Serie podcastów Psychogramy, motywy, napięcie

Napięcie budowane jest przez kilka odcinków
Napięcie budowane jest przez kilka odcinków | Foto (fragment): © Ilya Andreev - Fotolia.com

W niemieckim radiu powstał nowy gatunek audycji – seria podcastów. W kilku odcinkach przedstawiane są wyniki śledztw dziennikarskich, często dotyczących nierozwiązanych zagadek kryminalnych. Dzięki podcastom na nowo podejmuje się próby rozwikłania niektórych z nich.

Serie podcastów przywędrowały do nas z USA. Od kilku lat powstają tam bardzo popularne produkcje, w pełni niezależne od stacji radiowych. Przedstawiane w nich historie są wynikiem szeroko zakrojonych poszukiwań. Zazwyczaj każdy odcinek skupia się na innym temacie. Najbardziej popularny przykład takiej serii to znany na całym świecie amerykański podcast Serial z roku 2014. Jego twórczyni, Sarah Koenig, w pierwszym sezonie słuchowiska rozpoczyna próbę wyjaśnienia morderstwa uczennicy Hae Min Lee w 1999 r. Dotychczasowe śledztwo zakończyło się skazaniem jej byłego chłopaka, którego wina budzi jednak wątpliwości. W pierwszych odcinkach serialu dowiadujemy się o skrupulatnych poszukiwaniach twórczyni podcastu, które doprowadziły do odnalezienia nieznanych dotychczas wątków. Historie w seriach podcastów są więc mniej przewidywalne niż w tradycyjnych audycjach radiowych. 

Niemieccy producenci nie chcą podejmować ryzyka

W Stanach Zjednoczonych takie podcasty są finansowane z darowizn i reklam. W Niemczech natomiast rynek komercyjnych podcastów jeszcze się nie ukształtował mimo popularności, jaką cieszy się ten gatunek. Do wyjątków należą berlińscy dziennikarze radiowi Christian Conradi, Hendrik Efert i Nicolas Semak, którzy razem ze specjalistką od marketingu Marie Dippold stworzyli niezależną platformę z podcastami, Viertausendhertz. Spośród istniejących obecnie inicjatyw platforma ta ma największe szanse na długotrwały sukces, mimo że za darmo można ściągnąć z niej tylko niektóre podcasty. Jej twórcy nie zaryzykowali jeszcze produkcji serii. Ryzyko finansowe wydaje się zbyt wysokie – w przypadku podcastu w języku angielskim potencjalne grono odbiorców jest przecież o wiele większe. 

Podcasty podejmują złożone tematy

Na tym obszarze niezwykle aktywnie działają rozgłośnie publiczne. Dla takich nadawców, dysponujących wysokim budżetem oraz licznym personelem, produkcja serii podcastów jest atrakcyjna z dwóch powodów. Po pierwsze, umożliwiają one nowy sposób narracji – takie programy, zazwyczaj podzielone na półgodzinne odcinki, stwarzają okazję do podjęcia złożonych tematów, które trudno zawrzeć w jednej trwającej godzinę audycji. Po drugie, można je wykorzystać do budowania napięcia przez kilka odcinków, np. poprzez „cliffhangery“, czyli zakończenie odcinka w momencie pełnym napięcia, czy poprzez rzucenie nowego światła na znane już wcześniej fakty.

Ten format umożliwia rozgłośniom pozyskiwanie nowych słuchaczy – podcasty funkcjonują właściwie w całkowitym oderwaniu od radia. Zazwyczaj mają własne strony internetowe z plikami dźwiękowymi do ściągnięcia, które następnie zaczynają żyć w sieci własnym życiem – są umieszczane jako linki, udostępniane i przekazywane dalej. Podcasty stały się jednak rozpoznawalne także jako audycje konkretnych stacji, np. Westdeutscher Rundfunk (WDR) czy Norddeutscher Rundfunk (NDR). Korzystają więc z nowego kanału dystrybucji, innego niż dotychczasowa technologia nadawania na falach UKF, i umacniają wizerunek marki, jaką jest rozgłośnia. 

Tematem SĄ często zagadki kryminalne

Do listopada 2016 r. w niemieckim radiu wyprodukowano pięć serii podcastów. Cztery z nich opowiadają o prawdziwych historiach kryminalnych. Na przykład seria Täter unbekannt [Sprawca nieznany], zrealizowana w roku 2015 przez stację NDR, przedstawia historię kobiety, która zaginęła w Hanowerze w lecie 2000 r. Policja zakłada, że było to morderstwo, zwłok jednak dotychczas nie znaleziono. W składającej się z ośmiu odcinków serii Anouk Schollähn i Thomas Ziegler we współpracy z policją i prokuraturą w Hanowerze próbują rozwikłać tę zagadkę, rozmawiając ze śledczymi, świadkami i stronami. Nie przynosi to przełomowych rezultatów, a dziennikarzom nie udaje się odkryć wiele więcej niż policji. Choć tak jak w przypadku amerykańskiej serii Serial, stanowiącej pierwowzór niemieckich podcastów, śledztwo zostaje wszczęte ponownie, co dowodzi sukcesu niestrudzonych poszukiwań dziennikarskich.

Audio: Der Fall Inka Köntges, odcinek 8: Wiederaufnahme [Ponowne wszczęcie śledztwa] (NDR2)

W odróżnieniu od swoich amerykańskich odpowiedników, niemieckie serie podcastów nie składają się wyłącznie z plików dźwiękowych. Na przykład Täter unbekannt zawiera także dokumentację multimedialną Der Fall Inka Köntges – die Story [Sprawa Inki Köntges – prawdziwa historia]. Podobnie jest w przypadku podcastu Wer hat Burak erschossen? [Kto zastrzelił Buraka?] produkowanego przez stację Rundfunk Berlin-Brandenburg. Podjęte w nim śledztwo dziennikarskie mające na celu ustalenie motywów sprawcy wymaga podążania różnymi tropami. Na multimedialnej stronie internetowej tej audycji sam podcast stanowi jedynie część całości, choć jest to część najważniejsza.  

Die Kunstjagd [Pogoń za sztuką] to wyprodukowana przez Deutschlandradio Kultur sześcioczęściowa seria podcastów poświęcona poszukiwaniom obrazu zaginionego w czasach nazistowskich, składająca się zarówno z podcastu, jak i z wersji papierowej oraz plików wideo. Ponadto format ten zachęca odbiorców audycji do włączenia się w poszukiwania w mediach społecznościowych takich jak Twitter czy WhatsApp. 
 
Podcasty z roku 2016 w większym stopniu opierają się na plikach audio. Audycja Der talentierte Mr. Vossen [Utalentowany pan Vossen] produkowana przez NDR poświęcona jest mężczyźnie podejrzanemu o milionowe wyłudzenia, który został aresztowany, ale wciąż czeka na wyrok. Ta siedmioczęściowa seria to próba odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób Vossen przywłaszczył sobie 60 milionów euro należących do jego przyjaciół. Ten podcast także przedstawia głównego bohatera w sposób niebezpośredni – wypowiadają się tylko ofiary, sam Vossen natomiast milczy. Zupełnie inaczej wygląda audycja Der Anhalter [Autostopowicz] w stacji WDR. Tutaj przedmiotem dziennikarskich poszukiwań staje się pełna przygód, a także – o ile domniemane fakty są prawdziwe – skandaliczna historia życia pewnego mężczyzny. Główny bohater Heinrich, którego reporterzy spotykają jako autostopowicza na stacji benzynowej, skwapliwie opowiada o swoim nowotworze kości w stadium terminalnym i o swoim życiu, które od 40 lat wiedzie na ulicy. „Twierdzi, że nigdy nie rozpoczął pełnoprawnego życia. Winą za to obarcza państwo“, słyszymy w dokumentacji multimedialnej dołączonej do podcastu. Mimo że aż do końca serii nie jesteśmy przekonani o wiarygodności mężczyzny, to widzimy wyraźnie, jaka jest siła podcastów – potrafią one przedstawić psychogram osoby lub zbadać jej motywację.