Kısa yollar:

Doğrudan içeriğe git (Alt 1)Doğrudan bir alt navigasyona git (Alt 3)Doğrudan ana navigasyona git (Alt 2)

Kültürde yılın son çeyreği
Frankfurt Kitap Fuarı İnternete taşınıyor

Frankfurt Kitap Fuarı
Kanada Frankfurt Kitap Fuarı’nda … yoksa değil mi? | © Picture Alliance/dpa | Frank Rumpenhorst

Frankfurt Kitap Fuarı’nın bu sene Kanada ile Almanya arasındaki mevcut kültürel alışverişin zirveye taşıması planlanıyordu. Normal koşullarda yedi bin katılımcı ve üç yüz bin ziyaretçiye kapılarını açan, dünyanın bu alandaki en büyük fuarında her sene başka bir ülke, beş gün boyunca onur konuğu olarak yer aldı, edebiyatlarını buradan dünyaya tanıttı.

Andreas Platthaus

1976 yılından bu yana var olan konuk ülke geleneğinde sıra nihayet Kanada’ya gelmişti –hem de ABD ve Büyük Britanya’dan önce, zira İngilizce konuşulan ülkeler arasından bugüne dek sadece İrlanda ve Yeni Zelanda konuk ülke olarak fuarda yer almıştı; elbette resmi dillerinden biri İngilizce olan Hindistan’ın 1986’daki konuk ülke statüsü de sayılmalı. Ancak Kanada’nın da çok dillilik konusunda sunacakları var. Nitekim Kanada’nın hem İngiliz hem de Fransız edebiyatı fuar öncesinde heyecanla beklenmekteydi. Zaten 2017’nin konuk ülkesi Fransa’yla edinilen son derece iyi deneyimler buna işaret ediyordu.

ETKİLEYİCİ BİR DAYANIŞMA

Korona pandemisi, hem Kanada’nın hem de fuarın şahane planlarını bozdu. Başta Frankfurt Kitap Fuarı’nın her zamanki gibi ekim ayında yapılması düşünülmüştü; ancak en iyimser ihtimalle katılımcıların ancak dörtte biriyle, hijyen önlemleri nedeniyle önceki yılın dörtte birini bile bulmayacak bir ziyaretçi kitlesiyle fuarın son derece sönük geçeceği kısa sürede anlaşıldı ve 8 Eylülde etkinliğin tamamen iptal edildiği duyuruldu. Yurtdışından gelecek yayınevleri zaten fuarda neredeyse hiç temsil edilemeyecekti ve Kanada yıllardır hazırlandığı fuar katılımını topyekun iptal etmek zorunda kalabilirdi; ancak buna karşı fuar yönetimi, Kanada’ya bu sene yapılamayan etkinlikleri seneye telafi etme önerisini haziran ayına kadar sunmalıydı. Üstelik sonraki yıllar konuk ülke olmaları kesinleşmiş İspanya, Slovenya ve İtalya, sıralarını birer yıl ertelemeye hazır olduklarını açıklamıştı. Bu gelişme Kanada’yla dayanışmayı gözler önüne serdi, çünkü adı geçen ülkeler, Frankfurt Kitap Fuarı’ndaki etkinliklerini planlamaya çoktan başlamıştı bile. Ne de olsa artık mutat hale geldiği üzere milyonlarca dolarlık bir program hazırlamak, konuk ülkeler açısından büyük bir organizasyon gerektiriyor.
 
Kanada, Frankfurt’a neredeyse yüz yazar göndermeyi planlamıştı. Pandemi nedeniyle bunun mümkün olmayacağı anlaşılınca önce tüm okumaların internete taşınması düşünüldü. Ancak son aylardaki deneyimler ışığında canlı veri akışı görüşmelerin ve video podcast’lerin ziyaretçilerde bir yorgunluk yarattığını ve ne kadar yaratıcı olursa olsun kamera karşısında yapılacak hiçbir yayının, canlı bir okumanın bire bir havasını yaratamayacağını gösterdi. Bu nedenle gerek fuar yönetimi gerekse Kanada organizasyon komitesi, Ekim 2021’de ikinci bir şansın tanınmasıyla derin birer nefes aldı. Pandeminin o güne dek atlatılması şimdilik sadece bir umuttan ibaret. Önümüzdeki yılın konuk ülkesinin katılımının hazırlıkları da tehlikeli bir oyun olmayı sürdürüyor.
  • Frankfurt Kitap Fuarı © Frankfurt Kitap Fuarı
    Frankfurt Kitap Fuarı’nın 3., 4. ve 6. salonları
  • Frankfurt Kitap Fuarı 2019’un açılış basın toplantısı  © Frankfurt Kitap Fuarı, Claus Setzer
    Frankfurt Kitap Fuarı 2019’un açılış basın toplantısı
  • Frankfurt Kitap Fuarı 2019 açılış törenlerinde konuk ülkeyi temsil eden Norveçli yazar Erika Fatland © Frankfurt Kitap Fuarı, Marc Jacquemin
    Frankfurt Kitap Fuarı 2019 açılış törenlerinde konuk ülkeyi temsil eden Norveçli yazar Erika Fatland
  • Comic-Zentrum in Halle 3.0 der Frankfurter Buchmesse © Frankfurt Kitap Fuarı, Nurettin Çiçek
    3. nolu salonda yer alan çizgi roman merkezi, Frankfurt Kitap Fuarı’nın ziyaretçi günündeki en güçlü çekim noktalarından biri. Yetmiş yıldan uzun bir tarihçesi olan fuarın en çok ziyaretçi ağırladığı günden bir enstantane (Ekim 2008).
  • Frankfurt Kitap Fuarı © Frankfurt Kitap Fuarı, Alexander Heimann
    Frankfurt Kitap Fuarı’nı ziyaret eden ihtisas ziyaretçileri.
  • Frankfurt Kitap Fuarı © Frankfurt Kitap Fuarı
    Frankfurt Kitap Fuarı’nın 3., 4. ve 6. salonları
  • Frankfurt Kitap Fuarı 2019’un açılış basın toplantısı  © Frankfurt Kitap Fuarı, Claus Setzer
    Frankfurt Kitap Fuarı 2019’un açılış basın toplantısı
  • Frankfurt Kitap Fuarı 2019 açılış törenlerinde konuk ülkeyi temsil eden Norveçli yazar Erika Fatland © Frankfurt Kitap Fuarı, Marc Jacquemin
    Frankfurt Kitap Fuarı 2019 açılış törenlerinde konuk ülkeyi temsil eden Norveçli yazar Erika Fatland
  • Comic-Zentrum in Halle 3.0 der Frankfurter Buchmesse © Frankfurt Kitap Fuarı, Nurettin Çiçek
    3. nolu salonda yer alan çizgi roman merkezi, Frankfurt Kitap Fuarı’nın ziyaretçi günündeki en güçlü çekim noktalarından biri. Yetmiş yıldan uzun bir tarihçesi olan fuarın en çok ziyaretçi ağırladığı günden bir enstantane (Ekim 2008).
  • Frankfurt Kitap Fuarı © Frankfurt Kitap Fuarı, Alexander Heimann
    Frankfurt Kitap Fuarı’nı ziyaret eden ihtisas ziyaretçileri.

Ancak Kanada’nın Frankfurt’taki fiziki varlığı, sadece okyanusları aşıp gelen yazarları dinlemenin keyfiyle kısıtlı değil. Almanyalı yayınevleri, her sene olduğu gibi bu kez de mali destek alan projeler kapsamında, konuk ülkede yayınlanmış çok sayıda kitabın çevirisine yer verdi. Buna mukabil olarak İngiliz ve Fransız edebiyatının Almanya’da son derece popüler olması nedeniyle iki ülkenin sunduğu teşvikler, çok önceden ve bol bol tahsis edildi. Kitaplar raflardaki yerlerini aldı almasına ama normal koşullar altında bu eserlerin çevirilerinin Alman medyasında gündeme gelmesini sağlayan, ziyaretçisi bol konuk ülke etkinlikleri bu kez gerçekleşmeyecek. Son aylarda Kanadalı yazarlara ait yüzden fazla yeni çeviri Almanya’da satışa sunuldu, ekim ayına kadar bir o kadarının daha eklenmesi bekleniyor. Bu nedenle önümüzdeki yıl fuar bünyesinde alışılageldik konuk ülke faaliyetlerinin yapılacak olması, bu kitapların yayıncıları açısından hayati öneme sahip.
 
Ancak bütün organizasyonun 2021 yılına ertelenmesi nedeniyle, hâlihazırda kolu kanadı budanmış fuar bir de kalbini yitirmiş oldu. Zaten az sayıda katılımcının yer alacağı, bildiğimiz okumaların ve yayınevi standında düzenlenen yazarla karşılaşma etkinliklerinin olmayacağı salonlara ziyaretçileri neyin çekeceğiyse bir sır olarak kaldı. Dolayısıyla fuarın topyekun iptal edilmesi zaten bekleniyordu. Bu seneki planlardan geriye kalan yegane unsur, normal koşullar altında düzenlenen konserlerde on üç bin kişi alan, fuar alanı içindeki Festhalle Frankfurt çatısı altında bir okuma günü düzenlenecek, ancak salona alınacak ziyaretçi sayısı birkaç yüz kişiyle kısıtlı tutulacak. Frankfurt kenti sınırlarında başka etkinlikler de yapılacak, ancak yabancı yazarların eksikliği nedeniyle bunların sayısı her zamankinden daha az olacaktır. Dolayısıyla Frankfurt Kitap Fuarı’nın alıştığımız uluslararası havası, bu yıl solunamayacak.

ALMAN YAZARLARIN ÇOĞU BERLİN’DE YAŞIYOR

Ancak etkinlikler bununla kalmıyor. Fuar günleri boyunca sayısız yazarla kesintisiz sohbetlerin yapıldığı, en ünlü yazar buluşması kabul edilen “Mavi Kanepe”, Alman yazarları Frankfurt’a gelmek zorunda bırakmamak için bu sene Berlin’de kurulacak ‑ne de olsa Alman yazarların çoğu Berlin’de yaşıyor.

Tüm bunlar ışığında Frankfurt Kitap Fuarı, attığı tüm cesur adımlara rağmen büyük bir sorunla karşı karşıya kalabilir. Bazı katılımcılar ve edebiyat dostları, iş ilişkileri kurmak ya da okumalara katılmak için illa fuar alanını ziyaret etmeleri gerekmediğini görecek bu sene. Nitekim Fuar Direktörü Jürgen Boos, fuarın eski tarzına asla dönülemeyeceğini açıkladı bile. Kanada, bir yıl ertelenen konuk ülke katılımının belki de hala sürüyor olan pandemi nedeniyle değil, Frankfurt Kitap Fuarı’nın öneminin azalması yüzünden de risk altında olduğunu şimdiden aklından çıkarmamalı.