Festiwale fotografii Fokus na amatorów

f/stop Festival für Fotografie | Lipsk
f/stop Festival für Fotografie | Lipsk | Foto (fragment): Nils A. Petersen

Festiwale fotografii często odbywają się w kilku lokalizacjach rozproszonych po całym mieście – bywają to miejsca niezwiązane ze sztuką, czekające na odkrycie przez odwiedzających. Festiwalowa atmosfera zachęca do rozmowy.

Podczas przygotowań do jednego z festiwali artysta Wolfgang Tillmans ubolewał nad faktem, że festiwale fotografii i instytucje takie jak Photographer’s Gallery w Londynie skupiają się dziś wyłącznie na sztuce, zamiast pokazywać np. fotografię dziennikarską, przyrodniczą czy zwierzęcą. Jego zdaniem fotografia to przecież o wiele więcej: „fotografia medyczna, techniczna czy amatorska“. „Istnieje bardzo wielu pasjonatów fotografii, do których nie dotrzemy, jeśli nie zmienimy naszego podejścia.“
 
Zainteresowanie amatorami i ich potencjałem innowacyjnym ma długą tradycję. Wystarczy przypomnieć piktorializm z przełomu wieków, który powstał w oparciu o odrzucenie profesjonalnej fotografii studyjnej, czy awangardę lat 1920. oraz Bauhaus. Amatorzy, których Tillmans traktuje poważnie, także dzisiaj dostarczają bardzo ciekawych inspiracji. Warto tu wspomnieć np. fotografowanie telefonem komórkowym i udostępnianie zdjęć w mediach społecznościowych czy dziennikarstwo obywatelskie uprawiane przez osoby, które uczestniczą w wydarzeniach i są świadkami ważnych momentów historycznych.

Umweltfotofestival horizonte Zingst | Zachód słońca Umweltfotofestival horizonte Zingst | Zachód słońca | Foto: Oliver Nieschulz To powinno zwrócić naszą uwagę na wydarzenia takie jak Fürstenfelder Naturfototage (Dni Fotografii Przyrodniczej w Fürstenfelde), Internationales Naturfotofestival (Międzynarodowy Festiwal Fotografii Przyrodniczej) w Lünen czy Umweltfotofestival Horizonte Zingst (Festiwal Fotografii Środowiska „Horyzonty“ w Zingst). Wszystkie z nich są skierowane bezpośrednio do amatorów. Najważniejsze jest tu jednak robienie zdjęć, a nie ich analiza. Na towarzyszących temu festiwalowi targach organizowanych w Lünen przez Stowarzyszenie Niemieckich Fotografów Zwierząt spotkać można fotografów amatorów i przedstawicieli branży fotograficznej. Jednym z najważniejszych formatów na festiwalach skierowanych do amatorów jest targ fotografii, ale też warsztaty fotograficzne.

Analiza fotografii

Kiedy festiwal zaczyna nabierać wymiaru artystycznego, liczy się już nie samo fotografowanie, lecz ocena jego efektów w postaci zdjęć. Niezależność od branży fotograficznej zdaje się być naczelną zasadą przyświecającą takim wydarzeniom. Przedmiotem dyskusji i krytyki staje się na przykład targ publikacji fotograficznych podczas Photobook Festival w Kassel – krytyczny potencjał festiwalu zagrożony jest przez rynek, który zmniejsza wartość dodaną festiwalu wynikającą z jego unikatowości. W celu osiągnięcia większych zysków zamiast napędzać rynek branży fotograficznej raczej promuje się miasto, podkreślając właśnie tę wyjątkowość.

Fotobook Festival Kassel | Pekin Fotobook Festival Kassel | Pekin | Foto: Fotobook Festival Kassel Od kilku lat organizatorzy festiwali odchodzą od fotografii dziennikarskiej i reportażu na rzecz interdyscyplinarnej fotografii artystycznej. Widać to na przykładzie najbardziej znanego i najstarszego, istniejącego od 1969 r. festiwalu fotografii Rencontres d’Arles. W roku 2015 nowy dyrektor festiwalu Sam Stourdzé podkreślał, że sztuka daje wolność patrzenia inaczej – do sztuki żywi się więc zaufanie, a do rynku nieufność.

Alternatywne lokalizacje

Początki festiwalu fotografii w Arles, podobnie jak pierwszych festiwali w Niemczech, sięgają czasów, kiedy wystawy fotografii były niezwykle rzadkie. W niemieckich muzeach sztuki medium to zyskało uznanie dopiero w latach 1980. Działy fotografii w muzeach sztuki powstawały pod koniec lat 1970., wtedy też rozwijał się rynek sztuki. Festiwale fotografii z początku funkcjonowały więc jako miejsca alternatywne, gdzie wystawiano fotografie, na które w muzeum jeszcze nie było miejsca. W dzisiejszym świecie kultury, w którym miejsce fotografii w muzeach nie jest już przez nikogo kwestionowane, powstaje pytanie o funkcję festiwali.

European Month of Photography Berlin | Kike Arnal | Samen from the series Voladores, 2014 European Month of Photography Berlin | Kike Arnal | Samen from the series Voladores, 2014 | Foto: © Kike Arnal Dwa niemieckie festiwale o największej liczbie lokalizacji to European Month of Photography w Berlinie oraz Triennale Fotografii w Hamburgu. Oba odbywają się w miejscach posiadających instytucje lub galerie o długiej tradycji organizowania wystaw fotograficznych. Oba cechuje także szerokie spektrum tematów, co umożliwia zaproszenie wielu kuratorów i pokazanie ich prac. 

Biennale für aktuelle Fotografie | Kuratorzy 2017 | (Boaz Levin, Florian Ebner, Christin Müller, Fabian Knierim, Kathrin Schönegg, Kerstin Meincke) Biennale für aktuelle Fotografie | Kuratorzy 2017 | (Boaz Levin, Florian Ebner, Christin Müller, Fabian Knierim, Kathrin Schönegg, Kerstin Meincke) | Foto: Biennale für aktuelle Fotografie Biennale für aktuelle Fotografie (Biennale Fotografii Aktualnej) odbywa się w Mannheim, Heidelbergu i Ludwigshafen, a więc w regionie nieposiadającym zbyt wielu miejsc, gdzie wystawiane są fotografie. To wydarzenie, na które za każdym razem zapraszani są inni kuratorzy, zawsze inspiruje do dyskusji, przez co stało się najbardziej ambitnym festiwalem ostatnich lat w Niemczech. W roku 2017 odbywa się pod hasłem Farewell Photography i poświęcone jest tematowi przemian w fotografii analogowej. Z kolei f/stop Festival für Fotografie w Lipsku powstał w wyniku działań lokalnych grup interesów, a jego organizatorzy utrzymują bliskie kontakty z Wyższą Szkołą Sztuk Pięknych.

Festiwale specjalne

Ciekawe są także festiwale poświęcone tylko jednej z dziedzin fotografii, jak np. 9. Photobook Festival Kassel, który od końca lat 1990. za sprawą malutkich nakładów i niedrogiego samopublikowania funkcjonuje jako interesujące, alternatywne miejsce pokazywania fotografii. Innym przykładem specjalizacji jest Festival Fotodocs, skupiający się na fotografii dokumentalnej i przedstawiający za każdym razem inny kraj.

Fotodocs Festival | Cassius Clay pozuje dla Malcolma X Fotodocs Festival | Cassius Clay pozuje dla Malcolma X | Foto: © Bob Gomel Alternatywny format wystawy czy promocja miasta? Festiwale są ciekawe wtedy, gdy umożliwiają to, na co jeszcze nie ma miejsca w instytucjach – od eksperymentalnych formatów wystaw po rzadkie tematy.