Vrouwenkiesrecht Gelijke rechten voor vrouwen en mannen

100 jaar na de invoering van het vrouwenkiesrecht is de politieke macht nog steeds ongelijk verdeeld.
100 jaar na de invoering van het vrouwenkiesrecht is de politieke macht nog steeds ongelijk verdeeld. | Foto (fragment): © Adobe

Duitsland mag dan wel het honderdjarig bestaan van het vrouwenkiesrecht vieren, maar de politieke macht is er nog steeds ongelijk verdeeld. Geen enkel Duits parlement telt evenveel vrouwen als mannen. Initiatieven zoals het Helene Weber Kolleg willen daar iets aan doen.

Twee helder witte korsetten met strakke baleinen en onbuigzame haakjes en oogjes laten je letterlijk de beknellende druk en snijdende inperking voelen. De korsetten vormen het eerste beeld dat de aandacht moet trekken bij bezoekers van de tentoonstelling ‘Damenwahl!’ (‘vrouwenkiesrecht!). Een zeer bewust gekozen metafoor: “Nog aan het begin van de vorige eeuw werd de bewegingsvrijheid van vrouwen letterlijk beperkt door korsetten”, vertelt historica Dorothee Linnemann, die deze tentoonstelling in het historisch museum van Frankfurt als zelfstandige curatrice heeft samengesteld. ‘Damenwahl!’ opende eind augustus 2018 de deuren en vormt een hoogtepunt van de jubileumcampagne ‘100 Jahre Frauenwahlrecht’ (‘100 jaar vrouwenkiesrecht’). In een tentoonstellingsruimte met een oppervlakte van 900 vierkante meter zijn 450 stukken te zien, gewijd aan voorvechtsters van het Duitse vrouwenkiesrecht. De geschiedenis van dat kiesrecht wordt er verteld tot 19 januari 1919 – de datum waarop vrouwen in Duitsland voor het eerst konden kiezen en zelf verkozen konden worden. Verder is er ook aandacht voor de democratische nieuwe start na 1945, toen de gelijkwaardigheid van man en vrouw in de Duitse grondwet werd opgenomen.

“We gaan achteruit”

Een verkiezingsaffiche uit 1919 roept vrouwen op om naar de stembus te gaan. Een verkiezingsaffiche uit 1919 roept vrouwen op om naar de stembus te gaan. | Foto: © Historisches Museum Frankfurt De Berlijnse politicologe Helga Lukoschat, bestuursvoorzitter van de Europäische Akademie für Frauen in Politik und Wirtschaft Berlin e.V. (EAF, Europese academie voor vrouwen in politiek en economie, Berlijn) vindt deze tentoonstelling bijzonder actueel en relevant: “Uiteraard zijn vrouwen in de politiek vandaag al lang geen uitzondering meer, maar ze zijn ook nog lang niet de regel. Vooralsnog telt geen enkel parlement in Duitsland evenveel vrouwen als mannen – en dat 100 jaar na 1919.” 

Volgens Helga Lukoschat is op gemeentelijk niveau slechts één op vier politici een vrouw, en wordt maar tien procent van de burgemeestersambten door een vrouw bekleed. In de Bondsdag bedraagt het aandeel vrouwen momenteel 30,9 procent – net zo weinig als 19 jaar geleden en zo’n 7 procent minder dan in de vorige regeringsperiode. “Hier zien we dus niet alleen een stagnatie, maar zelfs een achteruitgang.” 
 
Rosemarie Heilig, die als lokale politica verantwoordelijk is voor Milieu en Vrouwenzaken in Frankfurt, bevestigt dit. Haar stad had van 2006 tot 2011 een vrouwelijke burgemeester, onderburgemeester en gemeenteraadshoofd. “Sindsdien is het aandeel vrouwen in onze gemeenteraad weer met tien procent gedaald.” 

MEer doen voor sterke lokale politica’s

In 2011 heeft het EAF Berlin onder leiding van Helga Lukoschat en met steun van het Duitse ministerie voor Gezinszaken het Helene Weber Kolleg (HWK, Helene Weber-college) opgericht, om vrouwen te steunen vanaf het begin van hun politieke carrière op gemeentelijk niveau. Helene Weber, naar wie het initiatief vernoemd is, was zelf politica en zette zich in voor de gelijke rechten van vrouwen en mannen. Ze was een van de 37 vrouwen die in 1919 als eerste in het Duitse parlement zetelden. Dertig jaar en een wereldoorlog later maakte Weber deel uit van de Parlementaire Raad en ijverde ze samen met haar collega‘s Frieda Nadig, Elisabeth Selbert en Helene Wessel voor de verankering van de gelijke rechten in de grondwet. “Deze vier vrouwen worden vandaag beschouwd als ‘moeders van de grondwet’”, zegt Lukoschat. “Zij moesten ervoor strijden en mensen mobiliseren om de gelijkwaardigheid van vrouwen en mannen in de grondwet vast te leggen. Maar daarmee werd alleen de wettelijke basis gecreëerd; in werkelijkheid was de gelijkheid nog lang niet bereikt.” 
In 1956 debatteert CDU-afgevaardigde Helene Weber met bondskanselier Konrad Adenauer en andere afgevaardigden in de Duitse Bondsdag over de wet op de dienstplicht. In 1956 debatteert CDU-afgevaardigde Helene Weber met bondskanselier Konrad Adenauer en andere afgevaardigden in de Duitse Bondsdag over de wet op de dienstplicht. | Foto: © picture-alliance / dpa Ook vandaag nog moeten vrouwen keer op keer vechten, zegt Lukoschat. Voor een goede positie in het bedrijfsleven, een verkiesbare plaats op de stemlijsten… Het HWK organiseert mentorprogramma’s en seminars voor jonge vrouwelijke politici, helpt hen hun doorzettingsvermogen te vergroten en zorgt ervoor dat ze klaar zijn voor de omgang met pers, concurrenten en critici. “We leren hen ook hoe ze bondgenoten kunnen vinden.” Het belang van dat laatste was al bekend bij de dames van de eerste vrouwenbeweging 100 jaar geleden: die vrouwelijke pioniers vormden een stevig netwerk over partijgrenzen, religieuze grenzen en landsgrenzen heen, om zich te verenigen en ideeën uit te wisselen. 

NETwerken voor meer ‘FEMALE POWER’

Het Helene Weber-college staat met zijn engagement niet alleen. In binnen- en buitenland zien we heel wat initiatieven om vrouwen te steunen. Men neemt deel aan het Metoo-debat en zet zich in voor gelijke verloning of de combineerbaarheid van werk en gezinsleven. Zo is er de Female Future Force, opgericht door Nora-Vanessa Wohlert en Susann Hoffmann, redactrices van Edition-F. De Female Future Force beschouwt zichzelf als een beweging “voor Female Empowerment”. Hun recente netwerkevenement Female Future Force Day trok niet minder dan 4000 bezoekers. In België werkt het vrouweninitiatief Brussels Binder ondertussen aan een online databank van vrouwelijke beleidsdeskundigen en journalisten. De bedoeling is volgens woordvoersters Scarlett Varga en Juliane Schmidt om komaf te maken met de ‘mysterieuze’ afwezigheid van vrouwen in het Brusselse politieke debat.
 
“Ik heb er alle vertrouwen in dat de vrouwenbeweging zal blijven bestaan en dat ze door de jonge generatie met nieuwe inhoud zal worden gevoed”, zegt Lukoschat. Zijzelf zet zich momenteel met de EAF in voor een pariteitswet, een soort vrouwenquotum in de politiek. Hierdoor lijken de 100 jaar oude woorden van Marie Juchacz – een andere vrouw die in 1919 tot parlementslid verkozen werd – haast profetisch. Die woorden staan vergezeld van haar portret te lezen op een grote vlag op de tentoonstelling in Frankfurt: “Door het stemrecht is de vrouw nog niet vrij.” 
De aanwezigheid van vrouwelijke afgevaardigden in de Duitse Bondsdag is vandaag de dag vanzelfsprekend. Toch zijn ze nog steeds in de minderheid. De aanwezigheid van vrouwelijke afgevaardigden in de Duitse Bondsdag is vandaag de dag vanzelfsprekend. Toch zijn ze nog steeds in de minderheid. | Foto: © picture alliance / Anngret Hilse / SvenSimon