Kristina Sprindžiūnaitė poleca
Der Empfänger

Ulla Lenze, Der Empfänger © Klett-Cotta, Stuttgart, 2020
Zagubiony życiowo bohater powieści emigruje z biednej Nadrenii do Ameryki. W metropolii fascynuje go przede wszystkim rozpościerający się przed nim wielki świat, ale to właśnie swoim hobby – amatorsko uprawianą radiotelegrafią – ściąga na siebie uwagę „rodaków” i wpada w ich pułapkę. Wyrzuty sumienia, a wręcz strach, łagodzenie sytuacji i ostrożne próby zdystansowania się, następnie aresztowanie i obóz dla internowanych. Potem powrót do Niemiec, próby zaaklimatyzowania się w ojczyźnie, która w międzyczasie stała się zupełnie obca, w końcu ponowny, nielegalny wyjazd do wielkiego świata, którego uosobieniem może być jedynie Nowy Jork. Powyższe hasła tylko w niewielkim stopniu oddają intensywność doznań, które dostarcza czytelnikowi tekst Ulli Lenze.

Abstrahując od interesującego czasu i miejsca akcji, powieść stanowi świetny przykład tego, jak różnorodne i przekonujące może być połączenie autentycznego materiału historycznego z fikcją. Autorka skupia się na „małym człowieku”, opowiadając o trybiku w machinie siatki szpiegowskiej – o sympatycznej postaci Josepha Kleina, który najchętniej pozwoliłby decydować za siebie innym.

Niewiele znajdziemy w literaturze utworów (wyjąwszy powieść Steffena Kopetzkyego Propaganda), które opisywałyby widmo nadciągającego nazizmu i jego zorganizowane struktury w Nowym Jorku krótko przed wybuchem II wojny światowej. Lenze podejmuje ten temat, ukazując jego zniuansowaną, społeczną i międzyludzką dynamikę, a ponadto obrazuje siłę oddziaływania metropolii, historię rodzinną i relacje tuż po zakończeniu wojny, napięcia między mocno różniącymi się od siebie braćmi oraz środowisko Niemców w Argentynie i Kostaryce na początku lat 50. XX wieku. Zmiany scenerii i planów czasowych w powieści wydają się w pełni zrozumiałe, ponieważ odpowiadają (a)logice ludzkiej pamięci. Dochodzą do tego lakoniczne, nastrojowe obrazy i wszystko to, co niewypowiedziane, bez zbędnego usprawiedliwiania czy psychologizowania. To powieść rzetelnie udokumentowana, ale pisana bez zadęcia, oraz chwilami bardzo poetycka, ale pozbawiona sztucznego patosu.

Klett-Cotta

Ulla Lenze
Der Empfänger
Klett-Cotta, Stuttgart, 2020
ISBN 978-3-608-96463-9
302 strony

E-Book dostępny w Onleihe Goethe-Institut

Recenzje w niemieckich mediach:
Perlentaucher
NDR Kultur
literaturblatt.ch
Deutschlandfunk Kultur