Boisz się zajęć o fake newsach? Nic dziwnego. Ale są sposoby…

Masz obawy przed prowadzeniem zajęć na temat fake newsów i dezinformacji? To zrozumiałe. Zwłaszcza, jeśli nie jesteś osobą, która na co dzień prowadzi zajęcia o charakterze edukacyjnym. Wtedy zresztą to pewnie prowadzenia zajęć na dowolny temat może wywołać stres i niepokój. Przeczytaj o częstych obawach i sposobach, które mogą pomóc.


 

Piotr Henzler

Dobre rady od życzliwie nastawionych koleżanek i kolegów często sprowadzają się do zaleceń typu: „dobrze się przygotuj, to poczujesz się pewnie”. Albo – „ale czego tu się bać, przecież to praca z ludźmi, a Ty lubisz pracę z ludźmi”. Bardzo przydatne i wzmacniające, nie uważasz? Prawda jest taka, że nawet osoby doświadczone w tworzeniu sytuacji edukacyjnych mogą odczuwać obawy związane z prowadzeniem zajęć, a wpływ na to może mieć i ich temat. A fake newsy czy dezinformacja to jedne z tych tematów, które same z siebie mogą wytwarzać dodatkowe napięcie.

Dlaczego? Bo temat jest z jednej strony trudny, a z drugiej – dotykać może spraw ważnych dla każdej osoby uczestniczącej w tego typu zajęciach. I sporo osób, szykujących się do prowadzenia lekcji czy mini-szkoleń z tego tematu, zwraca na to uwagę.

Zaprezentowane poniżej punkty to zebrane i pokategoryzowane obawy i pytania formułowane przez osoby szykujące się do prowadzenia zająć na temat fake newsów, dezinformacji czy edukacji medialnej. Osób, które nie są doświadczonymi nauczycielami, trenerkami czy edukatorami, którzy zjedli zęby na prowadzeniu edukacji. Ale za to chcą się tym tematem zająć i wierzą, że temat jest ważny i potrzebny i że ich rolą jest zwiększenie świadomości wśród czytelników, użytkowniczek bibliotek, mieszkańców i mieszkanek konsumujących media czasem przez wiele godzin dziennie.
W artykule „10 działań, których nie możesz pominąć planując prowadzenie zajęć z fake newsów” znajdziesz rekomendacje dotyczące przygotowania zajęć na temat fake newsów. Tutaj – co się może wydarzyć już w ich trakcie.
Obaw i pytań było wiele, ale udało się je zebrać w cztery główne zagadnienia.

„Czy dam radę zachować bezstronność i obiektywizm przy dyskusji o fake newsach i dezinformacji?”
A co w tym kontekście oznacza „bezstronność”? Że nie zabierzesz głosu oceniając prawdziwość jakiejś informacji? Że pozwolisz, żeby wybrzmiały wszystkie głosy potwierdzające i podważające jej prawdziwość? Prowadząc zajęcia z fake newsów pozwól osobom uczestniczącym powiedzieć szczerze, co myślą o prezentowanych przez Ciebie lub wnoszonych przez nich informacjach. Jeśli masz czas i nie koliduje to z Twoim programem, poświęć chwilę na ich analizę. Ale jeśli osoby uczestniczące powielają nieprawdziwe informacje, dezinformacje itp. – koniecznie zwróć na to uwagę.
A na końcu – powiedz, jak jest. Jeśli to dyskusja o informacji wniesionej przez osobę uczestniczącą, to powiedz, jaka jest prawda (jeśli wiesz) lub że nie masz pewności. Ale w przypadku materiałów, które Ty wniosłeś/wniosłaś na zajęcia, musisz na 110% wiedzieć, czy są prawdziwe, czy nie. I musisz o tym powiedzieć.

„Co zrobić, jeśli uczestnik szkolenia wierzy w fake newsa i nie docierają do niego argumenty, że to fake news?”
Ta obawa wiąże się (częściowo) z poprzednią. Jeśli Ty masz całkowitą pewność, że osoba wierzy i stara się udowodnić, że fake news jest prawdziwy, pozwól mu/jej zabrać głos, a potem powiedz, dlaczego to jest nieprawda. Możesz próbować go/ją przekonać, ale pogódź się z tym, że może Cię nie udać. Jak ktoś bardzo w coś wierzy, możesz nie mieć szans, Ale ważne, żeby reszta grupy usłyszała, jak jest.
Pamiętaj też, że jeśli osoba chcąc udowodnić prawdziwość swojego fake newsa sięga do argumentów obrażających czy atakujących inne osoby lub grupy (etniczne, religijne, kulturowe), to taki wątek musisz zatrzymać od razu, nie dając prawa do „pełnej wypowiedzi”. Ale to jest zalecenie szersze, nie dotyczy tylko zajęć nt. fake newsów.

„Co, jeśli się okaże, że uczestnik spotkania/szkolenia wie więcej ode mnie na temat fake newsów, dezinformacji czy jakiegoś konkretnego wątku poruszanego podczas zajęć”?
Taka sytuacja wcale nie jest nieprawdopodobna. Bo przecież fake newsy to temat szeroki i złożony. Masz na sali osobę, która wie więcej od Ciebie? Świetnie, wykorzystaj to. Poproś ją, by podzieliła się np. swoimi doświadczenia w ocenie prawdziwości informacji, opowiedziała o sprawdzonej aplikacji do analizy deepfaków czy zwróciła uwagę na nieznane Tobie mechanizmy psychologiczne zwiększające łatwość wpadania w pułapki twórców dezinformacji. Taka osoba to prawdziwy zasób. A Ty nie licz, że zawsze będziesz „najmądrzejszy”/”najmądrzejsza”

„Co zrobić, jeśli nie rozpoznam, czy informacja wskazana przez uczestnika jest prawdziwa lub nie”?
Bądź szczera/szczery, nie udawaj. Jak masz 100% pewności, to mów, jak nie masz, powiedz, ze nie wiesz. A  najlepiej, jeśli masz na to czas, powiedz, które elementy tej wiadomości sugerują, że jest ona prawdziwa, a które – że nie. Zademonstrujesz wtedy osobom uczestniczącym prawdziwą praktykę oceny wiarygodności informacji.

                                                                     
Jeśli dopiero szykujesz się do prowadzenia zajęć o fake newsach, to obaw i wątpliwości pewnie masz sporo. I nic w tym dziwnego nie ma. To naturalne zjawisko, które zapewne będzie powoli zanikało z każdym kolejnym spotkaniem, które na ten temat poprowadzisz. Pamiętaj jednak, że jakiś element niepokoju czy stresu może zostać z Tobą na zawsze – on często świadczy o tym, że Ci zależy, że wiesz, przed Tobą coś ważnego. Pamiętaj również, że zwykle im osoba jest lepiej merytorycznie przygotowana, tym i obawy mogą być mniejsze. Czytaj o fake newsach, przeglądaj raporty, zaglądaj na strony serwisów fact-checkingpowych – znajdziesz tam mnóstwo informacji, które nie tylko podpowiedzą Ci, co robić w czasie zajęć, ale też pozwolą Ci wzmocnić się merytorycznie w tym obszarze. Powodzenia!