Kunstmatige intelligentie en kunst Het empathische algoritme

Het brein van de computer – Wie stuurt wie aan? De ontwikkeling van kunstmatige intelligentie is de afgelopen razendsnel gegaan.
Het brein van de computer – Wie stuurt wie aan? De ontwikkeling van kunstmatige intelligentie is de afgelopen razendsnel gegaan. | Foto (Uitsnede): © Adobe

Kunstmatige intelligentie speelt allang een grote rol in ons dagelijks leven. Het maakt onze smartphones slimmer, stelt medische diagnoses en schrijft draaiboeken. Zou het ons binnenkort ook op het gebied van creativiteit en empathie de baas zijn – en maakt het ons op een dag onsterfelijk?
 

Kunstmatige intelligentie of artificial intelligence (AI) staat voor systemen die zelfstandig hun vaardigheden verbeteren. Op steeds meer terreinen nemen ze het werk van ons over, bijvoorbeeld bij beeldanalyse, medische diagnostiek, het voorspellen van de aandelenmarkten, zelfs het componeren van muziek. Ook het draaiboek voor de korte film Sunspring is door een computerprogramma geschreven. Het idee dat een machine intelligenter en creatiever kan zijn dan wijzelf, bezorgt veel mensen de koude rillingen. Tesla-oprichter Elon Musk waarschuwde zelfs dat KI gevaarlijker kan zijn dan nucleaire wapens en een derde wereldoorlog zou kunnen ontketenen.

Informaticus Jürgen Schmidhuber, die onder andere vanwege het ontwerpen van neurale netwerken ook wel de ‘vader van de AI’ wordt genoemd, maakt zich geen zorgen: ‘95 procent van het AI-onderzoek heeft als doel ons leven als mens langer, gemakkelijker en gezonder te maken,’ zegt hij in een interview. Slechts vijf procent van het AI-onderzoek gaat over militaire vragen, daar hoeft niemand van wakker te liggen. Een AI die even intelligent, empathisch en creatief is als een mens, is voor Schmidhuber allang geen utopie meer. Evenmin als de voorstelling dat onze hersenen op een dag in intelligente machines verder kunnen leven.
 

AI kan veel meer Dan Alleen Wiskunde

Sinds zijn vijftiende droomt Schmidhuber ervan (een) AI te ontwikkelen die slimmer is dan hijzelf. Nu lijkt hij dichter dan ooit bij zijn doel te zijn: sinds 1995 leidt hij het Dalle-Molle-onderzoeksinstituut in Zwitserland. De daar ontwikkelde ‘Deep Learning Neural Networks’ zijn niet alleen baanbrekend op het gebied van machine learning, maar ook een kassucces. Ze worden door vijf toonaangevende digitale bedrijven ingezet (Apple, Microsoft, Amazon, Facebook en het Google-moederconcern Alphabet) en zijn op meer dan drie miljard smartphones te vinden. Daarnaast heeft de in 1997 eveneens door Schmidhuber en zijn collega Sepp Hochreiter ontwikkelde ‘Long Short-Term Memory’-technologie (lstm) grote sprongen op het gebied van spraakherkenning en vertaling mogelijk gemaakt. De vlotte antwoorden van Alexa, de spraakgestuurde assistent van Amazon, zijn bijvoorbeeld gebaseerd op lstm.

De technologie maakt computers slagvaardiger, geeft hun verbale vaardigheden en tegelijk een persoonlijkheid. Dat is misschien ook de reden dat sommige mensen huiverig zijn voor moderne AI. Toen de schaakcomputer Deep Blue in 1996 grootmeester Garri Kasparov versloeg en in 2016 het programma AlphaGo het won van de beste menselijke Go-speler, waren dat zonder twijfel mijlpalen op het gebied van het AI-onderzoek. Wie wel eens een gesprek met Alexa, Siri of een andere spraakgestuurde assistent heeft gevoerd, weet dat die AI’s inmiddels ook op emotioneel terrein steeds meer op ons gaan lijken.

Een AI die op het gebied van empathie en creativiteit niet meer van de mens te onderscheiden is, daar zou het onderzoek aan het Dalle-Molle-Instituut toe kunnen leiden. Maar vakmensen in de psychologie en professionals in de creatieve sector hoeven niet te vrezen voor hun baan. Een doorslaggevend bewijs daarvoor is Sunspring, de eerste film waarvan het draaiboek door een softwareprogramma is geschreven. Oscar Sharp en Ross Goodwin hebben op basis van lstm een automatische draaiboekschrijver ontwikkeld, Jetson genaamd. Die werd gevoerd met scripts van sciencefiction klassiekers en superheldfilms, leerde daarvan en schreef het draaiboek voor de korte film, die uiteindelijk met de Silicon-Valley-steracteur Thomas Middleditch werd verfilmd. Het tamelijk bizarre resultaat werd op het Sci-Fi-Filmfestival in Londen heel positief ontvangen. Maar de onsamenhangende dialogen en de hak-op-de-takkerige handeling maken duidelijk dat het tijdperk van de automatisch geproduceerde kassuccessen nog niet is aangebroken – wat niet wil zeggen dat we die dag niet gaan meemaken.

Een stap in de richting van hogere graad van complexiteit
 

Op verschillende terreinen van de geneeskunde, bijvoorbeeld dat van de diagnostiek, helpt AI om ons leven te verlengen. Maar zal het ons op een dag misschien zelfs onsterfelijk maken? Het idee om ons brein te scannen en te uploaden naar een robot of in een virtuele realiteit, kennen we al sinds de jaren zestig van de vorige eeuw uit sciencefictionfilms. Als we Schmidhuber mogen geloven, is dat natuurwetenschappelijk niet onmogelijk en zou het voor sommige mensen inderdaad realiteit kunnen worden. Maar in de zich snel ontwikkelende AI-economie zullen zulke ‘geüploade breinen’ zich waarschijnlijk razendsnel ontwikkelen, zodat ze uiteindelijk iets heel anders zouden worden. Volgens Schmidhuber zou de aarde voor volledig ontwikkelde AI waarschijnlijk snel te klein worden, zodat die zich over de kosmos zou gaan verspreiden: ‘Als je doordenkt over het idee van het leven, geloof ik niet dat mensen een grote rol spelen bij de verbreiding van intelligentie in de kosmos. Maar dat is prima, we moeten onszelf niet als de kroon van de schepping zien. De menselijke beschaving maakt deel uit van een veel groter schema – we zijn een belangrijke stap, maar niet de laatste – op de weg van het universum naar hogere graad van complexiteit.
 

Wetenschapsjaar 2019 over kunstmatige intelligentie
 

Met het oog op de groeiende betekenis van kunstmatige intelligentie is het wetenschapsjaar 2019 in Duitsland gewijd aan dit onderwerp. Het onderwijs en het bedrijfsleven worden opgeroepen tot gezamenlijk onderzoek en er worden het hele jaar door overal in Duitsland talrijke evenementen georganiseerd. Openbare discussiegroepen en interactieve projecten buigen zich over het samenleven van mens en machine in de maatschappij en op de arbeidsmarkt.
Via de Evenementenkalender vindt u alle informatie over de komende evenementen.