Havoning sifati
Germaniya shaharlarida toza havo: Ammo qanday qilib?

Germaniya shaharlarida muammo bor: shahar infratuzilmasi va atrofdagi transport markazlari havo sifatini ifloslantirmoqda. So'nggi yillarda tobora ko'proq shaharlarda bunga qarshi kurashish uchun tashabbuslar qabul qilindi. Ko'pincha ular Evropaning boshqa shaharlarida muvaffaqiyatli loyihalarni boshqaradilar.
 

Dizel uchun ta’qiqlar

Hozirgi kunda havo ifloslanishining asosiy sabablari, xususan, dizel chiqindi gazlariga hissa qo'shadigan azot dioksidining haddan tashqari miqdori. Germaniyada havo tarkibida azot oksidi miqdori oshib ketgandan so'ng, Shtutgart, Darmshtadt va Gamburg shaharlarida dizel ta’qiqlari 2018 yilda kuchga kirdi. Berlin 2019 yil kuzidan boshlab bu ta’qiqni joriy qiladi, unga keyin yana ko'plab shaharlar ergashadi. Havoning sifatini yaxshilash uchun dizel avtomobillari va yuk mashinalari, shu jumladan Evro-5 emissiya standartiga ega transport vositalari (chiqindi gazlardagi zararli moddalarning miqdorini tartibga soluvchi ekologik standart) shaharning belgilangan hududlariga kirishga taqiqlanadi. Biroq, Germaniyaning "Greenpeace" kompaniyasi taqiqlarni tanqid qiladi: agar ular shaharning markaziy qismidagi barcha hududlarni yoki zonalarni dizel chiqindilaridan ozod qilsalargina mantiqiy bo'ladi. Shaharlardagi toza havo faqat kengroq yechim bilan ta'minlanishi mumkin - Greenpeace-ga ko'ra, qulay va tezkor avtobuslar va poezdlar, shuningdek, xavfsiz velosiped yo'laklariga to'liq o'tish - muammoning yechimi.

Für die überhöhten Stickstoffdioxid-Werte in deutschen Innenstädten werden besonders Diesel-Abgase verantwortlich gemacht. Für die überhöhten Stickstoffdioxid-Werte in deutschen Innenstädten werden besonders Diesel-Abgase verantwortlich gemacht. | Foto: © picture alliance/ZB/Sascha Steinach

Yetakchi shaharlar
 

Federal hukumat jamoat transportiga ham tayanadi va shu sababli 130 million yevro byudjetiga ega bo'lgan "Yetakchi shaharlar" loyihasini moliyalashtiradi. Bonn, Essen, Mannheim, Herrenberg va Reutlingen tipik shaharlari asosan jamoat transportining jozibadorligini oshirishga va shu tariqa havo sifatini yaxshilashga qaratilgan turli xil transport loyihalariga buyurtma berishdi. Ko'pincha biz innovatsion tarif takliflari, soatlik siqish yoki velosipedni ijaraga olishning ilg'or tizimlari haqida gapiramiz. Mannheim shuningdek, hozirgi paytda onlayn-tijoratning ko'tarilishi bilan bog'liq bo'lgan muayyan masalaga e'tibor qaratadi: paket etkazib beruvchilar tomonidan trafikni oshirish. Trafikni etkazib berish uchun so'nggi mil deb nomlangan kontseptsiyada etkazib berish so'nggi milga elektr yuk g'ildiraklari bilan etkazib beriladi. Oddiy loyihalar boshqa shaharlarda qo'llanilishi uchun ilmiy kuzatuv va baholashdan o'tkaziladi.

Velosiped bilan belgilangan manzilga tezroq boring

 Nega endi shunchaki velosiped minmaymiz? Bu juda yaxshi, arzon va havoni ifloslantirmaydi. Daniya poytaxti Kopengagen allaqachon bu yo’lni tanlagan. Daniya poytaxti avtoulovlarga qaraganda 400 kilometr va undan ko'proq velosiped yo’laklari tarmog'iga ega bo'lib, velosiped poytaxti hisoblanadi. Qizig'i shundaki, aholining aytishicha, ular ushbu harakat turiga atrof-muhit, narx yoki sog'liq tufayli o’tishmagan, shunchaki velosipedchilarga mo'ljallangan tizim tufayli ular ikkita g'ildirakda tezroq manzilga yetib boradilar. Germaniyada o’zgarish qiyin kechadi: velosiped yo'llarida mashinalar to'xtab turadi va tirbandlik sharoitida velosayohat xavfli bo'lishi mumkin. Shuning uchun, Iqlimni himoya qilish federal transport vazirligining rejalaridan biri velosipedni yanada jozibador qilishdir. Bunga cheklangan jamoat joylarini qayta taqsimlash kiradi.

Bir yevroga mahalliy transport
 

Yevropadagi yana bir poytaxt bu borada ilg’or: Vena shahrida siz bir yevroga butun shaharni avtobus va poyezd bilan o'rganishingiz mumkin, agar siz yillik obuna olishga qaror qabul qilsangiz. 365 yevro qiymatidagi chipta joriy etilganidan beri yo'lovchilar soni sezilarli darajada oshdi - har yili 373 mingdan 780 minggacha chiqdi. Bu Germaniyaning yetakchi shaharlari umid qilayotgan narsadir: narxlarning sezilarli darajada pasayishi, yo'lovchilar sonining ko'payishi va havo sifatining yaxshilanishi kutilmoqda. Tanqidchilar agar talab ortib borayotgan bo'lsa, qisqa muddatda avtobuslar va tramvaylarning kattaroq parkini tashkil etish kerakligini ta'kidlamoqda: agar tramvay muntazam ravishda 30 minut kechiksa va tiqilinch bo'lsa, ko'plab yo'l harakati ishtirokchilari o'zlarining mashinalariga qaytadilar.

Von günstigeren Fahrpreisen für Bus und Bahn rechnen sich deutsche Städte höhere Fahrgastzahlen und eine deutliche Verbesserung der Luftqualität aus. Von günstigeren Fahrpreisen für Bus und Bahn rechnen sich deutsche Städte höhere Fahrgastzahlen und eine deutliche Verbesserung der Luftqualität aus. | Foto: © picture alliance/ZB/Monika Skolimowska

Yo’l harakati uchun aqlli svetoforlar
 

Gaz, tormoz berish, svetofordan svetoforgacha: kundalik tirbandliklar nafaqat yo'lovchilarni asabiylashtiradi, balki havo sifatiga ham ta’sir o‘tkazadi. Tirbandlikni yaxshilash uchun Xagen va Vuppertaldagi svetoforlarni modernizatsiya qilish ko’zda tutilgan. Loyiha Federal Transport vazirligi tomonidan boshlangan “Izchil harakat” Bosh Rejasining bir qismidir. Bluetooth qurilmalari, masalan, avtoulovlar ichidagi smartfonlarni aniqlaydigan yigirmata detektorlar shaharning ichki halqasi atrofida svetoforlarga o'rnatilib, transport vositalarining svetofor punktlari o'rtasida qancha vaqt turishini o'lchanadi. Shunday qilib, tirband yoki siyrak harakatni aniqlash mumkin. Keyingi bosqich "aqlli svetoforni yoqish" deb nomlanadi: markaziy transport kompyuteri svetoforning yashil fazalarini ulovlar harakatiga moslashtiradi. Xagen shahri mobil telefonlardagi shaxsiy ma'lumotlar uzatilmasligini ta’kidlashmoqda.


Intelligente Ampelsysteme steuern in Hagen und Wuppertal den Verkehr und sollen zu weniger Staus beitragen. Intelligente Ampelsysteme steuern in Hagen und Wuppertal den Verkehr und sollen zu weniger Staus beitragen. | Foto: © Adobe

Shahar daraxtlari - shahardagi o'rmon kabi
 

Shahar markazlarida yashil o'pkalar kerak. Ammo aholi zich joylashgan shaharlarda yangi keng ko'lamli parklarga joy yo'q. Mox devori o'nlab daraxtlarning o’rnini bossa-chi? Bunday muqobil  Berlinning "Green City Solutions" kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan. Ularning shahar daraxti to'rt metrli devordan iborat bo'lib, unda 1600 xil mox o'sadi. Moxlar katta maydoni tufayli daraxtlarga qaraganda ko'proq chang zarralarni to’playdi va shuning uchun zarralarni eng samarali tarzda filtrlay oladi. Bu yiliga 240 tonna ifloslantiruvchi modda bitta shunaqa “shahar daraxti”ga to’g’ri keladi. Shahar daraxtlari allaqachon Germaniya va Evropaning bir nechta shaharlarida ishlatilgan. Leyptsig shahridagi transport kompaniyalari shunga o'xshash loyihani kuzatmoqdalar: u yerda avtobus bekatlarining tomlariga mox ekilgan. O'simliklar shahar daraxtlari singari zarrachalarni havodan filtrlaydilar. Mox o'rniga Saksoniyada 900 dan ortiq kutish xonalarida sedum oilasiga mansub, ya'ni, qalin bargli o'simliklar ishlatiladi.

Yuqoridan ko'rinadigan transport tartibsizligi
 

Qurilishlardan toliqqan shahar markazlari yo'llarda muqobil transport kontseptsiyalari uchun cheklangan variantlarni taklif qilishadi. Boliviyaning La-Paz shahrida, masalan, Janubiy Amerikaning kabel avtomobillaridan ilhomlanib, Kölnning GUT saylovchilar guruhi 30 kilometrlik kabel tizimini taklif qildi. U Reyn uzra zigzag yo’nalishda 300 mingga yaqin yo'lovchini chiqindilarsiz, tirbandliklarsiz va svetoforlarsiz tashiy oladi. Bonn, Vuppertal va Myunxen shaharlarining ham shunga o'xshash rejalari bor.