10 działań, których nie możesz pominąć planując prowadzenie zajęć z fake newsów

Szykujesz się do prowadzenia zajęć na temat dezinformacji, fake newsów czy rozpoznawania deepfaków? Świetnie, gratulujemy decyzji i bardzo zachęcamy do działania. Poniżej znajdziesz 10 rekomendacji, które mogą Ci pomóc zaplanować takie wydarzenia edukacyjne.

 

Piotr Henzler

O co zadbać przed zajęciami, żeby szkolenia takie okazały się sukcesem – zarówno dla Ciebie, jak i osób uczestniczących? W zasadzie – o wszystko. Ale tak się nie da. Przejrzyj jednak 10 rekomendacji, jakie przygotowaliśmy.  Sprawdź, które z nich są dla Ciebie oczywistością, o czym zawsze pamiętasz, a na co warto położyć nacisk w najbliższej przyszłości.

1. Dobrze określ cele spotkania/zajęć/szkolenia

Po co organizujesz edukację wokół fake newsów? Zanim zaczniesz planować konkretne aktywności, przemyśl, czy chcesz, aby zwiększyła się wiedza uczestników na temat różnych form manipulacji, czy może zależy Ci na tym, aby sprawnie analizowali materiały pod kątem ich wiarygodności? A może chcesz, żeby stali się bardziej uważni i ostrożni, gdy trafią na potencjalnie nieprawdziwą informację?
Sformułuj cele tak, aby pokazywały zmianę u osób uczestniczących. I upewnij się, że realne jest osiągnięcie tego celu (weź pod uwagę skład grupy, czas zajęć, swoje kompetencje). Nie zakładaj, że poprzez jedne zajęcia, trwające godzinę czy dwie, zmienisz życie tych ludzi. Ale na pewno możesz podnieść ich wiedzę, zwiększyć umiejętności, uczulić na obecność fake newsów. I pamiętaj o tych celach planując przebieg zajęć – sprawdzaj, czy każda projektowana aktywność zbliża was do osiągnięcia celu.

2. Doprecyzuj, dla kogo szykujesz zajęcia

Kim są osoby, które wezmą udział w zajęciach? Czy są gotowe na wiedzę na podstawowym poziomie, czy można zaproponować im poziom „rozszerzony”. Czy to będzie ich pierwszy kontakt z tematyką fake newsów i dezinformacji (i trzeba poświęcić czas na wprowadzenie w temat, wyjaśnienie pojęć i ukazanie zagrożeń), czy znają temat i można podejść do zajęć bardziej praktycznie, skupiając się np. na zaawansowanych sposobach analizy materiałów? Sprawdź, czy np. warto w programie uwzględnić analizę deepfaków z wykorzystaniem aplikacji online (co wymaga swobody korzystania z technologii i odpowiedniego czasu), czy lepiej skupić się na prostszych, mniej wymagających działaniach.
I nie zakładaj z góry, że jeśli będziesz mieć na sali osoby starsze, to lepiej unikać technologii, a jeśli młode, to właśnie wykorzystanie technologii może być najlepszą opcją. Oba założenia mogą okazać się błędne.

3. Przygotuj przykłady, które wykorzystasz podczas zajęć

Ludzie lubią konkrety i lubią poczuć, że temat, którym się zajmują, jest ważny i im bliski. I oczywiście, przykłady nieprawdziwych informacji pisanych czy video, które dotyczą np. USA czy filmików, w których „występuje” Elon Musk czy papież są efektowne, ale sprawdź, czy nie ma w internecie fake newsów dotyczących Waszej miejscowości, regionu, osób znanych w skali mikro czy bliskich grupie (seniorów, młodzieży), która bierze udział w zajęciach. Takie przykłady przybliżają temat i pokazują jego wagę, chociaż wiąże się z tym pewne ryzyko, o czym przeczytasz niżej.

4. Uważaj na przykłady bliskie osobom uczestniczącym

Informacje, które dotyczą w jakiś sposób osób uczestniczących, mogą wywoływać emocje i część z nich może zakłócać przebieg zajęć. Wyobraź sobie, że „na warsztat” bierzesz materiał pokazujący, że „pokolenie Z jest leniwe, nie chce pracować i myśli tylko o swoim dobrostanie”. Po pierwsze, takich materiałów można znaleźć wiele, po drugie – jakkolwiek wśród młodych ludzi takie postawy na pewno występują, to z pewnością nie można takich wniosków rozszerzać na całe „pokolenie”. Lub zawężać tylko do „młodych”. Jeśli na sali będziesz miał osoby z tego pokolenia oraz osoby starsze, które podzielają taki pogląd, może okazać się, że zamiast chłodnej analizy wiarygodności informacji otworzy się ideologiczna dyskusja na temat postaw danej generacji.

5. Pamiętaj o tworzeniu dobrej „sytuacji edukacyjnej”

Uczestnicy potrzebują nie tylko wiedzy eksperckiej, ale też odpowiednich warunków do nauki. Zapewnić je może zadbanie o kilka elementów budujących dobrą „sytuację edukacyjną”. Z czego się ona składa? Z poczucia bezpieczeństwa (np. tego, aby osoby nie bały się zadawać pytań czy mówić o swoich „wpadkach” z fake newsami), z poczucia wspólnoty, więzi z innymi osobami na sali (poświęć choć krótką chwilę na poznanie się z innymi osobami czy ukazania uczestnikom, że łączy ich wspólny cel, dla którego przyszli). Z różnych aktywności (nie tylko słuchanie prezentacji, ale też np. samodzielne lub w grupie wypróbowanie narzędzia do weryfikacji prawdziwości informacji czy wspólna praca nad stworzeniem „wiarygodnego fake newsa”) i ze świadomości nagrody, czyli tego, co „zyskają” osoby uczestniczące w zajęciach (konkretnie – nie „wiedza o fake newsach”, a raczej: „łatwiej będziesz mógł rozpoznać, czy dana informacja jest prawdziwa, czy nie).

6. Zadbaj o różnorodność metod

Nie planuj, że całe zajęcia będą wyglądały tak, że Ty coś mówisz, potem zadajesz pytania, a na końcu coś podsumowujesz. Mała różnorodność metod to nie tylko monotonia i opadające zaangażowanie, ale też ryzyko, że część osób mało się nauczy. Jeśli jeszcze nie stosujesz, to zachęcam do korzystania z modelu uczenia przez doświadczenie, zwanego „cyklem Kolba”. Lub innego podejścia do tworzenia sytuacji edukacyjnych, które zakładają dużą aktywność po stronie osób uczestniczących, odwoływanie się do ich doświadczeń, dają przestrzeń do namysłu i refleksji i zachęcają do przekładania nowej wiedzy czy umiejętności na prawdziwe życie.

7. Nie planuj zbyt wiele

Nie wiem, jak długie zajęcia planujesz prowadzić, ale szansa, że masz na to więcej niż dwie godziny nie jest chyba zbyt duża. A dwie godziny (czy krócej) to nie jest czas pozwalający zająć się „wszystkim”. Nie ma na to szans. Planując zajęcia zastanów się, co jest najważniejsze. Czy wprowadzić osoby uczestniczące w temat? Pokazać, jak łatwo można trafić na fake newsy, skąd się biorą albo dlaczego w nie wierzymy? A może skupić się na sposobach rozpoznawania nieprawdziwych informacji? A może masz grupę już zaawansowaną i zajmiecie się analizą deepfaków? Pamiętaj, żeby nie wkładać zbyt wiele w program jednego spotkania, ale też o tym, że tych spotkań możesz zaplanować kilka.

8. Nie strasz

Zajmowanie się fake newsami oznacza, że wchodzimy w strefę, w której może pojawić się (całkiem uzasadniony) strach. Że dam się ogłupić, że stracę pieniądze, że ktoś wpłynie na moje wybory. Co więcej, dane potwierdzają, że tak, dajemy się omamiać nieprawdziwymi informacjami. Zadbaj więc o to, żeby osoby uczestniczące nie wychodziły z zajęć z przekonaniem, że „świat jest zły i nie mamy szans”. Niech mają poczucie, że owszem, są liczne zagrożenia, ale że mamy sposoby, aby ich uniknąć. Zajęcia warto kończyć jakąś formą podsumowania, która może obejmować pomysły, jak sobie radzić z fake newsami, co każda osoba może zrobić, że nie wpaść w pułapkę zastawioną przez ich twórców. Coś konstruktywnego i wzmacniającego na koniec.

9. Przygotuj się merytorycznie

To niby oczywiste, ale… Nie masz obowiązku „wiedzieć wszystkiego”. Ale jeśli już o czymś planujesz mówić, to wiedz na ten temat chociaż trochę więcej niż powiesz. Jeśli prezentujesz aplikację do tworzenia czy rozpoznawania deepfaków, to sama/sam ją wcześniej wypróbuj. Jeśli podajesz jakieś dane, pamiętaj (i powiedz), jakie jest ich źródło.  A jak nie jesteś czegoś pewien/pewna, to przyznaj to, a nie próbuj udawać, że wiesz.

10. Pamiętaj, że jesteś człowiekiem

A to oznacza, że nie jesteś w stanie przewidzieć wszystkiego. Bądź otwarty/otwarta na różne scenariusze, licz się z tym, że osoby uczestniczące czymś Cię zaskoczą


Czy to wszystko, o czym warto pamiętać? Pewnie nie. Ale na pewno, jeśli będziesz pamiętać o tych 10 zaleceniach, Twoje zajęcia na temat fake newsów będą lepiej przygotowane, a i Ty zyskasz więcej pewności siebie przed wejściem na salę. Powodzenia!