Na skróty:
Przejdź bezpośrednio do treści (Alt 1)Przejdź bezpośrednio do podmenu (Alt 3)Przejdź bezpośrednio do menu głownego (Alt 2)

Czytasz i wiesz

Fake news to rodzaj informacji medialnej, w której prawda miesza się z fałszem i dzięki Internetowi błyskawicznie rozchodzi po całym świecie – szkodząc osobom prywatnym i publicznym, firmom czy instytucjom. Rozumiejąc mechanizmy rządzące fake news i manipulacją językową, możemy im przeciwdziałać. Przygotowaliśmy więc dossier pokazujące te zjawiska w kontekście współczesnych mediów i nowych technologii. Oraz praktyczne wskazówki jak czytać, żeby nie dać się oszukać.

Więcej o projekcie
 

Fake news - Titelbild© Polityka Insight
Logo Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego
<!-- Platzhalter Logo -->

Sztuka rozpoznawania faktów

czyli dziesięć praktycznych wskazówek jak czytać, żeby nie dać sobą manipulować.

Czytaj uważnie i do końca – często wiadomości są dużo mniej sensacyjne, niż sugeruje tytuł. A nieprawdziwe informacje często mają chwytliwe tytuły, żeby łatwiej się rozpowszechniały.
 
Fake newsy, szczególnie te generowane automatycznie, często mają błędy językowe lub nietypowe formatowanie. Błędy stylistyczne to również znak, że tekstu nie czytał profesjonalny redaktor, więc jego dziennikarska wiarygodność może być mniejsza. 

 
Czy informacja pochodzi ze źródła, które znasz? Czy na pewno zgadza się adres strony internetowej? Fałszywe strony często podszywają się pod znane media. Jeśli nie znasz danego źródła, warto zajrzeć do części „O nas”, sprawdzić, kto stoi za publikowanymi treściami, kto je finansuje. Czy redakcja podała swój adres i sposób kontaktu? Strony fabrykujące fałszywe informacje często nie mają fizycznej siedziby. Z kolei strony o charakterze satyrycznym wprost piszą, że ich „newsy” są nieprawdziwe.

 
Upewnij się, że autor zna się na temacie, o którym pisze. Czasem autor tekstu podaje się za eksperta, choć nim w danej dziedzinie nie jest.

 
Sprawdź, czy wiadomość jest aktualna i ma związek z obecną sytuacją. Niektóre fałszywe informacje są dalej rozpowszechniane nawet wtedy, kiedy zostały już dawno wyjaśnione. Dodatkowo wiele fałszywych informacji zawiera błędy w datach lub nazwach miejsc.

 
Czy opisane instytucje lub dokumenty istnieją? Czy cytowane słowa padły naprawdę? Jednym ze sposobów manipulacji jest powołanie się na poważną instytucję, która nie zrobiła opisywanej rzeczy, albo zmyślenie cytatu znanej osoby. Tak samo powoływanie się na nieznanych ekspertów lub niepodawanie źródeł może wskazywać, że wiadomość jest fałszywa.

 
Czy czytasz tekst dziennikarski, czy może tekst sponsorowany przez reklamodawcę? Nie wszystkie materiały promocyjne mają formę kolorowej grafiki, niektóre przyjmują formę artykułów ale nadal promują konkretne produkty lub usługi.

 
Zwróć uwagę, czy autor pisze o faktach czy dzieli się swoją opinią. Teksty zawierające subiektywne oceny, emocjonalny język są wyrazem poglądów autora, które niekoniecznie muszą odpowiadać rzeczywistości.

 
Nasza pamięć czy ocena nie są nieomylne. Specyficzne sformułowania, treści czy prezentacja tekstu sprawiają, że chętniej w daną informację wierzymy. Wykorzystują to twórcy fake newsów. Ważne jest więc, aby nie ulegać pierwszemu wrażeniu, tylko sprawdzać treści, które wydają się szczególnie sensacyjne. 

 
Warto sprawdzić daną informację w różnych źródłach, reprezentujących różne podejścia. To również sposób, żeby zweryfikować szczególnie sensacyjne doniesienia – jeśli pisze o nich tylko jedno mało renomowane źródło, mogą nie być wiarygodne. 

 

Partnerzy