Zalecenia Norymberskie
Dziecko w centrum oferty językowej

Dostosowana do dzieci oferta edukacyjna w zakresie języków obcych powinna uwzględniać osobowość dziecka w jego całościowym rozwoju. 

Powinna w takim samym stopniu rozwijać jego emocjonalne, kreatywne, społeczne, poznawcze i językowe umiejętności, aby umożliwić mu działania komunikacyjne w języku obcym. 

Żeby się to udało, trzeba wspierać każde dziecko z osobna w zgodzie z jego osobistym rozwojem.

Człowiek zorientowany jest na język już przed narodzeniem. Niemowlęta intuicyjnie dostosowują się do melodii języka otoczenia. Już ich pierwsze próby naśladowania złożonych dźwięków stanowią akty komunikacji. 

Od około drugiego roku życia akwizycja języka odbywa się w sposób świadomy. Język i procesy myślowe łączą się ze sobą. Dziecko przyswaja sobie – w formie zabawy w odniesieniu do siebie, ale też w stałej interakcji społecznej – obraz świata i poznaje przy tym, w jaki sposób zorganizowany jest język. 

Dalszy językowy, poznawczy i emocjonalny rozwój dziecka zależy od uwarunkowań społecznych i kulturowych oraz od tego, czy postrzegane jest jako jednostka, którą traktuje się zgodnie z jej potrzebami, skłonnościami i umiejętnościami.

Zalecenia:

Adekwatnie do aktualnego stopnia rozwoju dziecka można sformułować następujące zalecenia odnośnie procesu nauki języków obcych:
  • Dzieci w związku ze swoją naturalnością i spontanicznością są w szczególny sposób zdolne do przejawiania entuzjazmu i otwarte na formy aktywności o charakterze zabawy. Zwykle wysoki stopień dziecięcej ciekawości, potrzeba odkrywania, gotowość do uczenia się oraz chłonność dzieci powinny zostać wykorzystane do praktycznego i zorientowanego na działanie uczenia się oraz eksperymentowania.
  • Czasowa i przestrzenna perspektywa dzieci ogranicza się do bezpośredniej rzeczywistości. W otoczeniu posługującym się innym niż docelowy językiem potrzebują one zrozumiałych dla siebie impulsów.
  • Abycoś zrozumieć, dzieci potrzebują konkretnych, obrazowych przykładów. Dopiero po osiągnięciu określonego wieku są w stanie pojąć abstrakcyjne treści. W związku z tym decydującą rolę dla sukcesu edukacyjnego i czerpania przyjemności z nauki odgrywają sytuacyjne oraz zorientowane na działanie bodźce oraz metody.
  • Dzieci są w stanie zachować koncentrację przez krótki czas; dobra zwykle pamięć dziecka powinna być rozwijana w formie zabawy.
  • Z zasady otwarta postawa dzieci zachęca do zajęcia się tematami o charakterze międzykulturowym.
Wprawdzie dynamika sukcesów w zakresie wczesnej nauki języków obcych jest indywidualnie różna, ale da się zauważyć, że zasadniczo przebiega według określonych wzorów. Brak jednak jeszcze jednolitych danych na temat dokładnej kolejności faz lub etapów uczenia się języków obcych przez dzieci. Rozróżniający fazy rozwoju poznawczego model Piageta bazuje na licznych badaniach doświadczalnych, jednak poddawany jest dziś podobnie jak inne modele[1] pod wątpliwość. 

Pewne jest dziś, że „człowiek może nauczyć się jednego lub kilku nowych języków w każdej chwili. Wyniki badań nad akwizycją języków oraz badań nad mózgiem dają powody ku temu, aby jak najwcześniej wspierać akwizycję języka obcego. Udowodniono, że człowiek przed szóstym rokiem życia jest w stanie nauczyć się drugiego języka bez obcego akcentu. Przed okresem dojrzewania składnia i morfologia języka przyswajane są łatwiej niż w późniejszym wieku.”[2] Z drugiej strony na sukces edukacyjny dzieci wpływ ma cały szereg innych czynników. Zaliczają się do nich: jakość nauczycieli i materiałów do nauki albo długość i intensywność kontaktu z językiem.

Zalecenia:
  • Proces akwizycji języków obcych przez dziecko powinien być postrzegany w ścisłym związku z rozwojem języka ojczystego.
  • W procesie uczenia się języka obcego dziecko powinno mieć wystarczającą ilość okazji do zastosowania nowo nabytej wiedzy w interakcji socjalnej, np. z nauczycielem lub innymi uczniami.
  • Zrozumienie faktu, że proces akwizycji języka przebiega w fazach, wymaga zmiany sposobu myślenia w kwestii popełniania błędów podczas uczenia się języków: Błędy są etapami rozwoju na drodze ku opanowaniu języka i powinny być traktowane z cierpliwością i rozwagą jako jeden z aspektów procesu nauki.
  • Wychowawca i/lub nauczyciel powinien traktować błędy jako istotne źródło informacji na temat stopnia akwizycji języka i wykorzystać je do dalszego wspierania dziecka.
Dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym nie są jeszcze całkowicie ukształtowane emocjonalnie. Uczą się dopiero radzić sobie w otoczeniu poza znanym im środowiskiem rodzinnym. Nawiązują pierwsze przyjaźnie, spotykają nowe osoby znaczące, zbierają najprzeróżniejsze osobiste doświadczenia. Ta obca jeszcze dla nich sytuacja w połączeniu z nowym brzemieniem obcej mowy wymaga wrażliwości w podejściu do dziecka i uwzględnienia w szczególny sposób strony emocjonalnej jego rozwoju. 

Dzieci posiadają nie tylko specyficzne umiejętności, ale mają również konkretne potrzeby, które powinny być uwzględnione we wczesnym nauczaniu języków obcych, tak aby mały uczeń czuł się dobrze, a proces nauki mógł być skuteczny. Potrzebą dziecka jest:
  • czuć się bezpiecznie w swoim otoczeniu dydaktycznym
  • być darzonym sympatią i samemu móc okazywać sympatię
  • móc wyrażać uczucia, cieszyć się i sprawiać radość innym
  • porozumiewać się z innymi ludźmi, komunikować
  • móc się bawić, być aktywnym, poruszać się i harcować
  • móc wyrazić się twórczo
  • odnosić sukcesy i być chwalonym
  • dowiadywać się i uczyć nowych rzeczy, przeżywać je, odkrywać i aktywnie badać
  • stosować nowo nabyte wiadomości w sposób naśladowczy w zabawach w odgrywanie ról (itp.) i przetworzyć je w ten sposób emocjonalnie.
Zalecenia:

Wychowawca lub nauczyciel wybierając i realizując cele, treści oraz metody w zakresie wczesnej nauki języków obcych powinien zawsze uwzględniać potrzeby dziecka.
Już szkoła podstawowa powinna zapoznać dzieci z ich prawami wynikającymi z Konwencji o prawach dziecka ONZ. Przed dziećmi, u których rozwija się świadomość ich praw, otwierają się szerokie możliwości w bezpośrednim kontekście społecznym. Podstawowe prawo do edukacji jest przy tym punktem wyjścia dla wielu innych praw. Kto umie czytać i pisać oraz umie to robić np. także w jednym lub kilku językach obcych, posiądzie umiejętność wszechstronniejszej komunikacji i łatwiej mu będzie rozwinąć kompetencje społeczne.

Prawo do edukacji, do nauki języka obcego implikuje zatem możliwość wniknięcia w inną kulturę, łatwiejszego zrozumienia tego, co obce, wykształcenia zarówno ciekawości, jak i tolerancji, chadzania drogami, które pozostają niedostępne bez znajomości języka, oraz nieograniczonego rozwijania w ten sposób własnej osobowości.

Małe dzieci nie odczuwają lęku przed nieznanym i bez uprzedzeń podchodzą do obcego brzmienia języka. Nie są jednak w stanie same domagać się, żeby dano im możliwość do nauki języków obcych w sposób przyjazny dzieciom.

Wczesna nauka języków obcych powinna zagwarantować wszystkim dzieciom następujące prawa dotyczące sfery językowej:
  • prawo do wczesnej, możliwie szeroko zakrojonej edukacji językowej (która ma prowadzić do równości szans). Odnosi się to zarówno do rozwoju kompetencji językowej w zakresie języka ojczystego wzgl. pochodzenia, jak i do rozszerzenia jak i do zwiększenia w ten sposób liczby języków, którymi włada dziecko.
  • prawo do treści kształcenia o charakterze międzykulturowym oraz do możliwości międzykulturowej komunikacji.
  • prawo do maksymalnego rozwoju wszystkich umiejętności tkwiących w dziecku przez ofertę edukacyjną w zakresie nauki języków. Zawiera się w tym również postulat nauki wszystkimi zmysłami.
    prawo do samodzielnego działania i udział w procesach decyzyjnych w ramach oferty edukacyjnej w zakresie nauki języków.
    prawo do bezkarnego popełniania błędów językowych.
    prawo do akceptacji i równego traktowania bez względu na swój język, religię lub kulturę.
Zalecenia:

Oferta edukacyjna w zakresie nauki języków obcych powinna dawać wiele okazji do adekwatnego do wieku ucznia doświadczania praw dziecka, aby w ten sposób wzmacniać osobowość dziecka. Do tego zalicza się również słuchanie, co dziecko ma do powiedzenia, zachęcanie do wypowiadania się, zezwalanie na pytania oraz poprawianie błędów w sposób delikatny i ostrożny.


Źródła
[1] Por. a) Model Piageta b) Bleyhl (2000) c) Tracy (2007)
[2] Apeltauer, Hoppenstedt (2010)

Więcej informacji