Interseksualiteit
Genderdiversiteit

In Duitsland kan nu ook gekozen worden voor een derde gendercategorie: divers.
In Duitsland kan nu ook gekozen worden voor een derde gendercategorie: divers. | Foto (fragment): © Adobe / Stockwerk-Fotodesign

Sinds begin 2019 kan in het Duitse bevolkingsregister worden gekozen voor een derde geslacht: divers. Ouders van kinderen die zonder duidelijk geslacht ter wereld komen, worden hiermee ontlast. Ze hoeven niet langer te beslissen hoe hun kind moet leven. En het geeft het signaal af dat normaal heel verschillend kan zijn.

In de kleedkamer van de sportschool, in openbare toiletten of de sauna – er zijn veel situaties in het dagelijks leven waarin we moeten kiezen tussen de gescheiden ruimtes voor mannen of vrouwen. De meesten van ons staan er nooit bij stil, maar sommige mensen brengt deze schijnbaar simpele keuze in pijnlijke verlegenheid. 

Het geslacht van sommige mensen is niet duidelijk mannelijk of vrouwelijk. Interseksualiteit kent talloze variaties: Zo kan het voorkomen dat iemand zowel testikels als eierstokweefsel heeft en mannelijke, maar ook vrouwelijke hormonen aanmaakt. Ook kunnen de chromosomen, die in de combinatie XX bij vrouwen of XY bij mannen het geslacht bepalen, genetisch anders zijn aangelegd. En het komt voor dat receptoren niet op afgescheiden geslachtshormonen reageren of geslachtsorganen zich ondanks erfelijke aanleg niet volledig ontwikkelen. 

Er zijn geen exacte cijfers beschikbaar over het aantal mensen in Duitsland dat interseksueel is. Schattingen van zelfhulporganisaties, waarop ook de Duitse regering zich baseert, gaan uit van circa 160.000 personen. Een wet die sinds januari 2019 van kracht is, biedt ze de mogelijkheid om bij de vermelding van hun geslacht in het bevolkingsregister voor een nieuwe optie te kiezen. Naast vrouw of man en de mogelijkheid om geen keuze te maken, is er nu een vakje met het woord divers. Waarom is dat nodig?

GEEN OPENGELATEN PLEK MEER IN DE GEBOORTEAKTE

Sinds 1981 is het in Duitsland door de zogenaamde Transsexuellengesetz (Wet betreffende transseksuelen) toegestaan om het in het bevolkingsregister vermelde geslacht te veranderen. Sinds 2013 bestaat daarnaast de mogelijkheid om in de geboorteakte geen geslacht aan te geven. In het najaar van 2017 oordeelde het Duitse constitutionele hof echter dat de binaire geslachtskeuze discriminerend is voor mensen die zich niet tot het geslacht man of vrouw kunnen rekenen en dat dit in strijd is met het algemene persoonlijkheidsrecht. De rechters beschouwden het openlaten van deze keuze niet als een gelijkwaardige oplossing. Er moest een extra, positieve optie komen. Eind 2018 besloot de Bondsdag om de keuzemogelijkheid divers in te voeren in het bevolkingsregister. Volgens de wetstekst is deze optie bedoeld voor “mensen die vanwege een variant in hun geslachtsontwikkeling niet duidelijk tot het vrouwelijke of mannelijke geslacht kunnen worden gerekend.” Dit geldt niet alleen voor pasgeborenen. Ook interseksuele volwassenen kunnen naderhand hun geslachtsvermelding en voornaam laten veranderen. Daarvoor moet een medische verklaring worden overgelegd, maar in bijzondere gevallen volstaat een beëdigde verklaring. 

De nieuwe wet richt zich echter ook op ouders. Wanneer een baby met interseksuele kenmerken ter wereld komt, moeten ouders beslissingen nemen die verstrekkende gevolgen kunnen hebben voor het kind. In de jaren zeventig vatte in de medische wereld de mening post dat zogenaamde geslachtsaanpassende operaties al in de kindertijd zinvol zijn: het cosmetisch creëren van duidelijk herkenbare geslachtsorganen zou interseksuele kinderen behoeden voor schaamte en vernedering. Geslachtsaanpassende ingrepen zijn bijvoorbeeld de plastische constructie van een kunstmatige vulva, de amputatie van de clitoris of de verwijdering van de gonaden, dat wil zeggen de organen die de seksuele hormonen aanmaken. In de jaren nul begon men hier anders over te denken, wat gepaard ging met het besef dat het geslacht niet alleen afhankelijk is van de genitaliën. In 2007 nam de Deutsche Gesellschaft für Kinder- und Jugendmedizin afstand van de praktijk van geslachtsaanpassende operaties en sinds 2012 adviseert ook de Deutscher Ethikrat om hier terughoudend mee om te gaan. Het Comité tegen Foltering van de Verenigde Naties roept zelfs op tot een volledig verbod van kosmetische genitale chirurgie bij kinderen, want over het algemeen zijn interseksuele kinderen gezond. 
Kan een Operatie een gezond Kind gelukkiger maken?
Organisaties en zelfhulpgroepen voor interseksuelen die als kind genitale plastische chirurgie hebben ondergaan, vinden de ingrepen uiterst traumatisch. Volgens hen zijn de betrokkenen na de operatie in sommige gevallen onvruchtbaar en zijn ze nauwelijks in staat tot een goed seksleven. De organisaties eisen dat het besluit over een geslacht of operatie aan de betrokkenen zelf wordt overgelaten. Toch bevelen sommige artsen deze operaties nog steeds aan. Het aantal ingrepen – in 2016 ondergingen in Duitsland meer dan 2000 kinderen onder de tien jaar genitale plastische chirurgie – blijft vrij constant.
 
Malta is het enige land in Europa waar geslachtsaanpassende operaties op kinderen strafbaar zijn. Maar ook de nieuwe Duitse wetgeving is relatief vooruitstrevend: mondiaal gezien is het maar in weinig landen – naast Australië, Nieuw-Zeeland en Argentinië ook India, Pakistan, Bangladesh en Nepal – mogelijk om een derde optie in het bevolkingsregister te kiezen. Deze wetgeving is echter nog maar het begin: het feit dat er nu een extra, wettelijk erkend geslacht is, zal verdere juridische vragen oproepen – van regels voor sportteams tot vrouwenquota. 

Cruciaal is wat de erkenning van het geslacht divers betekent: de wet is een bureaucratische poging om mensen meer bewust te maken van genderdiversiteit en moet het signaal afgeven dat ook anders normaal is.
 

Top