Sớm phát triển năng khiếu âm nhạc Từ 0 tuổi

Các biểu diễn cá nhân được ưu tiên trình bày trước trong chương trình hoà nhạc chọn lọc ở nhà hát Konzerthaus Dortmund trong khuôn khổ chương trình Jekiz
Các biểu diễn cá nhân được ưu tiên trình bày trước trong chương trình hoà nhạc chọn lọc ở nhà hát Konzerthaus Dortmund trong khuôn khổ chương trình Jekiz | Foto (Ausschnitt): Konzerthaus Dortmund / Petra Coddington

Từ khoảng một năm trở lại đây, hầu như không nhà hát hoà nhạc nào ở Đức lại không có những hoạt động phát triển tài năng trẻ trong chương trình của mình. Mục đích của những hoạt động ấy giống nhau, con đường hướng đến tính bền vững thì khác nhau.  

Nhìn thoáng qua, cảm tưởng người ta nghĩ đến lớp khán giả kế cận. Nhưng liệu các đơn vị tổ chức biểu diễn có thực sự chỉ lo đến lớp khán giả nghe hoà nhạc sau này? Tất nhiên người ta cũng muốn thức tỉnh tình yêu âm nhạc hôm nay. Sự phát triển trong những năm vừa qua đáng ngạc nhiên. Trước đây, cùng lắm thì có những buổi hoà nhạc thanh thiếu niên đại trà, diễn ra mỗi tháng. Hôm nay, trong khoảng mười năm gần đây, các chương trình đào tạo âm nhạc mọc lên như nấm sau mưa. Rüdiger Beerman ở nhà hát Festspielhaus Baden-Baden nhấn mạnh: “nghiên cứu thần kinh học từ vài năm nay đã đưa ra những chứng cứ khách quan, cho thấy tác dụng tích cực của việc chơi nhạc đối với trẻ em. Đồng thời, chủ yếu nhạc cổ điển đã ít đi trong cuộc sống thường nhật của các gia đình. Nhiều bậc cha mẹ không đủ khả năng cùng con cái chơi nhạc.“ 

Hướng đến tính bền vững

Phát triển năng khiếu âm nhạc cho trẻ em đã từ lâu không còn là một ý tưởng cố hữu của giới tổ chức biểu diễn, mà đã được hưởng ứng rộng rãi hơn. Đó là lý do mà ngày càng nhiều cơ sở hoà nhạc không còn hạn chế độ tuổi. Nhà hát Tonhalle ở Düsseldorf và Alte Oper Frankfurt tổ chức các buổi hoà nhạc “từ 0 tuổi“. “Ở đây chúng tôi không quan sát trẻ con ở dạng độc lập. Chúng đến cùng gia đình mình. Hy vọng là những trải nghiệp chung ấy có tính khích lệ và mở rộng chân trời“, Ariane Stern, nhà sư phạm nhạc của Tonhalle nói. Do đó ở Düsseldorf chủ động làm việc với nhiều nhóm tuổi khác nhau: “Chúng tôi phát triển 5 chuỗi hoà nhạc khác nhau, cho đủ các lứa tuổi từ 0 đến 12.“

Tất cả mọi nhà hát gửi hy vọng vào các chương trình “Education“. Theo Jan Boecker ở Nhà hát hoà nhạc Dortmund, chỉ đạt được điều đó qua “chất lượng tối đa, sự bền bỉ và tác động quần chúng sâu rộng“. Có thể đưa ra ví dụ là triển lãm sắp đặt đa phương tiện của Esa-Pekka Salonen mang tênre-rite – Bạn là dàn nhạc!“ cung cấp cho người xem điều kiện thực tế để chứng kiến sự cộng tác trong một dàn nhạc. Họ thu hút được ngót 10.000 khách đến,cả già lẫn trẻ. Mối quan hệ với các trường học được tích hợp chặt chẽ vào giáo án. Một trong nhiều ví dụ về các dự án học đường hiện tại là nhạc kịch Wozzeck của Alban Berg, đi song song với giai đoạn chuẩn bị tốt nghiệp phổ thông 2013 với một nội dung trọng tâm là vở kịch Woyzeckcủa Büchner.

Köln tổ chức quan hệ chặt chẽ với các trường để đạt tính bền vững. “Cho đến nay, chương trình của chúng tôi đã trở thành một cấu phần của tiết học“, ông Othmar Gimpel ở dàn nhạc giao hưởng. Các nhạc sĩ đến trường, giới thiệu nhạc cụ và tác phẩm, chuẩn bị cho học sinh định hướng tới các buổi hoà nhạc mà chúng được tham gia hay tự biểu diễn. “Học sinh tìm hiểu các khía cạnh nội dung của buổi hoà nhạc một cách sáng tạo bằng cách múa, vẽ, quay phim, sáng tác hoặc viết.“ Chủ đề thì rất phong phú, từ “Cổ tích Na Uy“ và “Nhạc phim ngoài hành tinh“ cho đến “Các giọng châu Phi.“

Ở Baden-Baden người ta thử nghiệm phát triển năng khiếu sớm bằng cách khác, không chỉ bắt trẻ em lắng nghe đầy kính sợ, mà cho tham gia tích cực. “Đường đến âm nhạc ở đây bắt đầu trên sân khấu“, Rüdiger Beermann nói. “Ngay từ đầu, trẻ em học cách tiếp xúc với các nghệ sĩ trong không khí tôn trọng, và bằng cách tự mình múa hát, chúng tự khắc được mở rộng chân trời.“ Để theo đuổi mục tiêu đó một cách tích cực hơn, hiện nay chúng tôi đang xây ngôi nhà âm nhạc giá tiền triệu cho trẻ em và chế tạo các nhạc cụ phóng to: một cây sáo dài đến 2 mét! Nhưng đó không phải hiện vật cho bảo tàng. Ai thổi hơi vào, sẽ nghe âm thanh chính gốc. Trải nghiệm âm nhạc như một kinh nghiệm tổng thể vậy.

Dàn nhạc cho trẻ em tham gia đang tìm hiểu tác phẩm “Peter và Sói“ của Prokofyev tại nhà hát Festspielhaus Baden-Baden. Dàn nhạc cho trẻ em tham gia đang tìm hiểu tác phẩm “Peter và Sói“ của Prokofyev tại nhà hát Festspielhaus Baden-Baden. | Photo: Festspielhaus Baden-Baden / Andrea Kremper

Các nhà tài trợ - nguồn lực quan trọng

Bất kể trong lĩnh vực sáng tạo, trong tiếp xúc trực tiếp với thành viên dàn nhạc hay trong công cuộc phát triển tài năng trẻ, trong hợp tác với trường học và các cơ quan khác, hoặc trong việc lôi kéo thanh thiếu niên ở các khu vực xã hội có vấn đề – việc kết mạng các hoạt động phát triển tài năng trẻ ngày càng có ý nghĩa quan trọng hơn. Từ nhiều năm nay, chương trình “Education“ phong phú của dàn nhạc giao hưởng Berliner Philharmoniker đã may mắn có một nhà tài trợ chung thuỷ là ngân hàng Deutsche Bank. Chắc chắn các cố gắng tìm đối tác từ giới kinh tế cho các chương trình sẽ ngày càng quan trọng trong thời buổi công quỹ ngày càng eo hẹp.
 
Hình ảnh dàn nhạc U16 của nhà hát Tonhalle Düsseldorf, Nguồn: Tonhalle Düsseldorf / Youtube

Khi đặt câu hỏi, các đơn vị dành bao nhiêu phần trăm ngân quỹ cho phát triển tài năng trẻ, ít khi ta nhận được câu trả lời cụ thể. Hoặc là người ta không cho biết, hoặc viện lý do là số tiền đó phụ thuộc vào quy hoạch và nhu cầu thời vụ khác nhau. Ở Köln, ôngOthmar Gimpel đưa ra con số ngót 200.000 Euro mà “nhóm quảng bá âm nhạc đưa vào quy hoạch, nhưng nếu nhìn vào tổng thể công tác quảng bá âm nhạc thì số tiền đó cao hơn nhiều.“ Nhìn chung, không chỉ số lượng và mức độ chuyên sâu của công tác phát triển năng khiếu trong mấy năm qua liên tục gia tăng, mà trình độ cũng phát triển đều đặn. Điều đó góp phần gia tăng sự hưởng ứng đối với nhạc cổ điển từ một lớp khán giả khó tính. Nghĩa là đã nhận thấy những thành quả đầu tiên.