Na skróty:
Przejdź bezpośrednio do treści (Alt 1)Przejdź bezpośrednio do podmenu (Alt 3)Przejdź bezpośrednio do menu głownego (Alt 2)

VRtualna przemiana
Kafka w wirtualnej rzeczywistości

Kafka i wirtualna rzeczywistość
Kafka i wirtualna rzeczywistość | Foto: Goethe-Institut

„Gdy Gregor Samsa obudził się pewnego rana z niespokojnych snów, stwierdził, że zmienił się w łóżku w potwornego robaka.” Tak rozpoczyna się jedno z najbardziej znanych opowiadań XX wieku, „Przemiana” Franza Kafki. W instalacji „VRtualna przemiana”, dzięki technologii virtual reality (VR) zwiedzający może obudzić się jako ogromny insekt w pokoju zrekonstruowanym zgodnie z oryginalnym opisem.
 

Tomáš Moravec

„Proszę najpierw zdjąć buty”, tak wita mnie programista Eduard Fischer. Gdy tylko wkładam wygodne pantofle z osobliwie wyglądającymi czujnikami zamontowanymi na czubkach, dostaję dodatkowe wyposażenie – słuchawki, kontrolery i oczywiście gogle VR. Tak wyposażony i okablowany czekam kilka sekund w całkowitej ciemności, aż wreszcie wszystko się zaczyna – zapala się światło, a ja znajduję się w roku 1915, w pokoju Gregora Samsy na starym mieście w czeskiej Pradze, w zupełnie innym ciele.

Od kartek książki do wirtualnej rzeczywistości

W opowiadaniu Przemiana Franz Kafka opisuje odczucia komiwojażera, który pewnego ranka budzi się w ciele robaka. Nie dowiadujemy się jednak, jak i dlaczego to się stało. Kafka skupia się raczej na tym, jak główny bohater ułoży sobie życie w nowych okolicznościach. Jak zareagują rodzice? Co powie szef? Dziś, po ponad stu latach, to ekspresjonistyczne opowiadanie wciąż pozostawia wiele pytań bez odpowiedzi. Dzięki Goethe-Institut w Pradze biedny Gregor Samsa powraca teraz w bajkowym świecie wirtualnej rzeczywistości.
 
„VRtualna przemiana” przenosi dzieło Kafki z kartek książki do wirtualnej rzeczywistości. Bohaterem nie jest już Gregor Samsa, lecz my sami. – tłumaczy Mika Johnson, reżyser, który wraz ze swoim młodym zespołem stworzył instalację „VRtualna przemiana”.

Co czyta żuk? Co czyta żuk? | Foto: Goethe-Institut

Gregor Samsa to ja

Rzeczywiście tak jest – w instalacji „VRtualna przemiana” to ja jestem Gregorem Samsą. Jestem obrzydliwym, niepewnym siebie robakiem. Z coraz większą fascynacją i lekkim niepokojem przyglądam się moim nowym kończynom – są długie, cienkie, owłosione i jest ich dosyć dużo. Zamiast brzucha mam twardy pancerz, a w moim polu widzenia pojawiły się moje własne czułki. Gdy po raz pierwszy widzę się w lustrze, jestem przerażony. Za drzwiami ojciec zaczyna pomstować – Gregor… Gregor, otwórz wreszcie drzwi!
 
Największe wrażenie w tej instalacji robi właśnie pokój Gregora. Dzięki niemu „VRtualna przemiana” to projekt wyjątkowy. – mówi Vojtěch Jankovský ze studia produkcyjnego Achtung4k. – Musieliśmy bardzo dokładnie zapoznać się z opowiadaniem, aby zgodnie z opisem w książce odtworzyć szczegółowy model pokoju Gregora. – Wszystko jest tak jak w opowiadaniu – sekretarzyk z książkami, białe, metalowe łóżko, tapeta w kwiaty, walizka czy przycisk do papieru z miejscowości Zürau. – Kiedy nie wiedzieliśmy, jak coś zrobić, pomagało nam Towarzystwo Franza Kafki. Książki leżące na biurku to tytuły, które Franz Kafka sam czytał w tamtym okresie. – dodaje Jankovský.

Ojciec intelektualny wirtualnej rzeczywistości

„VRtualna przemiana” będzie uzupełniona o wirtualny spacer, który przeprowadzi Reiner Stach, autor wydanej współcześnie biografii Kafki, należącej dziś do kanonu badań nad twórczością tego pisarza. Stach nie tylko przedstawia twórczość Kafki, ale też zwraca uwagę na fakt, że jest on de facto intelektualnym ojcem wirtualnej rzeczywistości. – Jako wielki fan kina i zdjęć stereoskopowych przewidział, że dwuwymiarowy obraz zostanie kiedyś poszerzony o efekty przestrzenne, tworząc nową, iluzjonistyczną rzeczywistość – mówi Stach.