Leeuwarden 2018 Fryslân is klaar voor de titel Culturele Hoofdstad van Europa

Sense of Place
© Ruben Hamelink

Leeuwarden heeft grote plannen voor 2018, als in het laatste weekend van januari het startschot van de Culturele Hoofdstad van Europa klinkt.

‘Tot nu toe kwamen de mensen om te zeilen of voor de koeien. Na volgend jaar komen ze ook voor de cultuur.’ Oeds Westerhof heeft er alle vertrouwen in. Met een aantal collega’s was hij naar Keulen afgereisd om het culturele programma voor Leeuwarden/Fryslân aan de media te presenteren. Leeuwarden heeft grote plannen voor 2018, als in het laatste weekend van januari het startschot van de Culturele Hoofdstad van Europa klinkt. Naast honderden projecten – vaak met betrekking tot milieu en natuur – moeten zestig grote evenementen laten zien dat de regio om de Friese hoofdstad meer is dan alleen maar vlak land.

Westerhof, directeur van de organisatie, is pas in 2012 bij het project gekomen. Daarvoor was hij drie jaar directeur van een populaire bioscoop annex cultureel centrum in Nijmegen. Met Leeuwarden/Fryslân Culturele Hoofdstad keerde hij terug naar zijn Friese heimat . Niemand had de krap 109.000 inwoners tellende stad werkelijk in gedachten toen Leeuwarden in 2013 uiteindelijk werd gekozen. Westerhofs reactie op de kritiek dat de EU-Commissie bij de selectie van de jaarlijkse culturele hoofdsteden te veel gericht is op de kleinere steden: ‘We zijn in Europa te veel op de grote steden gefocust. Maar de helft van de Europeanen woont in kleinere plaatsen zoals Leeuwarden. Die moeten ook een toekomst hebben.’ En hier is het, met name met het oog op de krimp op het platteland, zaak om de regio voor de volgende generatie cultureel aantrekkelijk te maken.

Werelderfgoed Waddenzee

Leeuwarden heeft zijn mededingers van naam zoals Den Haag, Utrecht en Maastricht en omgeving bij wijze van spreken ‘de wind uit de zeilen genomen’; wind en water waren onder andere de talenten waarmee de als vakantiebestemming bekende regio kon woekeren. Grote delen van de provincie Friesland liggen onder de zeespiegel. De talrijke meren, sloten en grachten vormen samen met de Waddenzee 2400 vierkante kilometer wateroppervlak op de in totaal 5700 vierkante kilometer die Friesland groot is. Geen wonder dat het element water bij culturele programmering voor 2018 een cruciale rol speelde.

Zo wordt het in 2009 tot unesco-wereldnatuurerfgoed uitgeroepen Waddengebied een  ‚Sense of Place‘. In een tien jaar durend project worden er langs de hele Waddenzeekust successievelijk vijftig kunstobjecten geïnstalleerd, die als landschapsarchitectonische oriëntatiepunten ook na het culturele-hoofdstadjaar de ‘noordelijke krimpregio’s’ een impuls moeten geven. Verder zullen er in  het havenstadje Harlingen  begin augustus tijdens een poëziefestival getiteld ‚The Sea! The Sea!‘ gedichten op schepen klinken. Het festival wordt bekroond met een Sail In Parade van  tachtig tallships in Harlingen, nadat ze boven Vlieland en Terschelling over de finish zijn gekomen van een twee weken durende internationale zeezeilwedstrijd; een evenement waarbij  alleen al meer dan 200.000 bezoekers worden verwacht. In september gaat dan meteen een volgend hoogtepunt van start, als Friese paarden een maand lang de strijd tegen de getijden aan in de musical ‚De Stormruiter‘ (vrij naar Der Schimmelreiter, de novelle van Theodor Storm), waarbij de bekende rockster Ellen ten Damme samen met twee koren de sterren van de hemel zal zingen.

 
  • Friesisches Museum © Ruben van Vliet
  • Fountains Sneek © Stephan Balkenhol
    Fountains Sneek
  • Fountains Stavoren © Mark Dion, USA
    Fountains Stavoren
  • Der Schimmelreiter © De Stormruiter, Fryslân
  • Der Schimmelreiter © De Stormruiter, Fryslân
 

‘Iepen Mienskip’: cultuur van beneden naar boven

Kunstenaars, boeren, energiedeskundigen, wetenschappers en de plaatselijke bevolking, iedereen mocht meedenken over het project waarbij Friesland zich als ‘Iepen Mienskip’ (‘open gemeenschap’) wil presenteren. Artistiek leider Anna Tilroe heeft dan ook heel wat afgereisd in de provincie om de plaatselijke burgercomités, die ‘bottom-up-like’, vanaf de basis, mochten meebeslissen over het programma, te overtuigen van haar project ‘11 Fountains’. Momenteel wordt er hard gewerkt aan de elf fonteinen die door kunstenaars uit de hele wereld (onder wie de Duitse Stephan Balkenhol) zijn ontworpen voor de elf Friese steden langs de historische Elfstedenroute. En dat met een garantie van vijfentwintig jaar. ‘De fonteinen vormen een nieuwe verbinding tussen de steden,’ aldus Tilroe. De traditionele schaatsmarathon op bevroren sloten en meren werd in 1997 voor het laatst gehouden; de winters worden te warm, waardoor de ijsvloer de minimale dikte van vijftien cm niet meer bereikt.

Publiekstrekkers

Er is zeventig miljoen uitgetrokken voor het culturele-hoofdstadjaar, waarbij de EU met de gebruikelijke 1,5 miljoen euro de kleinste bijdrage levert. Het leeuwendeel wordt opgebracht door de stad, de provincie, de Euregio en diverse sponsoren. Een deel van het budget is bestemd voor twee exposities, over Mata Hari en M.C. Escher, die elkaar zullen opvolgen in het Fries Museum. Mata Hari groeide als Margaretha Geertruida Zelle op in Leeuwarden, waarna ze een bewogen leven als officiersvrouw en courtisane leidde, om in 1917 met haar executie in Parijs als vermeende spion te eindigen. Ook graficus Maurits Cornelis Escher wordt gevierd als ‘zoon van de stad’. De in 1898 in Leeuwarden geboren kunstenaar werd beroemd om zijn perspectivische ‘onmogelijkheden’, fantastische figuren en metamorfosen, die maken dat zijn kunst tot op de dag van vandaag blijft boeien.

Ten slotte zal een optreden van reuzen midden augustus letterlijk een van de hoogtepunten van het programma zijn. Drie dagen lang zullen er vijftien meter hoge marionetten door de eeuwenoude straten en steegjes van Leeuwarden trekken en voor ‘magische momenten’ zorgen. De leden van het Franse straattheater Royal de Luxe toeren al jaren door Europa, Afrika en Zuid-Amerika. Als ‘wereldburgers’ en gegarandeerde publiekstrekkers zullen ze in 2018 voor het eerst een Nederlandse stad met een bezoek vereren.

Leeuwarden, Fryslân Kulturhauptstadt 2018 © Friesland-Marketing