Międzynarodowa biblioteka młodzieżowa Literatura dla dzieci jako dziedzictwo kulturowe

White Ravens Festival w Międzynarodowej Bibliotece Młodzieżowej w Monachium
White Ravens Festival w Międzynarodowej Bibliotece Młodzieżowej w Monachium | Foto (fragment): © IJB

W malowniczym zamku Blutenburg w Monachium mieści się największa na świecie biblioteka z literaturą dla dzieci i młodzieży. Bynajmniej nie jest tylko utopijnym zamkiem książek niczym z bajki. 

Gdy dzisiaj przejdziemy się po bajkowej siedzibie Międzynarodowej Biblioteki Młodzieżowej (Internationale Jugendbibliothek, IJB) w zamku Blutenburg na przedmieściach Monachium albo poczytamy w internecie o zróżnicowanej działalności tej zadziwiającej biblioteki specjalistycznej, zobaczymy symbiozę kultury, nauki i polityki, rzadko spotykaną w ofercie dla dzieci i młodzieży. Misja IJB to promowanie literatury dziecięcej z całego świata jako dziedzictwa kulturowego, a także kunsztownego medium przyszłości.

Różnorodna działalność Międzynarodowej Biblioteki Młodzieżowej

Międzynarodowa Biblioteka Młodzieżowa powstała w roku 1949, po II wojnie światowej, w ramach programów reedukacji prowadzonych przez aliantów. W znacznym stopniu przyczyniła się do tego energiczna idealistka Jella Lepmans (1891-1970), repatriantka, dziennikarka i doradczyni amerykańskiej armii. Na przestrzeni dekad, wraz ze zmianami sytuacji politycznej, zmieniał się także sposób zarządzania biblioteką oraz jej finansowanie.

Od roku 1996 Biblioteka jest niemiecką fundacją prawa cywilnego. Jej środki pochodzą głównie z dotacji od ministerstw federalnych, kraju związkowego Bawaria i miasta Monachium, ponieważ polityka Niemiec także w zakresie kultury opiera się na systemie federalnym. Dodatkowym źródłem finansowania są fundusze projektowe, pomoc rzeczowa od fundacji, przedsiębiorstw i osób fizycznych. Ta różnorodność przekłada się na wielość zadań Międzynarodowej Biblioteki Młodzieżowej. Książki, archiwa, wydarzenia, wystawy i publikacje są ze sobą powiązane poprzez trzy programy: gromadzenie i promocja literatury dziecięcej i młodzieżowej z całego świata, projekty pozaszkolnej nauki o literaturze skierowane do dzieci i młodzieży oraz wspieranie badań naukowych.

Archiwum tożsamości kulturowej

Sercem tej biblioteki jest posiadający długą tradycję zbiór 600 000 książek dla dzieci w ponad 130 językach, który składa się z nowości regularnie nadsyłanych przez wydawnictwa z całego świata już od niemal 70 lat. Dla wielu regionów świata, w których brakuje stabilnej infrastruktury służącej do produkcji, promocji i gromadzenia lokalnej literatury dla dzieci i młodzieży, te zasoby to także archiwum ich własnej tożsamości kulturowej. Na globalnym rynku książki te zbiory, wraz z programem rekomendacji White Ravens, służą jako wyznacznik trendów, tematów i jakości literatury dla dzieci i młodzieży. 
 

  • Malowniczy zamek Blutenburg – siedziba Międzynarodowej Biblioteki Młodzieżowej Foto (fragment): © IJB
    Malowniczy zamek Blutenburg – siedziba Międzynarodowej Biblioteki Młodzieżowej
  • Odwiedzający wchodzą na dziedziniec zamku i opuszczają go Foto (fragment): © IJB
    Odwiedzający wchodzą na dziedziniec zamku i opuszczają go
  • Ekspozycja stała w wieży im. Jamesa Krüssa Foto (fragment): © IJB
    Ekspozycja stała w wieży im. Jamesa Krüssa
  • Uczestnicy serii zajęć „Buch auf – Film ab“ kręcą filmy krótkometrażowe Foto (fragment): © IJB
    Uczestnicy serii zajęć „Buch auf – Film ab“ kręcą filmy krótkometrażowe
  • Czytelnia Foto (fragment): © IJB
    Czytelnia
  • Wystawa w „skarbcu“ Foto (fragment): © IJB
    Wystawa w „skarbcu“
  • Walizki z książkami dla młodych czytelników Foto (fragment): © IJB
    Walizki z książkami dla młodych czytelników
  • Warsztat ABC Foto (fragment): © IJB
    Warsztat ABC
  • Sala z książkami obrazkowymi Foto (fragment): © IJB
    Sala z książkami obrazkowymi
  • Poranek z poezją Foto (fragment): © IJB
    Poranek z poezją

Rozbudzić chęć czytania

Historyczny zamek Blutenburg w Obermenzing, dzielnicy Monachium, mieści bibliotekę posiadającą ok. 30 000 książek dziecięcych i młodzieżowych z różnych krajów. Tutaj w ramach projektów artystycznych, seminariów i warsztatów niebojący się eksperymentów autorzy, artyści, pedagodzy i eksperci pomagają młodym ludziom przekonać się, jak literacka różnorodność może ich wzbogacić. Z myślą o dzieciach i młodzieży powstały także edukacyjne ekspozycje stałe poświęcone niemieckim autorom takie jak Muzeum Michaela Endego, Wieża im. Jamesa Krüssa czy Sala im. Ericha Kästnera. Współpraca z przedszkolami i szkołami decyduje o ich popularności tych miejsc.

Do zadań Międzynarodowej Biblioteki Młodzieżowej należy też wspieranie badań nad międzynarodowym dziedzictwem kulturowym, jakim jest literatura dziecięca, oraz nad niemieckimi książkami z tego gatunku. Ten zakres działalności uzupełniony jest o bibliotekę specjalistyczną posiadającą 30 000 publikacji naukowych z różnych krajów, ponad 100 pism naukowych oraz archiwum, w którym zgromadzony jest dorobek różnych autorów, a także program stypendiów. Także w tym przypadku IJB przyjmuje darowizny w postaci książek od wydawców i autorów. 

Demokratyczny, żywy organizm

W Niemczech oraz na arenie międzynarodowej IJB, jako neutralna instytucja niezależna od sytuacji rynkowej czy politycznej, reprezentuje różnorodne wspólne interesy twórców i odbiorców literatury dziecięcej i młodzieżowej z różnych krajów takie jak obrona praw dziecka, wolność sztuki tworzonej dla dzieci i z ich udziałem, sprzyjające literaturze warunki polityczne, gospodarcze i edukacyjne. To niełatwe zadanie musi być wciąż poddawane refleksji i realizowane na nowo. Międzynarodowa Biblioteka Młodzieżowa nie jest apolitycznym, oddalonym od rzeczywistości zamkiem książek ani magazynem zarządzanym za pomocą algorytmów. To demokratyczny, żywy organizm oferujący dostęp do ważnej dziedziny nauki i sztuki. 

Wyzwania przyszłości

Do dalszego rozwoju IJB oraz jej działań potrzebna jest stabilność pozwalająca na długoterminowe planowanie i jasno zdefiniowane miejsce wśród niemieckich instytucji kultury. Nawyki czytelnicze zmieniają się – trudno nie dostrzec wzrostu popularności multimedialnej literatury dziecięcej i młodzieżowej, na którą w przyszłości IJB ma kłaść większy nacisk. Ponadto w niektórych zakątkach świata książki dla dzieci i młodzieży, towarzyszące im na drodze do samodzielnego życia, jeszcze długo nie będą łatwo dostępne. Zmieniająca się sytuacja geopolityczna, wraz z konsekwencjami, wymaga nowych form współpracy w międzynarodowej promocji literatury prowadzonej przez IJB.

„Childhood is local“: Dzieciństwo, nawet w przypadku dzieci uchodźców zmuszonych do przeprowadzki, jest lokalne. To kolejny powód, dla którego IJB chce użyć wszystkich swoich narzędzi, by stworzyć jeszcze silniejsze połączenie między tym, co oferuje na miejscu, np. projekcjami książek obrazkowych dla uczniów szkół podstawowych, a reprezentowaniem interesów twórców i odbiorców literatury dla dzieci i młodzieży na arenie międzynarodowej. Przykładem takiego działania jest cyfrowy dostęp do danych i dokumentów. Transparencja i ułatwienie dostępu do zbiorów i archiwów przyczyni się do demokratyzacji medium, jakim jest książka dla dzieci. Działalność IJB można więc traktować jako wyznacznik wartości dzieciństwa i okresu młodości.