Zalecenia Norymberskie
Diagnoza, mierzenie poziomu umiejętności i ocena

Obserwacja i dokumentacja procesów uczenia się w zakresie wczesnej nauki języków obcych a także stała refleksja nad nimi ma dla wychowawców i nauczycieli duże znaczenie, jeśli chcą w sposób odpowiedzialny asystować dzieciom w procesie uczenia się. Mogą przez to dostrzec skłonności i zainteresowania każdego dziecka i odpowiednio je wspierać. Ale również w przypadku rodziców, a przede wszystkim samych dzieci proces zajmowania się językiem obcym powinien przebiegać możliwie świadomie, żeby mogły one stopniowo sterować własnym uczeniem się i wykorzystywać je do realizacji własnych celów.

Procesy uczenia się u dzieci mogą być co do zasady albo stale obserwowane i dokumentowane przez wychowawców i nauczycieli, albo też dziecko nauczy się dokonywać samodzielnej oceny własnych osiągnięć w ramach samoobserwacji.

W pierwszym przypadku dzieci otrzymują informację zwrotną na temat poziomu ich umiejętności językowych wraz ze wskazówkami odnośnie dalszego rozwoju językowego. Rozmowa z nauczycielem, poczucie, że także drobne osiągnięcia są zauważane, a przede wszystkim, że znajdują one uznanie, motywuje do dalszej nauki. Dokumentacja procesu nauki języka pozwala na identyfikację strategii uczenia się, które na ten proces mają szczególnie korzystny wpływ.

Rozwinięcie u dziecka umiejętności samooceny jest z drugiej strony pierwszym krokiem w kierunku refleksji nad uczeniem się oraz uczy stopniowo sterowania własnym procesem nauki. Rozumiane w ten sposób ustalanie poziomu umiejętności wzmacnia poczucie własnego „ja” i wpływa korzystnie na rozwój osobowości.

Nauczyciele z kolei otrzymają za pośrednictwem wyników ewaluacji informację zwrotną odnośnie sukcesu lub porażki ich działań metodyczno-dydaktycznych. Poszczególne dokumenty sporządzone przez dziecko lub zrealizowane zadania pokazują rozwój językowy i społeczny dziecka. Punktem odniesienia w procesie planowania i przeprowadzania zajęć lekcyjnych a także refleksji nad nimi mogą być w znaczącym stopniu wyniki ewaluacji.

Przez ustalanie poziomu umiejętności w procesie samooceny także rodzice otrzymują informację zwrotną na temat postępów w nauce swojego dziecka – z jego własnej perspektywy. W ten sposób łatwiej będzie im zaakceptować i poprzeć stanowisko nauczyciela. Dzienniki nauki, które dzieci wypełniają w domu i ilustrują np. zdjęciami lub rysunkami ich rodziny i domu, dają dziecku i rodzicom możliwość dyskretnego komunikowania swoich osobistych zainteresowań. Z drugiej strony dostarczają one nauczycielowi ogólnej wiedzy, która ułatwia otwarte i partnerskie kontakty.

Jeśli od początku dokumentowane są możliwie liczne aspekty procesu nauki, to także przy przejściu na następny poziom edukacji szkolnej łatwiej jest zagwarantować, że nie będą stawiane zbyt wysokie lub zbyt niskie wymagania. W procesie planowania zajęć lekcyjnych można by uniknąć niepożądanego indywidualnego rozwoju ucznia np. przez odpowiedni skład grupy. 

Ewaluacja służy zatem refleksji nad poszczególnymi krokami na drodze uczenia się. Jednak nie tylko wyniki mierzone w określonych odstępach czasu dają impulsy do dalszej pracy, lecz przede wszystkim indywidualne uwarunkowania i starania.

Sposoby mierzenia postępów w nauce nie powinny różnić się od zwykłych, znanych dzieciom z codziennej nauki czynności i zadań. Ustalanie poziomu umiejętności przez nauczycieli, tak samo jak samoocena i autorefleksja dzieci, nie są instrumentami kontroli i nie mogą wywoływać lęku i presji. W oddziałach przedszkolnych a także w pierwszych latach szkoły podstawowej dobrze jest całkowicie zrezygnować ze stosowania stopni, stwierdzając stopień rozwoju kompetencji jedynie w formie oceny opisowej, informacji o procesie nauki ucznia. Nawet wstrzemięźliwe stwierdzanie poziomu umiejętności albo jego ocenianie może zakłócić radość dziecka z uczenia się i wpłynąć negatywnie na motywację do dalszej nauki.

W przedszkolu, w oddziałach przedszkolnych i w początkowym okresie szkoły podstawowej można sprawdzać np. stopień rozumienia stawiając dzieciom za zadanie reakcję (mimika, gestykulacja, ruch, malowanie itp.) na opowiedziany lub odczytany tekst. Na dalszych etapach w celu ustalenia poziomu umiejętności można sięgać po kolejne sprawności; zawsze należy jednak pamiętać o tym, aby unikać odpytywania i stosować jak najkreatywniejsze metody ustalania poziomu umiejętności lub oceny osiągnięć edukacyjnych, tak aby proces nauki nie został zredukowany do zwykłego kontrolowania.

Portfolio językowe jest jednym z instrumentów stwierdzania poziomu umiejętności. Dokumentuje zarówno proces nauki języków, jak i doświadczenia dzieci. Jego zastosowanie wymaga rozwijającej się stopniowo i zainicjowanej przez nauczyciela umiejętności samoobserwacji i samooceny.

Z inicjatywy Rady Europy powstały oficjalne „Europejskie Portfolia Językowe” dla poszczególnych krajów. Składają się one się z trzech części: biografii językowej, dossier i paszportu językowego, i mogą być prowadzone nawet dla małych dzieci uczących się języków obcych.

  • „Biografia językowa” zawiera osobisty zapis wydarzeń związanych z nauką języków obcych przez właściciela Portfolio, jego doświadczeń w tym zakresie i spotkań o charakterze interkulturowym, karty samooceny pomagające ocenić własne umiejętności, wyznaczone cele jako pomoc w planowaniu własnej nauki i rozwijaniu indywidualnych strategii uczenia się itd.
  • „Dossier” jest zbiorem wybranych przez właściciela Portfolio prac z okresu nauki (obrazki, wypracowania, wiersze, płyty CD, plakaty itd.) .[1]
  • „Paszport językowy” informuje o umiejętnościach językowych właściciela Portfolio według poszczególnych poziomów biegłości. Wypełnia go nauczyciel.
  • W zależności od grupy wiekowej należy uwzględniać każdą część Portfolio z różną intensywnością. W przedszkolu pracuje się przede wszystkim z Dossier i wykorzystuje jako podstawę opisu postępów w nauce. W szkole podstawowej można stopniowo zaznajamiać dzieci z pracą nad ich Biografią językową.[2]
Poza samodzielną oceną własnych umiejętności językowych Portfolio umożliwia także informowanie o nich innych osób (rodziców i nauczycieli w przypadku zmiany poziomu edukacji). Szczególnie użyteczne jest Portfolio w przypadku przejścia na wyższy poziom edukacji. Ale oczywiście nie jest to certyfikat czy świadectwo, lecz swego rodzaju dziennik, który przez swoją zindywidualizowaną formę ma stanowić osobistą pomoc dla dziecka. 

Odradza się czynienie z Portfolio pod naciskiem instytucji obowiązkowego zadania dla nauczycieli i uczniów[3].
   

ZALECENIA:

  • We wczesnej nauce języków obcych postępy uczniów należy postrzegać przede wszystkim w kontekście procesów uczenia się. Należy unikać zbyt silnego skupiania się na wynikach nauki.
  • Każdy proces ewaluacji powinien być zaplanowany starannie, z dużym wyprzedzeniem i być monitorowany.
  • Jako jeden z instrumentów ustalania poziomu umiejętności może zostać wykorzystane Portfolio Językowe. Zaleca się wprowadzenie Portfolio już w przedszkolu i prowadzenie go po zakończeniu okresu nauki w szkole podstawowej także na kolejnym etapie edukacji, aby pokazać ciągłość w biografii ucznia.


Źródła
[1] Rau/Legutke (2008)
[2] Por. Kolb (2008)
[3] Por. Burwitz-Melzer (2008) z modelem Portfolio językowego dla różnych typów szkół