Na skróty:
Przejdź bezpośrednio do treści (Alt 1)Przejdź bezpośrednio do podmenu (Alt 3)Przejdź bezpośrednio do menu głownego (Alt 2)

Międzynarodowa konferencja naukowa, 14-16.10.2020
Powrót Hegla

Historia, uniwersalizm i wymiary słabości

Konferencja jest organizowana w szczególnym momencie – na 2020 rok przypada 250-lecie urodzin G. W. F. Hegla. Jest to również moment szczególny, ponieważ w ostatnich latach opublikowano szereg książek i artykułów zorientowanych na przywrócenie (krytycznie, nie monumentalnie) kluczowych kategorii związanych z jego filozofią, np.: uniwersalizmu, dialektyki czy właśnie historii.

Die Rückkehr Hegels

Konferencja jest doskonałą okazją, by – w międzynarodowym gronie złożonym z pierwszej klasy specjalistów i specjalistek – przedyskutować zarówno zasięg tych przemian paradygmatu współczesnej humanistyki, jak i podkreślić znaczenie polskich badań nad Heglem na świecie.  

Myśl Hegla wraz z jej rozbudowanym dziedzictwem jest dziś zazwyczaj rozumiana jako próba zbudowania systemu – teorii i praktyki filozoficznej, które zakładają zdolność intelektu do konceptualizacji procesu historycznego i wyjaśnienia jego przebiegu. Jest to przedsięwzięcie nie tylko opisowe, ale i teoretyczne, czyli oferujące możliwość zrozumienia objaśnianych zjawisk za pomocą specjalnie do tego przystosowanych pojęć. W związku z takimi założeniami, filozofia Hegla była wielokrotnie oskarżana o podejście totalizujące i nieumiejętność wyrażania wolności, jak też przygodności, właściwych losom ludzi i ich historii. Koniec XX i początek XXI wieku to czas hegemonii pogłębionych krytyk „wielkich narracji”, historiografii i teorii nastawionych na to, co partykularne. Paradoksalnie, to idea „końca historii”, centralna dla projektu heglowskiego, została również w tym samym czasie ogłoszona jako prawomocna w czasach postmodernizmu i dekonstrukcji kontestujących przecież jej założenia.

W drugiej dekadzie XXI wieku jednak do głosu powróciła perspektywa makrohistoryczna, również w wymiarze globalnym. W różnych nurtach teoretycznych potrzeba systematycznej i jak najbardziej systemowej analizy zaczęła być doceniana, a potrzeba przemyślenia rozumu, historii i dialektyki coraz częściej gości na łamach książek i czasopism. Perspektywa heglowska, z jej wielowymiarowym, ogólnym podejściem, tendencją do kontekstualizacji i dynamiczną analizą procesu historycznego, jest dziś znów w centrum uwagi badaczek i badaczy. Jej współczesne artykulacje – w kontekście podmiotu (jak dzieje się to między innymi w pracach Catherine Malabou, Judith Butler i „Szkoły Słoweńskiej”), historii kolonializmu (zob. prace Achille Mbembe i Susan Buck-Morss), kapitalizmu (tu szczególnie ważny jest Slavoj Žižek czy Frank Ruda) czy społeczeństwa (jak u wszystkich wymienionych autorek i autorów oraz Axela Honnetha, Marka Siemka czy Aleksandra Ochockiego) – mnożą się dziś w zawrotnym tempie, zarówno jako kontynuacje, jak i krytyki Hegla.

Najważniejsze przeszłe odczytania filozofii Hegla eksponowały przede wszystkim heroiczne podejścia do historii i podmiotowości, co od kilku dekad skutecznie podważają badaczki feministyczne, psychoanaliza, postkolonializm czy autorki z nurtu teorii queer. Ich badania i analizy przenikają do głównych nurtów filozofii, generując zapotrzebowanie na badanie również codziennego, nie-heroicznego doświadczenia, a w nim – tego, co słabe, porażki i oporu. W związku z tym chcemy również, by wybrzmiały te właśnie rezygnujące z heroizmu interpretacje teorii Hegla, w których słabi, zniewoleni, opresjonowani i nieszczęśliwi postrzegani są jako ci, których wytrwałość, opór, a nawet krnąbrność czy upór stanowią skuteczne kroki w kierunku emancypacji. Choć nie tylko uwzględniamy, ale też cenimy te nurty badań nad Heglem, mamy też świadomość, że dla zbudowania filozofii, socjologii, teorii kultury czy psychologii z prawdziwego zdarzenia specyficzna dla heglizmu śmiałość, rozmach teoretycznej analizy i wysiłek poszukiwania sensownie budowanej ogólności jest konieczny. Dotyczy to również bardziej specyficznych badań nad kwestiami takimi, jak: habitus, performatywność, język czy płeć.

Rozumiejąc złożoność inherentnych sprzeczności systemu myśli Hegla i potwierdzając żywotne zainteresowanie teoretycznymi ujęciami historii, uniwersalności, ekologii politycznej, dekolonizacji, płci czy innych ważnych kwestii, chcemy dyskutować jego filozofię z jasną intencją krytycznej praktyki teoretycznej, łączącej partykularne, specyficzne potrzeby i zainteresowania przyszłością z wolą eksplorowania przeszłości w sposób nowoczesny, zasadniczo nastawiony na budowanie nowych teorii, a nie wyłącznie celebrowanie starych. W kontekście powrotu filozofii historii, potrzeba ponownego zbliżenia się do pojęcia uniwersalności wydaje się kluczowa. Pojęcie „wspólnej przyszłości” (ale też przyszłości tego/ tych, których uznajemy za zwyczajnych) wydaje się być pozbawione podstaw bez sensownego roszczenia do powszechności. Praktyka i teoria są dziś w podobnym stopniu uwikłane w specyficzną sytuację impasu między perfekcyjnym dostosowaniem do europejskiego status quo nowoczesnego kapitalizmu i mniejszościowymi aktami niezgody. Niewykluczone, że ich konfrontacja z rozmachem typowym dla heglowskich pojęć jest nieunikniona, by ów impas przekroczyć. Tworzone w ten sposób poszukiwanie uniwersalności musi w jakiejś formie uwzględnić dialektykę doświadczenia i uczyni to tylko poza horyzontem konformistycznego skupienia na neoliberalnie rozumianym pojęciu „sukcesu”.

Jeśli jest coś, co łączy nasze perspektywy i szerzej – współczesne próby powrotu do Hegla w 250. rocznicę urodzin tego myśliciela – jest tym niewątpliwie zainteresowanie śmiałością jego teorii, jej – jakże dziś potrzebnym – krytycznym, politycznym i społecznym wymiarem; odwagą tego autora, skłaniającą do podważania utartych schematów intelektualnej pracy. Inspirowane i inspirowani tą właśnie potrzebą, chcemy zaprosić teoretyczki i teoretyków z różnych krajów i dyscyplin, skupiających się wokół niemieckiej filozofii, ale łączących to z innymi dyscyplinami i nurtami współczesnej humanistyki, do wspólnego namysłu nad dialektyką, uniwersalnością, historią i tym, co słabe. Twórcza dyskusja nad myślą Hegla i niemieckiej XIX-wiecznej filozofii pozwoli nam przemyśleć impas, w jakim znalazła się współczesna filozofia.

Po angielsku
 
Dostęp do wykładów bezpłatny

Wydarzenie online
 
Organizacja: Instytut Filozofii i Socjologii PAN, Goethe-Instituit, GSSR PAN
Komitet Organizacyjny: dr Christoph Bartmann, prof. Andrzej Leder, dr Ewa Majewska
 
wystąpienia wygłoszą:
prof. Achille Mbembe (University of the Witwatersrand, Johannesburg, RPA)
prof. Oxana Timofeeva (European University, Petersburg)
dr Ewa Majewska (Warszawa)
dr Joanna Bednarek (Poznań)
prof. Andrzej Leder (IFiS PAN, Warszawa)
prof. Małgorzata Kowalska (Uniwersytet w Białymstoku)
dr Joe Grim Feinberg (Uniwersytet Karola, Praga, Czechy)
mgr Bartosz Wójcik (INP PAN, Warszawa)
dr Maciej Sosnowski (IFiS PAN)
Prof. Agata Bielik-Robson (University of Nottingham/ IFiS PAN)
prof. Andrzej Nowak (UAM, Poznań)
dr Ankica Cakardic (Uniwersytet w Zagrzebiu, Chorwacja)
dr Mikołaj Ratajczak (IFiS PAN)
dr Jan Swianiewicz (Warszawa)
dr Marcin Pańków (Uniwersytet w Białymstoku)
dr Marta Olesik (ISP PAN, Warszawa)
prof. Tomasz Kitlinski (UMCS, Lublin)
 


 
Zapraszamy Państwa do zgłaszania abstraktów i artykułów do naszej publikacji pokonferencyjnej:
www.praktykateoretyczna.pl/call-for-papers/cfp-12022-powrot-hegla-historia-dialektyka-uniwersalnosc-i-co-slabe/