NEMIS TILI BOCHLANUVCHILAR VA YUQORI DARAJADA O’RGANUVCHILAR UCHUN

Kinderuni onlayn universitetidan maktabdagi o’qish doirasida turli kontekstlarda va qo’llash sohalarida foydalanish mumkin. Ba’zibir ma’ruzalardan darsda mavzuga mos ravishda  yoki o’quvchilarning qiziqishlariga qarab darsdan tashqari yoki boshqa fanlar bilan bog’lagan holda foydalansa bo’ladi.
 
Nemis bolalar onlayn universiteti bilan darsda yoki darsdan tashqari ishlamoqchi bo’lgan o’qituvchilar uchun didaktik materiallar taklif etiladi. 

MAVZUGA QARATILGAN DAF-DARSI UCHUN

Onlayn bolalar universitetining ba’zibir ma’ruzalari nemis tili chet tili (DaF) darsi uchun modullarni havola etadi. Bundan ko’zlangan maqsad – mavzuga qaratilgan nemis tili darsi doirasida til o’rganishdir. Nemis tili o’qituvchisi (fan o’qituvchisi bilan birgalikda) ma’ruzaning mavzusini dars tarkibiga kiritishi, uni kengroq va chuqurroq yoritishi mumkin.


Kinderuni onlayn universitetini o’z darsining tarkibiga kiritmoqchi bo’lgan nemis tili o’qituvchilari uchun didaktik materiallar hamda ularga tegishli ko`rsatmalar va tarqatma materiallar taklif etiladi.

Xabarnomaga a'zo bo'lish yoki bekor qilish

CLIL-DARSI VA FANLARARO LOYIHALAR UCHUN

Ma’ruzalarni CLIL-darsiga qo’shimcha material sifatida kiritsa bo’ladi. Bundan maqsad – muayyan maxsus sohalardagi bilimlarni chet tili orqali o’zlashtirish. Bunda DaF-darsi CLIL-darsiga lisoniy tayyorgarlik vazifasini bajarishi mumkin.
O’qituvchilar ishni dars doirasida yoki darsdan tashqari ham tashkillashtirishlari mumkin. Mavzulardan fanlararo loyihalar doirasida foydalanish imkoniyati beriladi. Bu holda nemis tili o’qituvchilari fan o’qituvchilari bilan birgalikda ishlashadi.
Qiziqqan nemis tili o’qituvchilariga bunday foydalanish sohasi uchun didaktik materiallar taklif qilinadi, ularni bizning o’quv platformamizdan topishingiz mumkin.

CLIL (Content and Language Integrated Learning) usulining chet tillarini o’rganish sohasidagi ahamiyati butun dunyoda nihoyatda oshib bormoqda. Markaziy va G’arbiy Yevropada ko’p maktablar chet tilini o’rganishda mazkur usulining afzalliklarini anglab, CLIL-darsini o’zlarida joriy etishdi.
Bunda uchta argument hal qiluvchi ahamiyatga ega; birinchidan, ko’p fanlarda, ayniqsa tabiiy fanlarda empirik-eksperimental yondashuv qo‘llaniladi, bu yondashuv chet tilini o’rganish jarayonida katta ahamiyatga ega va o`xshash o’quv usullariga yetaklaydi; ikkinchidan, chet tilida o’rganish jarayoni asl kontekstda birdan ishlatsa bo’ladigan bilimlar bilan kechadi; va, uchinchisi, lisoniy harakatlar aniq va ta‘riflay bo’ladigan narsalar va jarayonlar misolida namoyon bo‘ladi.
Bundan tashqari CLIL usuli nafaqat til o’rganishda muvaffaqiyatga erishish imkoniyatini kuchaytiradi, balki umuman olganda til o’rganuvchilarning muloqot yuritish va bahslashish qobiliyatini ham rivojlantiradi. Bu esa kasb-hunar faoliyatini muvaffaqiyatli boshlash uchun ham, orzu qilingan karyera uchun ham muhim malakalardan biridir.
CLIL-darsini joriy etish uchun hech qanday yangi o‘quv dasturi kerak emas. Boshlanish uchun fan darsi doirasida kichik loyiha modullari kifoya bo`ladi.
Quyidagi CLIL mavzusiga tegishli 10 tezis buni tasdiqlaydi.
Ikkitilli fan darsi – yangi maktab fani deganidir, chunki (mavjud) elementlar o‘zaro bog’lanishlari mumkin va buning natijasida bilim va ko’nikmalarni o‘rgatish va o`rganishning yangicha usuli hosil bo`ladi.
Ikkitilli fan darsining talablari murakkabligi tufayli u yangi uslubiy-didaktik yondashuvlardan, masalan harakatlarga yo’naltirish,  diqqat markazida o’quvchi turishi va o’quvchining mustaqilligi kabi yondashuvlardan foydalanishga majburlaydigan yaqqol misol bo’la oladi.
Ikkitilli fan darsida fanga oid bilimlar chet tilida va chet tili bilan birgalikda o’zlashtiriladi. Buning natijasida shunday doiraviy jarayon hosil bo’ladi: „tilni o‘zlashtirish, kuzatish, sinab ko‘rish, qo‘llash, ishlab chiqish hamda ongli munosabatni yaratish“, bu jarayon uzluksiz katta va kichik miqyosda takrorlanadi.
An`anaviy chet tili darsi umuman olganda kundalik hayotda kerakli qo’nikmalar hosil bo’lishiga olib keladi (basic interpersonal communication skills BICS), ikkitilli fan darsi esa – murakkab fikrlash jarayonlarini til bilan ifodalay olish kabi lisoniy qobiliyat hosil bo‘lishiga olib keladi (cognitive academic language proficiency CALP). Qolaversa bunda mavzular bo’yicha suhbat yuritish qobiliyati rivojlanadi. Demak ikkitilli o‘rganish yo‘l ochib beruvchi kompetensiyalarga (ko‘nikmalarga) qaratilgan.
Ikki tilda o’qitiladigan fanlarda ikki xil maqsadlarni belgilash kerak emas. Fan darsi ustun turadi va o’quv maqsadlarini belgilaydi.
Ayniqsa tabiiy fanlar, matematika, informatika va texnika ikkitilli dars uchun juda yaxshi yaraydi, chunki, birinchidan, ikkalasiga ham – fan darsi va til darsiga ham – empirik-eksperimental yondashuv xos bo'lib,  o’xshash o’quv usullari qo’llanilishiga olib keladi; ikkinchidan, boshqa til asl kontekstda birdan qo`llay bo’ladigan bilimlar bilan o’rganiladi; va, uchinchidan, lisoniy harakatlarni aniq va tariflay bo’ladigan narsalar va jarayonlar misolida namoyon bo‘ladi.
Ikkitilli fan darsi hamkorlikning kooperativ shakllarini taqozo etadi. Shu bois u loyihaviy ish uchun nihoyatda qulaydir.
Ikki tilda o’rganish rasmiy institutional shakllar bilan cheklanib qolmay, balki darsdan tashqaridagi shakllarda ham qo’llab-quvvatlanishi lozim, masalan fanlararo loyihalar doirasida.
Ikki tilda o’rganish xilma-xil ko’rinishlarda „amalga oshishi“ mumkin, masalan biror fan bo’yicha kichik, mavzularga asoslangan, bir-necha xaftalik loyihaviy modullar shaklidan tortib, o’quv maqsadga yo’naltirilgan, umumiy xarakterga ega bo’lgan yarim yoki bir yillik mavzuiy doiralar shaklida, yoki o’quv dasturlariga kiritilgan, xattoki o‘rta ta’lim tarkibiga kiritilgan va bir-necha yil davom etadigan shaklda amalga oshishi mumkin.
Ikki tilda o’rganish bolalar bog’chasida yoki maktabgacha tayyorlov doirasidayoq – albatta o’yin shakllarida – boshlanishi mumkin, so’ng boshlang’ich sinflarda davom etib, keyin esa barcha rivojlanish salohiyatlaridan foydalangan holda yuqoriroq sinflarda to’la ifodasini topishi va yetilishi mumkin.

Batafsil: www.goethe.de/clil
  • Kinder nehmen an den Experementierworkshops der Kinderuni teil © Goethe-Institut Moskau / Artyom Golochapov
  • Kinder nehmen an den Experementierworkshops der Kinderuni teil Artyom Golochapov / © Goethe-Institut Moskau
  • Учителям объясняется методика CLIL Ася Финн / © Goethe-Institut Moskau

Aloqa

DILDORA MUKHAMMADAMINOVA
Til bo’limi boshlig‘i
O’zbekistondagi Gyote-Instituti
dildora.mukhammadaminova@taschkent.goethe.org

DILOROM ISMATILLAEVA
Nemis tili bo’yicha ta`lim sohasida hamkorlik
O’zbekistondagi Gyote-Instituti
Dilorom.Ismatillaeva@goethe.de



 

Savollaringizni quyidagi manzilga yullang:
kinderuni@goethe.de

ПАРТНЕРЫ ПРОЕКТА

WDR-Logo      Deutsche Welle

IJTIMOIY TARMOQLAR

Batafsil ...

KINDERUNI BILAN JONLI MULOQOT