Niemiecka nagroda literacka za książkę dla młodzieży Wydarzenie, które budzi emocje

Młoda czytelniczka
Młoda czytelniczka | Foto: © FangXiaNuo/iStockphoto

Uciekinierzy w Niemczech i tragicznie zakończona ekspedycja polarna –  wśród książek, które zostały nagrodzone Niemiecką Nagrodą Literacką za Książkę dla Młodzieży w roku 2016 najwyżej oceniono publikacje oparte na realnych odniesieniach do rzeczywistości.

Dla dzieci i młodzieży ukazuje się corocznie w Niemczech bardzo wiele nowych tytułów. W masie publikacji, autorstwa pisarzy zarówno niemieckich jak i obcych, młodym czytelnikom i ich rodzicom niełatwo znaleźć te najlepsze i najciekawsze. Niemiecka Nagroda Literacka za Książkę dla Młodzieży stanowi w tym względzie drogowskaz. Nagroda przyznawana jest każdego roku na Targach Książki we Frankfurcie; w roku 2016 przyznano ją po raz sześćdziesiąty. Na uroczystość ogłoszenia laureatów również i tym razem przybyło tysiąc gości. „Świadczy to o znaczeniu nagrody“, mówi Birgit-Müller-Bardorff, przewodnicząca jury złożonego z krytyków literackich. „Wystarczy popatrzeć, jak nagrodę odbiera publiczność, jakie napięcie panuje na sali przed ogłoszeniem wyróżnionych tytułów i autorów i jaki rozgłos zdobywają laureaci“.

W 2016 roku za całość twórczości uhonorowano nagrodą Klausa Kordona. „To dla mnie wydarzenie bardzo ważne. Już sam fakt, że stoję w jednym szeregu z moimi wspaniałymi koleżankami, przynosi mi zaszczyt“, wyznał autor patrząc na Mirjam Pressler i Kirsten Boie. Kordon przekonał jury realistycznymi, gęstymi i rzetelnie udokumentowanymi powieściami historycznymi. W Die Zeit ist kaputt stworzył ponadto biografię Ericha Kästnera, przeznaczoną zarówno dla młodzieży jak i dla dorosłych. Pisarza cieszy, że również w innych kategoriach jury dostrzegło i nagrodziło książki, których tematem są realne wydarzenia: „Odchodzi się od literatury fantasy w stronę realizmu“, stwierdził.  

Syryjka i neonazista

Dziewięcioosobowe jury Niemieckiej Nagrody Literackiej za Książkę dla Młodzieży przyznaje wyróżnienia w następujących kategoriach: komiks, książka dla dzieci, książka dla młodzieży i książka popularnonaukowa. Oprócz tego osobne jury złożone z przedstawicieli dzieci i młodzieży wybiera swojego własnego laureata. W 2016 roku został nim Peer Martin i jego książka Sommer unter schwarzen Flügeln. Głównymi bohaterami tej powieści są Syryjka, Nuri, i neonazista Calvin. Ten ostatni planuje zamach na budynek zamieszkały przez uciekinierów. „Sceny z Syrii, które opisuje Nuri, zrobiły na mnie wielkie wrażenie“, mówi członkini jury, czternastoletnia Clara. Dziewiętnastoletniemu Paulowi natomiast szczególnie zaimponowała „uczciwość, z jaką Peer Martin traktuje złożony, kontrowersyjny i trudny temat“.  Peer Martin był głęboko poruszony. „Ta nagroda znaczy dla mnie wszystko“, zapewnia niemiecki pisarz żyjący w Kanadzie.
 
W dziedzinie książki popularnonaukowej zwyciężyła nowela komiksowa w trzech tomach, Im Eisland, Kristiny Gehrmann. „Od kiedy w 2012 roku poznałam historię ekspedycji badawczej Franklina, byłam nią zafascynowana“, przyznaje ilustratorka z Hamburga, która na potrzeby swojej komiksowej historii dotarła do wielu materiałów źródłowych. Celem wyprawy morskiej Anglików skupionych wokół polarnika Johna Franklina było wytyczenie krótszych tras handlowych na morzu i przekroczenie legendarnego przejścia północno-zachodniego. Ekspedycja wyruszyła w 1845 roku i zakończyła się tragicznie: zginęli wszyscy jej uczestnicy. Wrak statku, HMS Terror, został odnaleziony dopiero we wrześniu 2016 roku.     

Dziewczyny i wolność

Podczas gdy Im Eisland nie była właściwie pozycją adresowaną do odbiorcy młodzieżowego, to Mädchenmeute berlińskiej autorki Kirsten Fuchs zdecydowanie zwraca się do młodzieży. „Chciałam napisać książkę, jaką sama chętnie bym przeczytała, kiedy byłam młoda. Lubiłam zwłaszcza książki przygodowe, ale tam występowały tylko gangi chłopaków“, mówi Fuchs. Mädchenmeute to relacja wydarzeń, jakie rozegrały się w lasach Erzgebirge w ciągu dwóch niezwykłych tygodni, wydarzeń opowiedzianych z perspektywy piętnastoletniej Charlotte. Bohaterem zbiorowym jest tu grupka siedmiu dziewcząt, które uciekły z biwaku. Jury wyróżniając tę książkę uznało, że autorce udało się stworzyć „pejzaż kulturowy z własnymi historiami i postaciami z sag, które tu zostały ożywione“.
 
Z laureatką nagrody w dziedzinie książki dziecięcej młodzi czytelnicy mogą podróżować w odległe strony: Das Mädchen Wadjda saudyjsko-arabskiej autorki Hayfy Al. Mansour rozgrywa się w Rijadzie. Jest to poruszająca książka o wolności i potrzebie jej obrony. Holender Edward van de Vendel, zwycięzca w kategorii książki obrazkowej tak skomponował swoją pełną fantazji rzecz Der Hund, den Nino nicht hatte, że przedstawione w niej wydarzenia mogą się rozgrywać wszędzie. „Nagroda ucieszyła mnie szczególnie z tego względu, że na Targach Książki we Frankfurcie w 2016 roku gościem honorowym są Holendrzy i Flamandowie“, powiedział tłumacz książki, Rolf Erdorf. On również docenia znaczenie tej nagrody. „Zauważyłem, że będąc autorem bardzo dobrej książki można ewentualnie zdobyć nominację do Niemieckiej Nagrody Literackiej za Książkę dla Młodzieży, laureatem zostaje jednak tylko autor książki naprawdę niezwykłej“.