse heeft tijdens de vier jaar dat hij ter plaatse research deed voor zijn boek een liefdevol kritische blik op de EU-bureaucraten en hun menselijke feilbaarheid ontwikkeld. Het boek is satire, misdaadroman en analyse in één – en bovendien een pleidooi voor een Europa voorbij nationaal de nationale ego’s. De zevenhoofdige jury prees het boek als een ‚gelaagde roman die op meesterlijke wijze existentiële vragen van de privésfeer en het politieke domein met elkaar verweeft en de antwoorden op die vragen overlaat aan de lezer zelf.‘ Met en knap staaltje dramaturgie graaft Menasse ‚met lichte hand in de diepere lagen van de wereld die wij de onze noemen.‘

Robert Menasse heeft na de publicatie van zijn essaybundel over Europa al heel wat europolitieke discussies gevoerd. In 2012 schreef hij in Europäische Landboten (De Europese koerier, vertaling Paul Beers, 2013) positief over de transnationale instellingen en bureaucratie van de EU. Nu wil hij eigenlijk  alleen nog over zijn roman praten. Toch laat het onderwerp hem afgezien van de literaire aspecten niet los. ‚Het is een sluipende revolutie. Sinds de jaren zestig worden er systematisch gemeenschappelijke randvoorwaarden voor een heel continent opgesteld. En als dat gebeurt, dan wil ik weten wie dat doen en hoe ze dat doen. Daarom ben ik destijds naar Brussel gegaan.‘

‚De eu is mensenwerk, dÁÁr moet je over vertellen‘
 

‚Volgens mij is iedereen die de EU als probleem ziet en zegt dat ze ons onze soevereiniteit heeft afgenomen en eruit wil stappen, naïef en een gevaar voor de openbare veiligheid,‘ aldus Menasse in een interview na de prijsuitreiking. ‚De Europese Unie is een gedurfd, belangrijk concept, het is de enige kans voor ons allemaal om nog toekomst te hebben op dit continent. Om dat idee verder te ontwikkelen, moeten we kritiek leveren op wat er mis gaat en om dat te kunnen moet je eerst weten hoe het allemaal werkt. Wat zijn het voor mensen die daar werken? Wat zijn hun drijfveren?‘
Er zijn heel veel verhalen te vertellen en dat is nodig om te laten zien dat de EU geen abstractie is. ‚Wat daar gebeurt is mensenwerk, en alles wat mensenwerk is, daar kan en moet je over vertellen.‘ Dat is zijn uitgangspunt als romanschrijver. ‚Dit brengt ons dichter bij de mogelijkheid om op ons tijdsgewricht te reflecteren en het beter te begrijpen. En om in te grijpen!‘

De ‚Europese republiek‘ als concrete utopie
 

Robert Menasse werd in 1954 in Wenen geboren. Zijn Joodse vader was in 1938 voor de nationaalsocialisten gevlucht en pas na de oorlog naar Oostenrijk teruggekeerd. Menasse studeerde germanistiek, filosofie en politicologie in Wenen, Salzburg en Messina en promoveerde in 1980 met een onderzoek naar de figuur van de buitenstaander in het literaire bedrijf (Der Typus des Aussenseiters im Literaturbetrieb). Tot 1988 werkte hij als redacteur voor Oostenrijkse literatuur en als docent aan het instituut voor literatuurtheorie aan de universiteit van São Paulo in Brazilië, waar hij ook begon met schrijven.

 
Sandro Abbate: „Ich sehe den Blogger als Literaturvermittler – wie ein guter Buchhändler.“ Foto: © Sandro Abbate | novelero.de goethe.de/jadu
Liebeserklärungen an die Literatur

Einfluss der Blogger längst erkannt. Über 1.300 deutschsprachige Buchblogs gibt es. Einer davon ist novelero von Sandro Abbate. 2017 war er einer der offiziellen Begleitblogger zum Deutschen Buchpreis.
Zijn literaire doorbraak kwam in 1995 met Schubumkehr (Kentering, vertaling Paul Beers, 2003). In deze roman schildert hij de grote verschuivingen aan het einde van de jaren tachtig aan de hand van het voorbeeld van een dorp aan de Oostenrijks-Tsjechische grens. Menasse schrijft al sinds 2005 essays over de Europese Unie en de globalisering. Hij heeft daarbij nooit fundamentele kritiek gehad op de Europese Unie, maar zoekt de oorzaak van de politiek-democratische deficits vooral in de invloed en de macht van de afzonderlijke natiestaten. Door zijn ervaring in Brussel is hij naar eigen zeggen niet ‚van Saulus in Paulus‘ veranderd, maar van ‚Paultje in Paulus‘.  Dat hij een ‚Europese Republiek‘ ziet als een concrete utopie, betuigde hij al in 2013.
 

Verliezers gaan niet met lege handen naar huis
 

‚Ik ben buiten mezelf van vreugde,‘ is het antwoord van de auteur op de clichévraag hoe hij zich voelt vlak na de prijsuitreiking – met een elegante toespeling op de titel van de roman van zijn mededingster Sasha Marianna Salzmann. ‚Elke schrijver die zegt dat hij zo’n prijs niet hoeft en niet nodig heeft, liegt.‘ Hij heeft alleen iets verbijsterends geconstateerd sinds hij de prijs heeft gekregen: ‚Ik heb het gevoel dat ik een oplichter ben die praat over een roman die door iemand anders is geschreven.‘
 

Op de shortlist voor de beste Duitstalige roman van het jaar stonden verder: Gerhard Falkner (Romeo oder Julia), Franzobel (Das Floß der Medusa), Thomas Lehr (Schlafende Sonne), Marion Poschmann (Die Kieferninseln) und Sasha Marianna Salzmann (Außer sich). Zij krijgen elk 2.500 Euro. Vorig jaar won Bodo Kirchhof de Deutscher Buchpreis met Widerfahrnis (Wedervaring, vertaling José Rijnaarts, 2017)

Sinds 2005 wordt de prijs jaarlijks verleend door de Duitse Vereniging van Boekuitgevers en -handelaars. Uitgeverijen uit Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland mogen titels opgeven, waarna een zevenhoofdige jury, met een jaarlijks wisselende bezetting, eerst twintig titels kiest. Op de shortlist komen vervolgens vijf of maximaal zes titels te staan. De winnaar krijgt 25.000 euro en het de betreffende werk is meestal verzekerd van een plaats op de bestsellerlijst. De officiële uitreiking vindt een dag voor de opening van de Frankfurtse Buchmesse plaats in het Römer, het stadhuis van Frankfurt.
 

Genomineerden voor de Buchpreis – de Shortlist en de Longlist
 

Naast de roman Die Hauptstadt waren de volgende boeken genomineerd voor de Buchpreis 2017:

  • Romeo oder Julia van Gerhard Falkner
  • Das Floß der Medusa van Franzobel
  • Schlafende Sonne van Thomas Lehr
  • Die Kieferninseln van Marion Poschmann
  • Außer sich van Sasha Marina Salzmann
De Longlist van de Buchpreis 2017 bevatte de volgende titels:
  • Lichter als der Tag van Mirko Bonné
  • Schau mich an, wenn ich mit dir rede! van Monika Helfer
  • Das Jahr der Frauen van Christoph Höhtker
  • Kraft van Jonas Lüscher
  • Flugschnee van Birgit Müller-Wieland
  • Schreckliche Gewalten von Jakob Nolte
  • Nach Onkalo van Kerstin Preiwuß
  • Phantom van Robert Prosser
  • Wiener Straße van Sven Regener
  • Peter Holtz van Ingo Schulze
  • Das Singen der Sirenen van Michael Wildenhain
  • Walter Nowak bleibt liegen van Julia Wolf
  • Katie van Christine Wunnicke
  • Evangelio van Feridun Zaimoglu