Duitse les met een positieve insteek
Inzichten benutten, impulsen ontdekken: de Positieve taaldidactiek

Iedereen die met kinderen of jongeren werkt, zal meerdere elementen uit deze opsomming herkennen en waarschijnlijk nog veel meer voorbeelden kunnen toevoegen. Maar ook docenten in het volwassenenonderwijs en wijzelf als we een vreemde taal leren, weten dat het niet altijd gemakkelijk is. Onze hersenen moeten kunnen leren, anders gaat het slecht met ons!

Door Michaela Sambanis

Kent u dat?

Uitdagende tijden

De huidige tijd wordt gekenmerkt door meerdere crisissen en snelle ontwikkelingen op het gebied van digitalisering en AI. Het zijn beide globale fenomenen die grote invloed hebben op mensen van alle leeftijden, maar vooral op jonge mensen. Uit talrijke onderzoeken in Duitsland en andere landen blijkt dat de fysieke en psychische gezondheid van kinderen, jongeren en docenten aangetast en zelfs zorgwekkend is (Sambanis/Ludwig 2024, 2025, 2026). Zware belasting, chronische stress, lusteloosheid, gefragmenteerde aandacht en eenzaamheid komen steeds vaker voor. Om slechts een paar van de aangetoonde gevolgen te noemen. Als u verschijnselen uit het bovengenoemde herkent dan bevestigt uw ervaring wat ook actuele onderzoeken aantonen.

Hoe kunnen we het Duitsonderwijs positief benaderen?

Met deze uitdagingen hebben zowel docenten als leerlingen te maken, en zij zullen ook in de toekomst het kader blijven vormen waarbinnen het Duits wordt onderwezen. Juist in deze tijd is het belangrijk om het leren van talen te zien als een waardevolle investering en als een positieve uitdaging, omdat zulke uitdagingen onmisbaar zijn voor onze ontwikkeling en gezondheid. Het is belangrijk de huidige omstandigheden serieus te nemen en hierop zowel didactisch als methodisch passend te reageren. Om hiervoor een stevige basis te creëren, is aan de FU Berlin (Vrije Universiteit Berlijn) de ‘positieve didactiek’ als uitgangspunt voor het onderwijs gekozen. Deze didactische benadering biedt docenten en leerlingen handvatten om doelgericht te handelen, terwijl de bijbehorende Happy Learning-methode beproefde en praktische oefeningen aanreikt voor docenten, leerlingen en ouders. Een essentieel onderdeel van positief didactisch onderwijs is het ontdekken van de eigen sterke punten en het bewust waarnemen van wat positief is.

Positieve didactiek is meer dan theorie

Positieve taaldidactiek (Positive Fremdsprachendidaktik; Sambanis & Ludwig, 2025) integreert inzichten uit de positieve psychologie en de neurowetenschappen met bevindingen uit onderzoek naar stress en mediawijsheid. Het leren van een taal moet een haalbare maar stimulerende uitdaging bieden, mensen versterken, aanmoedigen om het positieve te zien en ondersteunen bij het omgaan met negatieve emoties, stagnaties, tegenslagen en stress. Als innovatieve benadering speelt de positieve didactiek in op de uitdagingen van deze tijd. Zij laat zien hoe leerplezier en leergierigheid kunnen worden versterkt en hoe succesvol en op een gezonde manier geleerd kan worden.

Sterke punten versterken, leren mogelijk maken

Om het doceren en leren van een taal in deze tijd succesvol vorm te geven, is het essentieel uit te gaan van de positieve eigenschappen die mensen van nature meebrengen. Een centrale pijler van de positieve didactiek is het psychologische kapitaal (PsyCap), dat gekenmerkt wordt door vier centrale sterke punten die verder ontwikkeld kunnen worden: hope, efficacy, resilience, optimism (Sambanis/Ludwig 2024, 2025). Het vergroten van hoop, zelfvertrouwen, veerkracht en optimisme verbetert het leerresultaat, de tevredenheid, het welbevinden en de motivatie. 'Onderzoeken tonen aan dat mensen met een hoge PsyCap niet alleen psychisch weerbaarder zijn, maar ook fysiek gezonder. Ze lijden minder vaak aan stressgerelateerde ziekten' (Sambanis/Ludwig 2025: 43). Vanuit het perspectief van het vreemdetalenonderwijs is het bemoedigend dat veel oefeningen die het psychologisch kapitaal versterken, eenvoudig kunnen worden verbonden met taalkundige leerdoelen. In het handboek Happy Learning (2024, 2026) zijn talloze lesactiviteiten opgenomen die dit mogelijk maken. Op deze manier kan het leren van talen eraan bijdragen mensen te versterken, waardoor niet alleen de basis wordt gelegd voor succesvol en plezierig leren, maar ook voor het bevorderen van de gezondheid van zowel docenten als leerlingen.

Op welke manieren kan het leren van talen bijdragen aan het vergroten van veerkracht?

Om te laten zien hoe sterke punten kunnen worden verbonden met het leren van talen, worden hieronder enkele impulsen ter bevordering van veerkracht voorgesteld. Veerkracht, ons psychisch weerstandsvermogen, stelt ons in staat om na moeilijke perioden en stressvolle ervaringen weer grip te krijgen op ons leven en verder te groeien. De ervaring dat je een moeilijke uitdaging aankunt, kan motiveren om nieuwe uitdagingen aan te gaan. Een hoge mate van veerkracht is ook bij het leren van talen belangrijk, bijvoorbeeld in fasen waarin vooruitgang niet voelbaar is. Een periode van schijnbare stilstand wijst er vaak op dat er al veel geleerd is. De hersenen zijn dan bezig met sorteren, consolideren en evalueren zodat er niets waardevols verloren gaat. Veerkracht, in combinatie met kennis over dit soort processen, helpt ons dergelijke fasen niet als psychisch belastend te ervaren en voorkomt dat onze bereidheid om te presteren afneemt.

Uit de grote hoeveelheid aan mogelijkheden worden er hieronder drie toegelicht:

Ademhalingsoefening
In stress- en angstsituaties halen we oppervlakkig adem, ons lichaam raakt in een toestand die eigenlijk alleen maar noodzakelijk is als we in een gevaarlijke situatie verkeren. Het is belangrijk dit mechanisme te begrijpen en strategieën te leren kennen die ons innerlijke weerstandsvermogen versterken. Een diepe ademhaling is de eerste en belangrijkste stap. Bij de ademhalingsoefening 'vier tot zeven' geeft de docent instructies voor een rustige ademhaling. Hierbij oefenen de leerlingen hun luistervaardigheid (getallen en aanwijzingen). De docent telt van 1 tot 4. Hierbij ademt iedereen diep in. De docent telt verder tot 7. Iedereen houdt zijn adem in. De docent telt terug van 7 tot 1. Iedereen ademt uit.

Het hoofd bieden aan moeilijke gesprekssituaties
Er zijn situaties die een bijzonder tactvol communicatief optreden vereisen, bijvoorbeeld om een misverstand op te helderen of om iets af te wijzen. Het is vaak lastig dit op een passende manier te verwoorden of intermenselijk te hanteren, zonder je ongemakkelijk te voelen. Het beheersen van dergelijke situaties in een vreemde taal is een bijzondere uitdaging. Voor de veerkracht van leerlingen is het belangrijk dat ze met vergelijkbare communicatieve uitdagingen kunnen omgaan. Daarom worden in positief didactisch onderwijs vergelijkbare modelsituaties geoefend. Een chatbot (bijvoorbeeld ChatGPT, Gemini, Claude) kan voorstellen doen voor de formulering van een gesprek (Ludwig et al.) 2025) die de leerlingen dan verder uitwerken en vervolgens in een rollenspel oefenen en beoordelen.

Positieve resonantie in de groep
Een goede verstandhouding binnen de groep en gezamenlijke belevenissen geven een gevoel van sociale veiligheid dat de bereidheid om te spreken bevordert. De resonantie in de groep versterkt positieve emoties, bevordert een gevoel van samenhang en vermindert stress. Een belangrijke pijler van de positieve didactiek van vreemde talen bestaat uit activiteiten waarin taal wordt geoefend, intermenselijke verbinding centraal staat en ruimte is om samen te lachen.

In korte video's is een selectie van dergelijke activiteiten vastgelegd. Deze werden ontwikkeld binnen een gezamenlijk project van de leerstoel van Prof. Dr. Michaela Sambanis aan de Freie Universität Berlin en de Gilberto-Bosques-Volkshochschule Friedrichshain-Kreuzberg. U kunt hier de video's gratis bekijken.
 

De vakboeken "Happy Learning" (2024) en "Positive Fremdsprachendidaktik" (2025) van Michaela Sambanis & Christian Ludwig zijn ook bij ons in de bibliotheek te vinden.