Multimedialna instalacja z pierwszym w Polsce filmem wolumetrycznym
Gabinet

Grafika „Gabinet“ Ilustracja: Hanna Cieślak

„Gabinet doktora Caligari” z 1919 roku to film kluczowy dla historii kina – uznaje się go dziś za pierwszy film artystyczny, który podniósł kinematografię do rangi sztuki. Przyniósł on również światowy rozgłos nowemu filmowemu stylowi: ekspresjonizmowi. 
W 100-lecie „Gabinetu doktora Caligari” Goethe-Institut przedstawia multimedialną instalację z pierwszym w Polsce filmem wolumetrycznym, który umożliwia widzowi wkroczenie w trójwymiarową przestrzeń filmu, swobodne podążanie za fabułą oraz spotkanie postaci, które nie są zaprojektowane komputerowo lecz odgrywane przez aktorów według metody 3D Human Body Reconstruction.
 

Sen Cezara – W gabinecie Doktora Caligari © ARTE

Film 360° VR
Sen Cezara – W Gabinecie doktora Caligari

We współpracy z ZDF/ARTE powstało mobilne wideo w wersji 360° Sen Cezara – W Gabinecie doktora Caligari, które dostępne jest w czterech wersjach językowych w mediatece ARTE.

Aktualności

Berlin
Musisz zostać Caligarim! — Wirtualny Gabinet

Z okazji stulecia premiery filmu Gabinet doktora Caligari Deutsche Kinematek w Berlinie i Goethe-Institut w Warszawie przygotowały niecodzienną wystawę poświęconą temu ekspresjonistycznemu arcydziełu.
Oprócz odrestaurowanej wersji oryginalnej filmu niemego atrakcją wystawy jest wyprodukowany przez warszawski Instytut Goethego wolumetryczny film VR Sen Cezara o Caligarim oraz wirtualny spacer po planie filmowym.
Miejsce wystawy:
Deutsche Kinemathek Museum für Film und Fernsehen
Filmhaus am Potsdamer Platz
Potsdamer Straße 2, Berlin

Wirtualne oprowadzanie po wystawie:

Występuje: Kristina Jaspers, kuratorka wystawy
Kamera i montaż: Georg Simbeni 
© Deutsche Kinemathek

Galeria zdjęć z otwarcia wystawy:

  • Otwarcie wystawy, 12.02.2020, Deutsche Kinemathek Museum für Film und Fernsehen, Berlin © Deutsche Kinemathek, Foto: Marian Stefanowski

    Otwarcie wystawy, 12.02.2020, Deutsche Kinemathek Museum für Film und Fernsehen, Berlin

  • Otwarcie wystawy, 12.02.2020, Deutsche Kinemathek Museum für Film und Fernsehen, Berlin © Deutsche Kinemathek, Foto: Marian Stefanowski

    Otwarcie wystawy, 12.02.2020, Deutsche Kinemathek Museum für Film und Fernsehen, Berlin

  • Otwarcie wystawy, 12.02.2020, Deutsche Kinemathek Museum für Film und Fernsehen, Berlin © Deutsche Kinemathek, Foto: Marian Stefanowski

    Otwarcie wystawy, 12.02.2020, Deutsche Kinemathek Museum für Film und Fernsehen, Berlin
    od lewej: Nicolas de Leval Jezierski, Senior Art Director UFA X; Fabian Mrongowius, Creative Producer UFA X; Peter Mänz, dyrektor działu zbiorów i wystaw, Deutsche Kinemathek; Christoph Bartmann, dyrektor Goethe-Institut w Warszawie; Kristina Jaspers, kuratorka, Deutsche Kinemathek; Johannes Ebert, sekretarz generalny Goethe-Institut; Renata Prokurat, koordynatorka projektów, Goethe-Institut w Warszawie; Krzysztof Stanislawski, kurator; dr Rainer Rother, dyrektor artystyczny, Deutsche Kinemathek

  • Otwarcie wystawy, 12.02.2020, Deutsche Kinemathek Museum für Film und Fernsehen, Berlin © Deutsche Kinemathek, Foto: Marian Stefanowski

    Otwarcie wystawy, 12.02.2020, Deutsche Kinemathek Museum für Film und Fernsehen, Berlin

  • Otwarcie wystawy, 12.02.2020, Deutsche Kinemathek Museum für Film und Fernsehen, Berlin © Deutsche Kinemathek, Foto: Marian Stefanowski

    Otwarcie wystawy, 12.02.2020, Deutsche Kinemathek Museum für Film und Fernsehen, Berlin




Pawilon „Das Kabinett“

Jednym z centralnych miejsc, gdzie rozgrywa się akcja filmu Gabinet doktora Caligari, jest cyrkowy wóz, gdzie Caligari umieścił skrzynię ze śpiącym Cezarem. Tam spędza on najwięcej czasu: śpi, jest karmiony przez swojego opiekuna, tam odwiedzają go lekarze i policjanci, pragnący poznać sekret somnambulika. Z tego wozu wychodzi na nocne eskapady oraz na pokazy podczas jarmarku - wtedy skrzynia jest przenoszona i ustawiona pionowo, by publiczność mogła łatwiej obserwować jego przebudzenie na rozkaz Caligariego. Nic więc dziwnego, że autorzy projektów scenograficznych, przede wszystkim Hermann Warm poświęcili zewnętrzu i wnętrzu wozu dużo uwagi, jako jednemu z najważniejszych centrów dramaturgicznych filmu.

W oparciu o zachowane w kolekcji Deutsche Kinemathek malarskie projekty i szkice, zrodziła się koncepcja stworzenia współczesnego wozu Caligariego w wersji wystawowej, który mieściłby urządzenia umożliwiające oglądanie filmu wolumetrycznego Sen Cezara, stanowiącego wyraz hołdu dla arcydzieła Roberta Wienego sprzed 100, w ultranowoczesnej formie. Oraz multimedialną rzeźbę samego Cezara, umieszczoną oczywiście w skrzyni.

Tak jak w 1919 reżyser i producent filmu powierzyli wykonanie scenografii wybitnym artystom wizualnym tamtej epoki, tak też my, 100 lat później, zwróciliśmy się do współczesnych artystów, by zaprojektowali ściany lekkiego pawilonu ekspozycyjnego, gdyż taką formę, a nie wozu, przyjęła ostatecznie instalacja. Namalował je polski neoekpresjonista Zdzisław Nitka, profesor Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu, od 30 lat zafascynowany niemieckim ekspresjonizmem malarskim i filmowym. Powstał cykl 6 obrazów, wykonanych w technice mieszanej: gwaszu, pasteli i rysunku ołówkiem na kartonie, dla których inspiracją był film oraz projekty Warma. Obrazki zostały następnie zeskanowane, powiększone i wydrukowane na specjalnej tkaninie syntetycznej, by wypełnić ściany Pawilonu.

Autor multimedialnej figury Cezara, obecnej na wystawie, artysta rzeźbiarz, absolwent warszawskiej ASP, Sylwester Ambroziak, od początku swojej kariery odwoływał się do kanonów ekspresjonizmu i rzeźby afrykańskiej, w latach 80. i 90. XX w. jego twórczość klasyfikowana była przez krytykę jako część nurtu Nowej ekspresji, czyli polskiej odmiany neoekpresjonizmu. Warto też wspomnieć, że Ambroziak tworzy również eksperymentalne animacje.

Tak więc hołd arcydziełu filmu niemieckiego oraz jego twórcom: filmowcom, aktorom, ale i malarzom, złożyli polscy artyści współcześni, co stanowi widomy dowód na uniwersalizm i ponadczasowy charakter ekspresjonizmu, jako języka i poetyki wypowiedzi artystycznej.
 
Autor malarskich projektów ścian wewnętrznych Pawilonu: Zdzisław Nitka
Autor multimedialnej rzeźby Cezara: Sylwester Ambroziak
Idea i projekt Pawilonu: Krzysztof Stanisławski
Koordynacja i produkcja: Renata Prokurat, Goethe-Institut
 

„Gabinet” - instalacja multimedialna 2019

  • Instalacja Gabinet © Goethe-Institut Polska

  • Instalacja <i>Gabinet</i> Fot. Adam Burakowski

  • Instalacja <i>Gabinet</i> Fot. Adam Burakowski

  • Instalacja <i>Gabinet</i> Fot. Adam Burakowski

  • Instalacja <i>Gabinet</i> Fot. Adam Burakowski

Mobilna instalacja artystyczno-filmowa „Gabinet”, przygotowana przez Goethe-Institut w kontekście jubileuszu powstania Republiki Weimarskiej i 100-lecia filmu „Gabinet doktora Caligari”, to unikalna szansa nie tylko obejrzenia oryginalnego filmu z 1919 roku, poznania konstekstu jego powstawnia, ale też – dzięki technologii wolumetrycznej – bezpośredniego doświadczenia atmosfery „Gabinetu doktora Caligari”.

„Gabinet doktora Caligari” to jeden z najwybitniejszych filmów niemieckich powstałych w epoce Republiki Weimarskiej i jednocześnie przełomowy film w historii światowego kina. Dzieło w reżyserii Roberta Wienego to gesamtkunstwerk w stylu ekspresjonistycznym, łączący w doskonały sposób film ze sztukami wizualnymi: malarstwem, grafiką, scenografią.

Dekoracje, zbudowane specjalnie na potrzeby filmu w atelier w Berlin-Weißensee, były nie tylko scenografią, służącą zdjęciom filmowym, ale przede wszystkim instalacją artystyczną, jak dzisiaj nazwalibyśmy tego typu dzieło. Do tego faktu nawiązuje instalacja „Gabinet”, prowadząca zwiedzających przez trzyczęściowy kontener-labirynt.

W pierwszej części instalacji, do której dekoracje stworzyli dwaj polscy malarze neoekspresjoniści: Zdzisław Nitka i Eugeniusz Minciel, obejrzeć można multimedialne prezentacje wykorzystujące unikatowe zbiory archiwalne Deutsche Kinemathek i ukazujące konstekt powstania filmu. Dwie pozostałe części mieszczą galerię obrazów i plakatów oraz salę kinową, gdzie kilka razy dziennie pokazywany jest odrestaurowany film Roberta Wienego z 1919 roku. Punktem centralnym instalacji jest film „Sen Cezara”, wykonany pionierską na skalę światową techniką wolumetryczną, z Arkadiuszem Jakubikiem i Jakubem Gierszałem w rolach głównych.

Program pokazów instalacji „Gabinet”


Kurator: Krzysztof Stanisławski
Koordynacja projektu: Renata Prokurat, Goethe-Institut w Warszawie
Organizator: Goethe-Institut w Warszawie
Film wolumetryczny: Fabian Mrongowius, Volucap Studio UFA X Babelsberg
Reżyser filmu wolumetrycznego „Sen Cezara”: Sebastian Mattukat
Scenografia: Zbigniew Nitka, Eugeniusz Minciel, Sylwester Ambroziak, Paweł Paciorek
Partnerzy: Nowy Teatr, Deutsche Kinemathek Museum für Film und Fernsehen w Berlinie, F.W. Murnau Stiftung
Produkcja: MODULO Sp. z o.o. Zbigniew Łowżył
Architekt: Adam Wierciński
Pokazy filmu „Gabinet doktora Caligari” dzięki uprzejmości F.W. Murnau-Stiftung, Wiesbaden

Film wolumetryczny „Sen Cezara”

„Sen Cezara” to pierwsza w historii kinematografii adaptacja filmu niemego w technologii filmu wolumetrycznego. Arcydzieła filmowego sprzed 100 lat będzie można doświadczyć w formie wirtualnej instalacji. 

Film jest interpretacją klasyka niemej kinematografii „Gabinet doktora Caligari” Roberta Wienego, którego głównym bohaterem jest somnambulik Cezar. Zwiedzający towarzyszą jemu oraz doktorowi Caligari w ich wzajemnej grze osadzonej pomiędzy snem a jawą, między wolnością a kontrolą.

Technologii filmu wolumetrycznego umożliwia widzowi wkroczenie w trójwymiarową przestrzeń filmu, swobodne podążanie za fabułą oraz spotkanie  postaci, które nie są zaprojektowane komputerowo lecz odgrywane przez aktorów według metody 3D Human Body Reconstruction.
W filmie występują Arkadiusz Jakubik oraz Jakub Gierszał.

Kuratorzy: Krzysztof Stanisławski, Fabian Mrongowius
Reżyser: Sebastian Mattukat
Scenariusz: Floris Asche
Scenografia/kierownictwo artystyczne: Nicolas de Leval Jezierski
Doradca merytoryczny: Muzeum Filmu i Telewizji Deutsche Kinemathek
Produkcja: Volucap Studio UFA X Babelsberg


„Gabinet doktora Caligari” 1919

Kadr z filmu „Gabinet doktora Caligari“ (fragment)
Kadr z filmu „Gabinet doktora Caligari“ (fragment) | © Deutsche Kinemathek

Gabinet doktora Caligari to nie tylko pierwszy na świecie film ekspresjonistyczny, uznany dziś za arcydzieło gatunku, ale jednocześnie przełomowy film w historii kina, podnoszący scenografię do roli środka artystycznego wyrazu.

Film, nakręcony w 1919 roku, miał swoją premierę w Berlinie w 1920 roku. Okres po dramatycznych wydarzeniach I wojny światowej to w Niemczech czasy napięć społecznych i politycznych. Wraz z ustanowieniem Republiki Weimarskiej w kraju miały zapanować porządek i demokracja parlamentarna, ale nastroje społeczne zdominowało poczucie niepewności i widmo kolejnej wojny. Panująca atmosfera znalazła zaskakujące odzwierciedlenie w filmie „Gabinet doktora Caligari”. Akcja filmu, zbudowana wokół motywu morderstwa i hipnozy, ukazuje problem dwoistości ludzkiej duszy i społecznego zdegenerowania. Tytułowy bohater – Caligari – jest zarówno doktorem i szarlatanem, naukowcem i szaleńcem. Jednocześnie widzimy społeczeństwo składające się z ludzi złamanych, obłąkanych, nieumiejących odnaleźć się w mrocznej rzeczywistości. Morderstwa i namiętności, sen i jawa przeplatają się ze sobą nasilając uczucie grozy. Film jest niczym zagadka na wielu poziomach – w stan niepewności wprawia zarówno jego treść, jak i forma.

  • Szkic scenografii do filmu „Gabinet doktora Caligari” - dom wariatów © Deutsche Kinemathek

    Szkic scenografii do filmu „Gabinet doktora Caligari” - dom wariatów, rys. Hermann Warm

  • Szkic scenografii do filmu „Gabinet doktora Caligari” - rynek z wejściem do ratusza © Deutsche Kinemathek

    Szkic scenografii do filmu „Gabinet doktora Caligari” - rynek z wejściem do ratusza, rys. Hermann Warm

  • Szkic scenografii do filmu „Gabinet doktora Caligari” - izolatka w domu wariatów © Deutsche Kinemathek

    Szkic scenografii do filmu „Gabinet doktora Caligari” - izolatka w domu wariatów, rys. Hermann Warm

  • Szkic scenografii do filmu „Gabinet doktora Caligari” - plac z ratuszem © Deutsche Kinemathek

    Szkic scenografii do filmu „Gabinet doktora Caligari” - plac z ratuszem, rys. Hermann Warm

  • Szkic scenografii do filmu „Gabinet doktora Caligari” - dachy domów © Deutsche Kinemathek

    Szkic scenografii do filmu „Gabinet doktora Caligari” - dachy domów, rys. Hermann Warm

  •  Szkic scenografii do filmu „Gabinet doktora Caligari” - łąka na skraju lasu © Deutsche Kinemathek

    Szkic scenografii do filmu „Gabinet doktora Caligari” - łąka na skraju lasu, rys. Hermann Warm

  •  Szkic scenografii do filmu „Gabinet doktora Caligari” © Deutsche Kinemathek

    Szkic scenografii do filmu „Gabinet doktora Caligari”, rys. Hermann Warm

  •  Szkic scenografii do filmu „Gabinet doktora Caligari” - sala w domu wariatów © Deutsche Kinemathek

    Szkic scenografii do filmu „Gabinet doktora Caligari” - sala w domu wariatów, rys. Hermann Warm


Film w reżyserii Roberta Wienego to ekspresjonistyczny gesamtkunstwerk. Autorami jego oprawy malarskiej było trzech artystów związanych z berlińską grupą ekspresjonistów „Der Sturm” – Hermann Warm, Walter Reimann, Walter Röhrig. Scenografia filmowa zbudowana w atelier w Berlin-Weißensee była sama w sobie instalacją artystyczną – innowacyjne wykorzystanie cieni malowanych na płótnie, kanciasto załamanych murów, krętych korytarzy pozwalało ukazać zdeformowaną rzeczywistość i stworzyć niezapomniany klimat filmu. 
 

Reżyseria: Robert Wiene
Scenariusz : Carl Mayer, Hans Janowitz
Operator: Willy Hameister
Scenografia: Hermann Warm, Walter Reimann, Walter Röhrig
Kostiumy: Walter Reimann
Oprawa graficzna: Walter Reimann
 
Wystąpili:
Werner Krauß – Dr. Caligari
Conrad Veidt – Cesare
Friedrich Feher – Francis
Lil Dagover – Jane
Hans Heinz von Twardowski – Alan
Rudolf Lettinger – lekarz Olfen
 
Produkcja: Decla-Film-Gesellschaft, Berlin
Kierownik produkcji: Rudolf Meinert
Czas trwania produkcji: koniec grudnia 1919 – koniec 1920
Miejsce produkcji: Film-Atelier Berlin-Weißensee
długość: 6 aktów, 72 min.
Premiera: 26.02.1920, Berlin Marmorhaus

Pisano o filmie „Gabinet doktora Caligari“ 1919



Partnerzy

Partnerzy Gabinet