Na skróty:
Przejdź bezpośrednio do treści (Alt 1)Przejdź bezpośrednio do podmenu (Alt 3)Przejdź bezpośrednio do menu głownego (Alt 2)

Konteksty
Przed mikrofonem wszyscy są równi

Nagrywanie w studiu Mobile Radio
Nagrywanie w studiu Mobile Radio | Foto: Sarah Washington

W jaki sposób radio, a więc przestrzeń dla sztuki tymczasowej, ulotnej wpisuje się w wystawę sztuki, na której pokazywane są głównie gotowe dzieła? Sprawdziliśmy to podczas Biennale w São Paulo, prowadząc wielodniową eksperymentalną audycję na żywo z udziałem odwiedzających.

Knut Aufermann

Gdy ja i Sarah Washington zostaliśmy zaproszeni jako artyści radiowi tworzący projekt Mobile Radio na 30. Biennale w São Paulo w roku 2012, było to dla nas zaskoczeniem. Środowisko artystyczne skupia się na gotowych pracach i docenia ich autorów. W jaki sposób radio jako medium i przestrzeń dla sztuki tymczasowej, ulotnej wpisuje się w ten kontekst? Wkrótce postanowiliśmy, że chcemy stworzyć miejsce otwarte, dostępne dla wszystkich.
 
Biennale w São Paulo w Brazylii jest drugim najstarszym biennale sztuki na świecie i największym regularnym wydarzeniem artystycznym w Ameryce Południowej. Główne miejsce wydarzeń to ogromny kompleks budynków autorstwa architekta Oscara Niemeyera, położony w jednym z parków tej metropolii. Podczas stu dni trwania wystawy chcieliśmy nagrać 2400 godzin audycji radiowej, kierując się dwiema zasadami:
 
1. Jak największa część audycji ma być nagrywana na żywo
2. Audycja ma nie zawierać powtórek
 
W Brazylii nie istnieje zbyt długa tradycja łączenia radia i eksperymentalnych dźwięków, jak to ma miejsce np. w Niemczech (Studio Muzyki Elektronicznej) czy w Polsce (Studio Eksperymentalne Polskiego Radia). Ale w 20-milionowej metropolii, jaką jest São Paulo, znalazło się wiele osób zainteresowanych nowym sposobem tworzenia radia. Otrzymaliśmy wsparcie od lokalnego Instytutu Goethego, który na dwa tygodnie przed rozpoczęciem Biennale zaprosił nas do prezentacji projektu służącej poszukiwaniu pomysłów do wykorzystania w naszym programie. Kto wysłuchał naszych próbek, mógł od razu zorientować się, że nie chodzi nam o zwykłe radio.

 


 
Prezentacja projektu podczas Biennale w São Paulo Prezentacja projektu podczas Biennale w São Paulo | Foto: Leo Eloy/Fundação Bienal de São Paulo Ponad połowa spośród ok. stu uczestników naszej prezentacji w ciągu kolejnych tygodni ponownie odwiedziła nasze studio. Jedną z osób, które zareagowały jako pierwsze, był Julio de Paula, producent w publicznej radiostacji w São Paulo. Napisał i zorganizował dla nas swego rodzaju operę radiową opowiadającą o życiu inżyniera, który przyczynił się do nadania pierwszego przekazu radiowego w Brazylii w roku 1922. Opera została wyemitowana w dniu otwarcia Biennale, dokładnie 90 lat po emisji pierwszej audycji, a wykonali ją piosenkarze, aktorzy, imitatorzy dźwięku, didżeje i amatorscy radiooperatorzy. Po raz pierwszy mogliśmy przekonać się, że otwarta przestrzeń studia wybudowanego według naszego pomysłu dobrze się sprawdza – otworzyliśmy ściany, zapraszając publiczność do współuczestnictwa.
 
Większość naszych gości nigdy wcześniej sama nie tworzyła radia. Nie stanowiło to problemu. Wręcz przeciwnie, pozwoliło nam uwolnić się od hierarchii – przed mikrofonem wszyscy są równi. Każdego dnia do naszego studia przychodziła jedna z wielu wycieczek szkolnych odwiedzających wystawę i od razu zostawała zaangażowana do współtworzenia programu.

Wycieczka szkolna odwiedzająca studio Mobile Radio Wycieczka szkolna odwiedzająca studio Mobile Radio | Foto: Sarah Washington Udało nam się też zaprosić do współpracy artystów zza granicy. Grający na tubie norweski muzyk Børre Mølstad wykorzystał swoją wizytę u nas nie tylko do przedstawienia w radiu odgłosów dochodzących do studia przez otwarte ściany i drzwi z całej przestrzeni wystawowej, ale także do wkomponowania w wystawę pochodzącego z radia elementu dźwiękowego. Pewnego sobotniego poranka usiadł ze swoją tubą na półpiętrze przed studiem i zaczął grać gamę:
 
 Foto: Sarah Washington
 
Zdjęcia reszty gości tłumnie odwiedzających naszą radiostację oraz ich historie i nagrania dźwiękowe znajdują się na stronie internetowej projektu Mobile Radio. Oprócz kierowania pracami studia i przyjmowania gości Sarah Washington i ja stworzyliśmy także jedną z prac – kolaż złożony z dźwięków nagranych podczas stu dni trwania projektu Mobile Radio w São Paulo, wyemitowany w ostatniej godzinie programu. Słychać w niej niesamowity głos Caroliny de Melo, dyrektorki działu edukacji podczas Biennale. Mimo że po portugalsku nie rozumieliśmy prawie nic, jej głos pozostał w naszej pamięci jako jedno z ważniejszych wspomnień z „miasta mżawki“, jak czasem nazywane jest São Paulo.
 
Carolina de Melo Carolina de Melo | Foto: Sarah Washington Nasze założenie, by nagrać 2400 godzin audycji, z czego wiele z nich na żywo, udało nam się zrealizować, i to bez ani jednej powtórki.