János Weiss poleca
Halbwahrheiten

Halbwahrheiten. Zur Manipulation von Wirklichkeit © Matthes & Seitz Verlag, Berlin, 2021 W obecnych czasach wiele mówi się o „fake newsach”, pojawiło się już także dostatecznie dużo opracowań, próbujących zdefiniować ich istotę i funkcje społeczne. Nicola Gess, mieszkająca w Bazylei profesorka literaturoznawstwa, woli mówić o półprawdach. „Półprawdy to wypowiedzi, które tylko po części oparte są na rzeczywistych wydarzeniach, po części zaś na treściach fikcyjnych”. Półprawdy nie są „prawdziwe”, ani też „fałszywe” (z gruntu fałszywe), leżą gdzieś pośrodku; zawierają wprawdzie pewną dozę prawdy, jest ona jednak albo wyparta, albo głęboko zagrzebana. (Istnieją pewne paralele między półprawdami a ideologiami, które autorka starannie omawia, ze szczególnym uwzględnieniem filozofii Theodora W. Adorno).

Jak i dlaczego dochodzi do „zamaskowania” prawd? Nie jest to proste pytanie, w każdym razie ma istnieć epoka historyczna, którą można by określić mianem „retoryki postfaktycznej” – i ponoć właśnie w niej teraz żyjemy. (Aby nam to unaocznić, w omawianej książeczce znajdziemy studia przypadków, dotyczące np. dziennikarzy-hochsztaplerów, covidowych teorii spiskowych i retoryki politycznego zwrotu w prawo). Komponentami takiej fazy są przede wszystkim rozpowszechnienie mediów społecznościowych i tendencja populistycznej polityki. Dlaczego miałoby to być takie niebezpieczne? Prawdopodobnie półprawdy istniały od zawsze, jeśli jednak kształtują całą epokę, powstaje głęboki „kryzys zgodności z faktami”, który koniec końców podkopuje również oczywistość instytucji demokratycznych.

Autorka sugeruje jednak jeszcze więcej: zaburzenie poczucia prawdy i rzeczywistości może doprowadzić do upadku cywilizacji. I dlatego ta niewielka książeczka jest taka ważna.

Matthes & Seitz Verlag

Nicola Gess
Halbwahrheiten. Zur Manipulation von Wirklichkeit
Matthes & Seitz Verlag, Berlin, 2021
ISBN: 978-3-75180-512-4
157 stron

Recenzje w niemieckich mediach:
Süddeutsche Zeitung
Bücher.de
Deutschlandfunk Kultur