การปรับตัวเข้าสู่สังคมใหม่ของแรงงานฝีมือ
การสร้างสะพานเชื่อมการสื่อสารจะสำเร็จได้อย่างไร

การถ่ายทอดภาษามีความสำคัญอย่างไรต่อการปรับตัวเข้าสู่สังคมใหม่ของแรงงานฝีมือ การวิเคราะห์โดยสังเขปหัวข้อ “การเรียนภาษาเยอรมันเพื่อการใช้ชีวิตในเยอรมนี” ได้ทำการศึกษาสถานะการวิจัยและสรุปผลจากโครงการ การวิจัยและการประเมินผลของสถาบันเกอเธ่ ผลสรุป : การสนับสนุนทางภาษาตั้งแต่แรกเริ่มและเหมาะสมกับผู้เรียนเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้สำหรับประเทศปลายทางยุคใหม่ บทความนี้ได้สรุปผลวิเคราะห์ที่สำคัญดังต่อไปนี้

ไม่ว่าจะเป็นความสำเร็จในการสัมภาษณ์งานหรือโอกาสทำความรู้จักคนในสังคมใหม่ ผู้ย้ายถิ่นฐานจากประเทศนอกสหภาพยุโรปมายังเยอรมนีเพื่อทำงานหรือใช้ชีวิตจะต้องประสบความท้าทายใหญ่หลวงด้านภาษา การวิเคราะห์โดยสังเขปหัวข้อ “การเรียนภาษาเยอรมันเพื่อการใช้ชีวิตในเยอรมนี” เป็นการศึกษาผลกระทบของการเรียนภาษาต่อกระบวนการปรับตัวเข้าสู่สังคมใหม่ (Intergration) ในกลุ่มแรงงานและแรงงานฝีมือชาวต่างชาติที่ออกจากประเทศบ้านเกิดของตนด้วยความสมัครใจและมีการวางแผนล่วงหน้า อนึ่ง การวิเคราะห์นี้มีพื้นฐานมาจากแหล่งข้อมูลทางวิชาการล่าสุด รวมถึงการศึกษาและประเมินที่จัดทำขึ้นโดยสถาบันเกอเธ่ระหว่างปีพ.ศ.2555 ถึง 2565  โดยมีจุดเริ่มต้นจากภาวะการเปลี่ยนแปลงประชากรซึ่งมาพร้อมกับภาวะขาดแคลนในตลาดแรงงานทำให้เยอรมนีจำเป็นต้องพึ่งพาแรงงานฝีมือชาวต่างชาติ

กระบวนการย้ายถิ่นฐาน: ขัดแย้งและท้าทาย

กลยุทธ์เกี่ยวกับการพัฒนาสู่การเป็นประเทศปลายทางสมัยใหม่ซึ่งสะท้อนให้เห็นในกฎหมายว่าด้วยการย้ายถิ่นฐานเข้าประเทศของแรงงานฝีมือยังมีเป้าหมายที่ขัดแย้งกันมากมาย ปัญหาหลักคือการเรียกร้องให้ผู้ย้ายถิ่นฐานมีความรู้เบื้องต้นด้านภาษาและวัฒนธรรมจะสามารถสอดคล้องกับความต้องการให้มีอุปสรรคในการเข้าถึงน้อยที่สุดได้อย่างไร แต่เรื่องที่แน่นอนคือการสร้างบริการเพื่อให้การสนับสนุนด้านภาษาในต่างประเทศอย่างเดียวนั้นไม่เพียงพอ จากการวิจัย การลดอุปสรรคที่ขัดขวางไม่ให้ผู้ย้ายถิ่นฐานสามารถเดินทางสู่เยอรมนีได้ถือเป็นประเด็นสำคัญ ความขัดแย้งนี้เป็นหนึ่งในหลายปัจจัยที่ทำให้กระบวนการปรับตัวเข้าสู่สังคมใหม่มีความยากลำบาก อนึ่ง เพื่อนำเสนอความท้าทายที่หลากหลายอย่างเป็นระบบ การวิจัยนี้จึงแบ่งกระบวนการย้ายถิ่นฐานออกเป็นสามระยะ : ระยะเตรียมตัว การเปลี่ยนถ่ายและการปรับตัวเข้าสู่สังคมใหม่
.

การเรียนภาษาและการย้ายถิ่นฐาน : ทำให้การเรียนภาษาเยอรมันน่าสนใจ

ระยะเตรียมตัวเริ่มแรกอาจสังเกตจากการที่ผู้อยู่ในประเทศที่สามรู้สึกสนใจประเทศเยอรมนี เหตุผลนอกจากโอกาสในการทำงานและความก้าวหน้าแล้ว ยังได้แก่การที่ประเทศนี้มีคุณภาพชีวิตและความปลอดภัยสูง แต่อุปสรรคที่อาจเกิดขึ้นคือการหางานทำ การขาดแคลนเงินทุนและความรู้ด้านภาษา การเรียนภาษาเยอรมันจะยิ่งยากลำบากสำหรับผู้ย้ายถิ่นฐานหากตัวอักษร การออกเสียงหรือโครงสร้างภาษามีความแตกต่างกัน ราชบัณฑิตเห็นว่าการสร้างบริการเพื่อสนับสนุนด้านภาษาตั้งแต่แรกเริ่มยิ่งทวีความสำคัญ เนื่องจากการเข้าเรียนในหลักสูตรภาษาตั้งแต่แรกเริ่มจะส่งผลกระทบเชิงบวกต่อการตัดสินใจย้ายถิ่นฐาน นอกจากนี้ ราชบัณฑิตยังให้ข้อเสนอแนะว่าการเสนอบริการเกี่ยวกับการเรียนภาษานั้นยังต้องพิจารณาถึงสถานะการใช้ชีวิต แรงจูงใจและความจำเป็นของกลุ่มเป้าหมายที่แตกต่างกัน

การสร้างบริการสำหรับการเรียนภาษาทำให้สถาบันเกอเธ่ยังคงมีหน้าที่สำคัญในบริบทการย้ายถิ่นฐาน แรงงานฝีมือจากประเทศต้นทางที่มีสถาบันเกอเธ่ตั้งอยู่อย่างน้อยหนึ่งแห่งจะมีความรู้ภาษาเยอรมันที่ดีกว่า นอกจากนั้น การเพิ่มจำนวนของสถาบันเกอเธ่ยังช่วยทำให้อัตราการย้ายถิ่นฐานจากประเทศเหล่านั้นสูงขึ้นด้วย แนวคิดพหุภาษาหยั่งรากในระบบการศึกษาระดับชาติหลายประเทศ และในบางภูมิภาค ทำให้มีความสนใจที่จะเรียนภาษาเยอรมันเป็นภาษาต่างประเทศที่สอง (ต่อจากภาษาอังกฤษ)เพิ่มขึ้นด้วย จากการวิเคราะห์จึงควรมองปรากฏการณ์นี้เป็นแรงกระตุ้นที่จะพัฒนาภาพลักษณ์ของภาษาเยอรมันในต่างประเทศให้มากขึ้น

เดินทางสู่เยอรมนี: ทำไมความรู้ด้านภาษาจึงคุ้มค่า

ในช่วงเปลี่ยนถ่าย อนาคตแรงงานฝีมือต้องยุ่งอยู่กับการเตรียมสอบ การยื่นขอวีซ่าและการมองหาสถานที่ทำงานเป็นเวลาหลายเดือน หลังจากเดินทางเข้าประเทศได้ ผู้ย้ายถิ่นฐานย้ำว่าการได้เห็นภาพชีวิตและการทำงานในเยอรมนีอย่างเป็นรูปธรรมตั้งแต่ตอนอยู่ประเทศบ้านเกิดเป็นสิ่งที่มีประโยชน์อย่างมาก
ยิ่งประเทศต้นทางและปลายทางมีความแตกต่างกัน ยิ่งทำให้บริการช่วยปรับตัวเข้าสู่สังคมมีความสำคัญ เพื่อให้การสร้างสะพานเชื่อมต่อนี้ประสบผลสำเร็จ หลักสูตรดังกล่าวจึงควรมีการบูรณาการอิทธิพลทางวัฒนธรรมและการเมืองของคนท้องถิ่นให้มากขึ้นกว่าที่เป็นอยู่ การเข้าเรียนหลักสูตรปรับตัวเข้าสังคมในเยอรมนีนับเป็นก้าวต่อไปที่มั่นคงของผู้ย้ายถิ่นฐานเพื่อทำความคุ้นเคยกับมาตรฐานการประพฤติและค่านิยมของเยอรมัน โปรแกรมพี่เลี้ยงและคู่หูซึ่งให้ผู้เข้าร่วมต่างสอนภาษาของตนเองจึงมีบทบาทสำคัญและช่วยส่งเสริมการเข้าสังคม

และอนาคตแรงงานฝีมือจะต้องพบอุปสรรคใดบ้างในระยะการปรับตัวเข้าสู่สังคมในช่วงต้น จากการสำรวจของ OECD ปีพ.ศ.2565 แรงงานเหล่านี้ต้องการให้มีการสนับสนุนมากขึ้น มิใช่เฉพาะในด้านการหาที่ทำงานและระเบียบการเดินทางเข้าประเทศเท่านั้น แต่ยังเป็นด้านการเรียนภาษาด้วย ความรู้ภาษาเยอรมันที่เรียนมาตั้งแต่ในประเทศต้นทางจึงให้ผลตอบแทนในชีวิตประจำวันใหม่อย่างรวดเร็ว ทั้งในการหางาน หาที่อยู่หรือในการติดต่อสื่อสารกับเจ้าหน้าที่เยอรมันและหน่วยงานอื่นๆ การวิจัยล่าสุดยังชี้ให้เห็นว่าในบางอาชีพ ความรู้ภาษาเยอรมันที่ไม่เพียงพอสามารถชดเชยได้ด้วยความรู้ภาษาอังกฤษ ตัวอย่างเช่น งานที่ต้องใช้ทักษะสูงในสาขาเทคโนโลยีสารสนเทศ ซึ่งใช้ภาษาอังกฤษเป็นภาษาหลักในการสื่อสาร ด้วยเหตุนี้ คณะกรรมการสร้างความเข้าใจเพื่อการปรับตัวและการย้ายถิ่นฐาน (der deutsche Sachverständigenrat für Integration und Migration -SVR) จึงเสนอแนะให้มีการพิจารณาความสามารถที่สอดคล้องในการออกแบบบัตรเสนอโอกาส  (Chancenkarte) โดยการแก้ไขกฎหมายดังกล่าวจะมีผลบังคับใช้ในปี พ.ศ.2567

เข้าสู่ชีวิตทำงาน: ตัวช่วยการปรับตัว

การวิจัยชี้ให้เห็นว่าความสามารถด้านภาษาและความก้าวหน้าทางอาชีพการงานช่วยเสริมสร้างกันในเชิงบวก ปัจจุบัน ผู้ย้ายถิ่นฐานหลายคนประสบปัญหาเดียวกัน นั่นคือผู้ที่ไม่รู้ภาษาเยอรมันมักไม่สามารถหาสถานที่ฝึกอาชีพหรืองานที่ต้องการทักษะสูงได้ อีกทั้งยังแทบไม่มีโอกาสก้าวสู่ตำแหน่งที่สูงขึ้นหรือยังต้องทำงานที่รายได้อยู่ในระดับต่ำ บริการช่วยสนับสนุนภาษาเพื่ออาชีพของกระทรวงแรงงานและสังคม (Bundesministeriums für Arbeit und Soziales -BMAS) จึงเหมาะสมอย่างยิ่งสำหรับการเตรียมตัวสู่โลกการทำงาน ร้อยละ 75 ของนายจ้างเห็นว่าการสนับสนุนที่มีพื้นฐานจากหลักสูตรการปรับตัวเข้าสู่สังคมและเทียบเท่าระดับภาษา B1 จนถึง C2 เป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่ง นอกจากนั้นการจำแนกความจำเป็นด้านภาษาที่แตกต่างกันไปตามกลุ่มเป้าหมายก็มีความสำคัญเช่นเดียวกัน ตัวอย่างเช่น ขณะที่ในสาขาสุขภาพและดูแลผู้ป่วย การสื่อสารด้วยคำพูดระดับสายตาดูเป็นเรื่องที่ขาดไม่ได้ แต่สาขาก่อสร้างย่อมต้องการคุณสมบัติอื่น แม้ว่าในตลาดแรงงานอาจไม่มีการระบุเกณฑ์ต้องห้ามเพื่อตัดออก แต่การขาดความสามารถด้านภาษาก็อาจเป็นอุปสรรคต่อการปรับตัวเข้าสู่สังคมให้ประสบความสำเร็จ

งานวิจัยยังแสดงให้เห็นด้วยว่าแรงงานที่มีความรู้ภาษาเยอรมันระดับต่ำมักพึ่งพิงตำแหน่งงานที่ไม่จำเป็นต้องใช้วุฒิการศึกษาหรือการปฏิสัมพันธ์ทางสังคม แต่เป็นงานที่เป็นภาระหนักต่อร่างกาย เงื่อนไขการทำงานที่เปราะบางนี้ทำให้การเข้าเรียนภาษาในยามว่าง(ซึ่งส่วนใหญ่มักมีน้อย)และการสร้างความสัมพันธ์ใหม่เป็นเรื่องยาก

ข้อสรุปจากการศึกษาหัวข้อ “การเรียนภาษาเยอรมันเพื่อการใช้ชีวิตในเยอรมนี” มีดังต่อไปนี้ ความรู้ทางภาษาที่ดีมิได้มีความสำคัญต่อการเข้าสู่ตลาดแรงงานได้อย่างประสบความสำเร็จเท่านั้น แต่ยังสำคัญต่อการพัฒนาอาชีพระยะยาวและการพำนักในเยอรมนี ถือเป็นประเด็นหลักในการสร้างความสัมพันธ์และเครือข่ายทางสังคม เช่นเดียวกับการมีส่วนร่วมและปรับตัวทางสังคม ซึ่งไม่ใช่เฉพาะผู้ย้ายถิ่นฐานเท่านั้นที่มีความจำเป็น ผลการวิเคราะห์ยังแสดงให้เห็นอีกด้วยว่ากระบวนการปรับตัวเข้าสู่สังคมยังต้องอาศัยชาวเยอรมันเองด้วยเช่นกัน