Planowanie przestrzenne 90 lat osiedla Praunheim we Frankfurcie

Osiedle Praunheim, zdjęcie z lotu ptaka z 1936 roku
Osiedle Praunheim, zdjęcie z lotu ptaka z 1936 roku | Zdjęcie (fragment): Instytut Historii Miasta Frankfurt nad Menem

Podobnie jak we wszystkich dużych niemieckich miastach po pierwszej wojnie światowej we Frankfurcie nad Menem panował dotkliwy niedobór mieszkań. Aby temu zaradzić, w 1925 roku nadburmistrz miasta Ludwig Landmann powołał do życia oryginalny program planowania przestrzennego „Nowy Frankfurt”.

Kierownictwo programu powierzył architektowi Ernstowi Mayowi (1886-1970), który poprzednio zarządzał we Wrocławiu spółdzielnią mieszkaniową „Schlesische Heimstätte”.
Pełniąc funkcję nowego doradcy miasta ds. budownictwa, Ernst May nie tylko odpowiadał za wszystkie działy budowy miejskiej, ale również za sprawy dotyczące reform społecznych i walory artystyczne budownictwa. W tym celu pozwolono mu powołać zespół składający się z 50 architektów i projektantów. Jednocześnie Ernst May wydawał magazyn „Nowy Frankfurt. Miesięcznik poświęcony pytaniom związanym z kształtowaniem dużego miasta”, który stał się głównym narzędziem upowszechniania modernistycznych koncepcji architektonicznych i pomysłów na kształtowanie życia miejskiego. Jednak program „Nowy Frankfurt” zyskał popularność przede wszystkim dzięki budowie dziesięciu osiedli obejmujących łącznie 12 tysięcy mieszkań. Praunheim jest nie tylko najstarszym, ale również największym z nich - liczącym w sumie 1 500 mieszkań.


Osiedle Praunheim w budowie, 1926 Osiedle Praunheim w budowie, 1926 | Zdjęcie: Instytut Historii Miasta Frankfurt nad Menem Celem programu było stworzenie przyjaznej przestrzeni mieszkalnej w krótkim czasie. Oznaczało to zastosowanie ujednoliconego projektu budynków i przemysłowe wykonanie elementów konstrukcji, przy jednoczeny założeniu, że powstaną z nich jasne, naturalnie wentylowane i oświetlone przestrzenie. Poprzez niezobowiązujący styl elewacji i formalne dopasowanie do lokalnej topografii, architekci próbowali uzyskać jak najbliższe połączenie z naturą. Każdy dom zaopatrzono w ogródek, a plony można było wykorzystywać do własnego spożycia. Projektantem ogródków był architekt terenów zielonych Leberecht Migge, który przeniósł na grunt niemiecki angielską koncepcję ruchu ogrodów miejskich. Wraz z frankfurckim dyrektorem ds. ogrodnictwa Maxem Brommem założył on pas zieleni między osiedlami, który ponad dwukrotnie powiększył obszary zielone miasta i zachował się do dziś.

PraunheiM - pole do eksperymentowania

Osiedle Praunheim budowano w trzech etapach w latach 1926-1930. Zastosowano wówczas po raz pierwszy w Niemczech budownictwo z wielkiej płyty, tak zwany „frankfurcki proces montażowy”. Najpierw powstały trzypiętrowe domy jednorodzinne w zabudowie szeregowej z balkonem na dachu, które w oczach Ernsta May’a stanowiły idealną formę mieszkania dla rodziny. 18 robotników było w stanie zbudować surową konstrukcję takiego domu w półtora dnia. Od 1927 roku, czyli w drugim etapie budowy, powstawały także domy wielorodzinne. W trzecim etapie zaczynającym się w 1928 roku projekty musiały zostać okrojone, a standardy obniżone w wyniku napiętej wówczas sytuacji gospodarczej kraju.


Osiedle Praunheim w 1926 roku Osiedle Praunheim w 1926 roku | Zdjęcie: Instytut Historii Miasta Frankfurt nad Menem Kolejną innowacją na osiedlu Praunheim bylo zastosowanie tak zwanej „kuchni frankfurckiej”, czyli prototypu dzisiejszej wbudowanej kuchni. Pierwszy projekt takiej kuchni stworzyła w 1922 roku na wzór kuchni w kolejowym wagonie restauracyjnym Greta Lihotzky, pierwsza kobieta w Austrii, która ukończyła architekturę. Ponadto, każde mieszkanie wyposażone zostało w łazienkę.
 
Na osiedlu znajdował się również pralnia, gospoda „Zum neuen Adler“, ogród kwiatowo-warzywny, rozgłośnia radiowa, szkoła podstawowa oraz sklepy. Zaplanowano też budowę domu kultury, ale tego planu nigdy nie zrealizowano. Zebrania mieszkańców osiedla odbywały się najczęściej w gospodzie. Tam, gdzie miał powstać dom kultury, Martin Weber wzniósł Kościół Chrystusa Króla o prostej drewnianej konstrukcji.
 
Video wird geladen
Zdjęcia: IInstytut Historii Miasta Frankfurt nad Menem | Sunna Gailhofer

Pod koniec lat 20-tych XX wieku przez Niemcy przetoczyła się fala zmian. Prawica zdominowała krajobraz polityczny, a Ernst May, jego współpracownicy oraz frankfurcki program architektoniczny zorientowany na międzynarodowy ruch modernistyczny stopniowo traciły znaczenie. Na dodatek światowy kryzys gospodarczy w 1929 roku zmusił niemieckie władze miast do surowej polityki oszczędnościowej. Oznaczało to koniec programu „Nowy Frankfurt”. Ernst May i wielu spośród jego współpracowników w 1930 roku wyemigrowało do Związku Radzieckiego.

Praunheim DzisiaJ

Osiedle Praunheim w 2016 roku Osiedle Praunheim w 2016 roku | Zdjęcie: Sunna Gailhofer Praunheim jest jednym z frankfurckich osiedli, których wygląd uległ największej metamorfozie. Trudno uwierzyć, że panował tu kiedyś jednolity zamysł kolorystyczny. Ściany domów zwrócone w stronę błoni nad rzeką Niddą utrzymane były niegdyś w bieli, zaś fasady zwrócone ku sercu dzielnicy malowano na czerwono i niebiesko. Z biegiem czasu większość domów pomalowano na żywe kolory, rozmaicie je rozbudowano oraz wymieniono okna. Dominującą barwą dzielnicy jest jednak naturalna zieleń, ponieważ drzewka zasadzone wzdłuż uliczek za czasów budowy osiedla zdążyły już przerosnąć kamienice. Niektóre fasady budynków pokrywa roślinność i czasem trudno stwierdzić, gdzie przebiega granica między bujnymi ogrodami. Mimo różnorodnego wyglądu elewacji, dzielnica sprawia wrażenie spokojnej i zadbanej, zaś w niektórych miejscach widać nawet próby przywrócenia domom ich oryginalnego charakteru. Wizja Ernsta Maya zdaje się być żywa nawet po 90 latach.