Na skróty:
Przejdź bezpośrednio do treści (Alt 1)Przejdź bezpośrednio do podmenu (Alt 3)Przejdź bezpośrednio do menu głownego (Alt 2)

Międzynarodowa konferencja naukowa, 14-16.10.2020
Powrót Hegla

Historia, uniwersalizm i wymiary słabości

Konferencja jest organizowana w szczególnym momencie – na 2020 rok przypada 250-lecie urodzin G. W. F. Hegla. Jest to również moment szczególny, ponieważ w ostatnich latach opublikowano szereg książek i artykułów zorientowanych na przywrócenie (krytycznie, nie monumentalnie) kluczowych kategorii związanych z jego filozofią, np.: uniwersalizmu, dialektyki czy właśnie historii.

Die Rückkehr Hegels

Konferencja jest doskonałą okazją, by – w międzynarodowym gronie złożonym z pierwszej klasy specjalistów i specjalistek – przedyskutować zarówno zasięg tych przemian paradygmatu współczesnej humanistyki, jak i podkreślić znaczenie polskich badań nad Heglem na świecie.  

Myśl Hegla wraz z jej rozbudowanym dziedzictwem jest dziś zazwyczaj rozumiana jako próba zbudowania systemu – teorii i praktyki filozoficznej, które zakładają zdolność intelektu do konceptualizacji procesu historycznego i wyjaśnienia jego przebiegu. Jest to przedsięwzięcie nie tylko opisowe, ale i teoretyczne, czyli oferujące możliwość zrozumienia objaśnianych zjawisk za pomocą specjalnie do tego przystosowanych pojęć. W związku z takimi założeniami, filozofia Hegla była wielokrotnie oskarżana o podejście totalizujące i nieumiejętność wyrażania wolności, jak też przygodności, właściwych losom ludzi i ich historii. Koniec XX i początek XXI wieku to czas hegemonii pogłębionych krytyk „wielkich narracji”, historiografii i teorii nastawionych na to, co partykularne. Paradoksalnie, to idea „końca historii”, centralna dla projektu heglowskiego, została również w tym samym czasie ogłoszona jako prawomocna w czasach postmodernizmu i dekonstrukcji kontestujących przecież jej założenia..

W drugiej dekadzie XXI wieku jednak do głosu powróciła perspektywa makrohistoryczna, również w wymiarze globalnym. W różnych nurtach teoretycznych potrzeba systematycznej i jak najbardziej systemowej analizy zaczęła być doceniana, a potrzeba przemyślenia rozumu, historii i dialektyki coraz częściej gości na łamach książek i czasopism. Perspektywa heglowska, z jej wielowymiarowym, ogólnym podejściem, tendencją do kontekstualizacji i dynamiczną analizą procesu historycznego, jest dziś znów w centrum uwagi badaczek i badaczy. Jej współczesne artykulacje – w kontekście podmiotu (jak dzieje się to między innymi w pracach Catherine Malabou, Judith Butler i „Szkoły Słoweńskiej”), historii kolonializmu (zob. prace Achille Mbembe i Susan Buck-Morss), kapitalizmu (tu szczególnie ważny jest Slavoj Žižek czy Frank Ruda) czy społeczeństwa (jak u wszystkich wymienionych autorek i autorów oraz Axela Honnetha, Marka Siemka czy Aleksandra Ochockiego) – mnożą się dziś w zawrotnym tempie, zarówno jako kontynuacje, jak i krytyki Hegla.

Najważniejsze przeszłe odczytania filozofii Hegla eksponowały przede wszystkim heroiczne podejścia do historii i podmiotowości, co od kilku dekad skutecznie podważają badaczki feministyczne, psychoanaliza, postkolonializm czy autorki z nurtu teorii queer. Ich badania i analizy przenikają do głównych nurtów filozofii, generując zapotrzebowanie na badanie również codziennego, nie-heroicznego doświadczenia, a w nim – tego, co słabe, porażki i oporu. W związku z tym chcemy również, by wybrzmiały te właśnie rezygnujące z heroizmu interpretacje teorii Hegla, w których słabi, zniewoleni, opresjonowani i nieszczęśliwi postrzegani są jako ci, których wytrwałość, opór, a nawet krnąbrność czy upór stanowią skuteczne kroki w kierunku emancypacji. Choć nie tylko uwzględniamy, ale też cenimy te nurty badań nad Heglem, mamy też świadomość, że dla zbudowania filozofii, socjologii, teorii kultury czy psychologii z prawdziwego zdarzenia specyficzna dla heglizmu śmiałość, rozmach teoretycznej analizy i wysiłek poszukiwania sensownie budowanej ogólności jest konieczny. Dotyczy to również bardziej specyficznych badań nad kwestiami takimi, jak: habitus, performatywność, język czy płeć.

Rozumiejąc złożoność inherentnych sprzeczności systemu myśli Hegla i potwierdzając żywotne zainteresowanie teoretycznymi ujęciami historii, uniwersalności, ekologii politycznej, dekolonizacji, płci czy innych ważnych kwestii, chcemy dyskutować jego filozofię z jasną intencją krytycznej praktyki teoretycznej, łączącej partykularne, specyficzne potrzeby i zainteresowania przyszłością z wolą eksplorowania przeszłości w sposób nowoczesny, zasadniczo nastawiony na budowanie nowych teorii, a nie wyłącznie celebrowanie starych. W kontekście powrotu filozofii historii, potrzeba ponownego zbliżenia się do pojęcia uniwersalności wydaje się kluczowa. Pojęcie „wspólnej przyszłości” (ale też przyszłości tego/ tych, których uznajemy za zwyczajnych) wydaje się być pozbawione podstaw bez sensownego roszczenia do powszechności. Praktyka i teoria są dziś w podobnym stopniu uwikłane w specyficzną sytuację impasu między perfekcyjnym dostosowaniem do europejskiego status quo nowoczesnego kapitalizmu i mniejszościowymi aktami niezgody. Niewykluczone, że ich konfrontacja z rozmachem typowym dla heglowskich pojęć jest nieunikniona, by ów impas przekroczyć. Tworzone w ten sposób poszukiwanie uniwersalności musi w jakiejś formie uwzględnić dialektykę doświadczenia i uczyni to tylko poza horyzontem konformistycznego skupienia na neoliberalnie rozumianym pojęciu „sukcesu”.

Jeśli jest coś, co łączy nasze perspektywy i szerzej – współczesne próby powrotu do Hegla w 250. rocznicę urodzin tego myśliciela – jest tym niewątpliwie zainteresowanie śmiałością jego teorii, jej – jakże dziś potrzebnym – krytycznym, politycznym i społecznym wymiarem; odwagą tego autora, skłaniającą do podważania utartych schematów intelektualnej pracy. Inspirowane i inspirowani tą właśnie potrzebą, chcemy zaprosić teoretyczki i teoretyków z różnych krajów i dyscyplin, skupiających się wokół niemieckiej filozofii, ale łączących to z innymi dyscyplinami i nurtami współczesnej humanistyki, do wspólnego namysłu nad dialektyką, uniwersalnością, historią i tym, co słabe. Twórcza dyskusja nad myślą Hegla i niemieckiej XIX-wiecznej filozofii pozwoli nam przemyśleć impas, w jakim znalazła się współczesna filozofia.

Po angielsku
 
Dostęp do wykładów bezpłatny
 
Organizacja: Instytut Filozofii i Socjologii PAN, Goethe-Instituit, GSSR PAN
Komitet Organizacyjny: dr Christoph Bartmann, prof. Andrzej Leder, dr Ewa Majewska
 
Więcej informacji: www.ifispan.pl/en/
 
wystąpienia wygłoszą:
prof. Achille Mbembe (University of the Witwatersrand, Johannesburg, RPA)
prof. Mladen Dolar (Uniwersytet w Lubljanie, Słowenia)
prof. Oxana Timofeeva (European University, Petersburg)
dr Ewa Majewska (Warszawa)
dr Joanna Bednarek (Poznań)
prof. Andrzej Leder (IFiS PAN, Warszawa)
prof. Małgorzata Kowalska (Uniwersytet w Białymstoku)
dr Joe Grim Feinberg (Uniwersytet Karola, Praga, Czechy)
mgr Bartosz Wójcik (INP PAN, Warszawa)
dr Maciej Sosnowski (IFiS PAN)
Prof. Agata Bielik-Robson (University of Nottingham/ IFiS PAN)
dr hab Tomasz Wiśniewski (IF UW)
prof. Andrzej Nowak (UAM, Poznań)
dr Ankica Cakardic (Uniwersytet w Zagrzebiu, Chorwacja)
dr Mikołaj Ratajczak (IFiS PAN)
dr Jan Swianiewicz (Warszawa)
dr Marcin Pańków (Uniwersytet w Białymstoku)
dr Marta Olesik (ISP PAN, Warszawa)
prof. Tomasz Kitlinski (UMCS, Lublin)
dr Jakub Majmurek (Warszawa)
 
Zapraszamy Państwa do zgłaszania abstraktów i artykułów do naszej publikacji pokonferencyjnej:
www.praktykateoretyczna.pl/call-for-papers/cfp-12022-powrot-hegla-historia-dialektyka-uniwersalnosc-i-co-slabe/