Jubileum van de curryworst De curryworst, culinair icoon van Duitsland

Curryworstkraam in Berlijn, de geboortestad van de Duitse snackworstspecialiteit.
Curryworstkraam in Berlijn, de geboortestad van de Duitse snackworstspecialiteit. | Foto (detail): © picture-alliance / imageBroker / Karl F. Schöfmann

Gebraden varkensvlees met knoedels, varkensschenkel met zuurkool en aardappelsalade, wat ontbreekt er in dit rijtje Duitse nationale gerechten? Natuurlijk, de curryworst. Het is nu zeventig jaar geleden dat deze pittige snack werd uitgevonden.

Het culinaire volkslied van Duitsland kan niet anders dan over worst gaan: Gehse inne Stadt / wat macht dich da satt – ’ne Currywurst. / Kommse vonne Schicht / wat schönret gibt et nich / als wie Currywurst.  De bekende zanger Herbert Grönemeyer schreef zijn ode aan de curryworst als het ultieme comfort food en de favoriete snack voor bij een pul bier in 1982. Overigens is de tekst noch de muziek van zijn hand én heeft hij ooit bekend zelf geen groot fan van de curryworst te zijn. Daarmee neemt hij een vrij eenzame positie in Duitsland in, waar jaarlijks meer dan achthonderd miljoen curryworsten worden geconsumeerd, dus gemiddeld tien per persoon op de totale bevolking. En de politicus die tijdens de verkiezingscampagne zijn band met het volk wil benadrukken, laat zich bij voorkeur met een plastic vorkje in de aanslag en een portie curryworst met patat bij een worstkraam fotograferen. Van oud-kanselier Gerhard Schröder wordt zelfs gezegd dat hij zijn herverkiezing in 2002 alleen te danken had aan zijn bekentenis dat curryworst zijn lievelingskostje was. De spd-kanselier, die aan zijn goede betrekkingen met de bezittende klasse de bijnaam ‘Genosse der Bosse’ (kameraad van de bazen) dankte, bleef daardoor in elk geval culinair ook de kameraad van de arbeiders.
Van oud-kanselier Gerhard Schröder wordt zelfs gezegd dat hij zijn herverkiezing in 2002 alleen te danken had aan zijn bekentenis dat curryworst zijn lievelingskostje was. Van oud-kanselier Gerhard Schröder wordt zelfs gezegd dat hij zijn herverkiezing in 2002 alleen te danken had aan zijn bekentenis dat curryworst zijn lievelingskostje was. | Foto: © picture-alliance/dpa/dpaweb / Andreas Altwein

Meer dan alleen braadworst met saus

Maar hoe kon juist de curryworst uitgroeien tot zo’n icoon van de Duitse keuken? Een gerecht met een voor de Duitsers toch heel exotisch, Zuid-Aziatisch ingrediënt?

Hoe charmant Uwe Timm zijn these dat de curryworst in Hamburg is uitgevonden ook uitwerkt in zijn in 1993 verschenen novelle Die Entdeckung der Currywurst (De ontdekking van de curryworst, vertaling Gerrit Bussink, 2005), het was niet zijn fictieve personage Lena Brückner die in 1947 de curryworst uitvond in de Hansestad. Die eer komt de Berlijnse Herta Heuwer toe. Haar verhaal bevat overigens ook meer dan genoeg stof voor een roman. Herta Heuwer opent in de zomer van 1949 op de hoek van de Kant- en de Kaiser-Friedrichstraβe in Berlijn-Charlottenburg een snackbar en vindt daar op 4 september de curryworst uit. Of liever gezegd, ze vindt de curryworstsaus uit, die ze bij de braadworst serveert. De specerij voor die saus zou ze van een Engelse soldaat hebben gekregen. Ze vroeg er in 1959 zelfs patent op aan, onder de naam ‘Chillup’, een samentrekking van chili en ketchup, hoewel de Berlijnse zich altijd aan de versie heeft gehouden dat ze alleen tomatenpuree en specerijen had gebruikt.
Gedenkplaat voor de moeder van de curryworst in Berlijn Gedenkplaat voor de moeder van de curryworst in Berlijn | Foto: picture-alliance/dpa/Alina Novopashina Te mooi om waar te zijn, dit verhaal? Maar het mooiste moet nog komen.
 
Er is ook nog een belangrijke rol weggelegd voor Max Brückner, een slager uit Johanngeorgenstadt in het Harzgebergte. Hij kwam naar Berlijn en ontwikkelde daar een worst zonder darmvel, want natuurlijke darmen waren schaars en duur in die tijd.
 
Maar het viel tegen om de worst zonder vel aan de man te brengen. Nikolai Wojtko beschrijft in het gastrosofisch tijdschrift Epikur de geniale oplossing als volgt: ‘Brückner kwam de inventieve Herta Heuwer tegen. Samen met haar ontwikkelde de jongere medefirmant van Max Brückner een pittige saus op basis van ketchup, en dat bleek een gouden greep te zijn. Het marketingconcept was simpel. Je bedekt de worst met saus, zodat het niet opvalt dat er geen vel omheen zit. Pas na de furore van de curryworst kwam ook de uit de toenmalige nood geboren worst zonder vel, als de Spandauer ohne Pelle, in zwang. In de worst kwam alles wat de slager verder niet kon gebruiken, als een gehaktmengsel, dat Brät werd genoemd – want de naam Bratwurst heeft niet te maken met de bereidingswijze, het braden, maar met de inhoud van de worst.’  Herta Heuwer had zelf al eerder een curryworstsaus ontwikkeld, maar het succes kwam pas door de verfijning als resultaat van deze samenwerking.
 

Symbool van culinaire eigenheid

De curryworst is al lang en breed geëmancipeerd. Zelfs in het land van patenten en normen, strenge regels voor volkstuintjes en het reinheidsgebod voor de bierbrouwerijen, hoeft de curryworst zich aan geen enkele regel te houden, en is zodoende bijna een symbool van culinaire individualiteit geworden. De bereiding, het gewicht en hoe bruin (of zwart) hij gebakken is, zijn evenmin gereguleerd als de vraag met of zonder darmvel, of hij met warme of koude saus moet worden opgediend en of de poeder door de ketchup heen zit of er apart overheen wordt gestrooid. Er zijn restaurants waar de curryworst met truffels of zelfs met bladgoud wordt geserveerd. Meestal komt de worst op een kartonnen schaaltje, maar soms ook op porselein, met een glas champagne erbij. Topkoks als Tim Mälzer of Frank Rosin publiceren hun eigen ultieme curryworstrecepten. Zo overbrugt de curryworst tegenwoordig alle economische en opleidingskloven en in moppen dringt hij zelfs in academische kringen door: ‘Wat zegt een werkeloze natuurkundige tegen een natuurkundige met werk? “Eén curryworst met friet, graag!”’ Duitsland verenigd als worstland.
Een curryworst tot besluit: het Keulse detectiveduo van de populaire zondagavondserie Tatort, sluit al sinds jaren elke zaak af met een curryworst aan de Rijnoever. Een curryworst tot besluit: het Keulse detectiveduo van de populaire zondagavondserie Tatort, sluit al sinds jaren elke zaak af met een curryworst aan de Rijnoever. | Foto: picture-alliance/ Sven Simon