Rạp phim lưu động Thành phố là màn ảnh

Chiếp phim ở Hamburg-Hammerbrook
Foto: © A Wall is a Screen

Chiếu phim không cần rạp. Ở các thành phố lớn như Hamburg, Berlin hay Leipzig người ta chiếu phim lên tường nhà hoặc xe tải. Chiếu phim lưu động là một phần của văn hoá sự kiện đô thị và tạo ra những góc nhìn mới trong không gian công cộng. 

Der Neue Wall là một phố toàn cửa hiệu xa xỉ ở Hamburg, ban ngày là một chốn mua bán tấp nập. “Nhưng nếu buổi tối chiếu phim về những người nghiện ma tuý, những người không đến trung tâm tư vấn mà tụ tập tiêm chích trong các sân sau tối om, thì đó là một khuôn mặt khác hẳn của thành phố“, Sven Schwarz nói. “Đó là một trong những sự tương phản mà chúng tôi rất quan tâm.“ Schwarz là người đồng sáng lập nhóm A Wall is a Screen, họ đến với nhau hồi 2003 nhân dịp Liên hoan phim ngắn Hamburg, hôm nay gồm 6 thành viên. Buổi đêm họ chiếu trong nội thành Hamburg các phim ngắn – tối đa 15 phút – lên tường nhà. “Lập tức người dân hưởng ứng rất nhiệt liệt“, Schwarz kể lại. “Những buổi chiếu đầu tiên có tới 500 người xem.“ 

Thành phố thuộc về ai?

A Wall is a Screen là tên đăng ký của một hội phi vụ lợi. Cho đến nay họ đã chiếu 222 buổi và trình diễn tại 27 nước. Dự án nghệ thuật phi thương mại này theo đuổi mục đích “biến đổi chức năng không gian công cộng“, Schwarz nói. Đồng thời dự án đề cập đến vấn đề xã hội tham gia. “Chúng tôi gửi tín hiệu đến mọi người: Đây là thành phố của mình.“ Phim luôn có sự liên quan đến địa phương nơi chiếu. Ví dụ: nhóm đã nhiều lần chiếu phim tài liệu thử nghiệm On a Wednesday Night in Tokyo (2004) của Jan Verbeek ở các ga tàu điện ngầm. Phim dài 7 phút, tả cảnh những hành khách Nhật bị nhồi nhét vào toa tàu điện ngầm ở Tokyo. Hình ảnh trong phim và cảnh tượng có thật được trộn lẫn với nhau một cách thú vị. Để có thể chỉnh sửa chương trình của mình một cách linh hoạt, thành viên nhóm A Wall is a Screen đi tới các điểm chiếu trong và ngoài nước với một kho gồm khoảng 800 phim ngắn. 

Phim duyên dáng kiểu du kích

Nhóm Hamburg là người đi đầu trong ý niệm chiếu sáng thành phố. Nhưng ở các đô thị lớn của Đức, đã từ lâu xuất hiện nhiều sáng kiến tương tự. Ví dụ như nhóm “Mobile Kino (Rạp phim lưu động)“ ở Berlin mà thành viên từng là nhân viên chiếu phim hoặc điều hành rạp phim, nay chinh phục không gian đô thị hai bên bờ sông Spree với phim kỹ thuật số. Giờ chiếu được công bố trước đó trên Facebook. Werner Kantor, một nhà quay phim được đào tạo chính quy, thì ưa đưa rạp phim du mục của mình đến các điểm dễ tiếp cận khán giả trẻ ở thành phố như Club Kater Holzig hay Platoon Kunsthalle ở quận Prenzlauer Berg. Những sáng kiến như thế lấy sức sống từ sự duyên dáng của những rạp phim du kích mang đầy vẻ bí ẩn và khác biệt. 

Trở lại thời phim câm

Ngược lại, những buổi chiếu do Tobias Rank và Gunthard Stephan tổ chức dưới danh hiệu  “Wanderkino – Laster der Nacht“ gợi nhớ đến những ngày sơ khai của điện ảnh trong nhiều khía cạnh. Một mặt họ chiếu toàn phim câm lên màn hình căng trên xe tải, có nhạc đệm bằng vĩ cầm và dương cầm. Mặt khác họ nối tiếp truyền thống rạp chiếu phim lưu động  (Wanderkino) đã có từ cuối thế kỷ 19, trước khi xuất hiện rạp chiếu phim xây cố định. Rank và Stephan cũng chiếu phim tại công viên Clara Zetkin ở thành phố Leipzig quê hương trong mùa biểu diễn ngoài trời hằng năm, mỗi buổi có tới 400 khán giả. Họ cũng đã từng chiếu phim ở những khoảng trống trong rừng hay nghĩa địa. Họ dùng phim 16 mm để “đem lại trải nghiệm điện ảnh thực thụ“, Rank nói. 

Tính xã hội của điện ảnh“

Flexibles Flimmern (Nhấp nhánh linh hoạt)“ là tên của Holger Kraus người Hamburg đặt cho loạt phim nhằm khai thác các địa điểm đặc biệt, chiếu hai đến ba lần mỗi tháng, từ 2006 đến nay. Khởi đầu là buổi chiếu tác phẩm giáo điều Das Fest (1998) của Tomas Vinterberg trong biệt thự của gia đình Kallmorgen ở Hamburg. Kraus, một nhà nghiên cứu điện ảnh và tổ chức sự kiện từng bỏ nghề cũ vì “thấy vô nghĩa“, tái tạo khung cảnh của phim trong các phòng bỏ hoang của gia đình cố kiến trúc sư Kallmorgen. Người xem và ông cùng ngồi bên một bàn dài – giống như gia đình trong cuốn phim về đề tài lạm dụng của Vinterberg. Kraus là người viết kịch bản sự kiện. 

Cú thúc đẩy cho Flexibles Flimmern chủ yếu đến từ nguyện vọng trao đổi trong một khung cảnh lớn. “Tính xã hội của điện ảnh là truyền lửa“, Kraus nói. Các buổi chiếu phim của ông thường có khoảng 100 khách, không chỉ đơn thuần là sự kiện, mà luôn có một nội dung chính trị. Ví dụ như khi ông chiếu phim Burma VJ (2008) của Anders Østergaard trong phòng phát tin thời sự thuộc một đài truyền hình Hamburg. Phim nói về các nhà báo liều mạng chuyển tài liệu ra khỏi Myanmar. 

Phim không biên giới

Nguồn tài chính của Kraus đến từ các khoản thu. Vé vào cửa giá 10 Euro, vé giảm là 8 Euro. Khác với A Wall is a Screen là nhóm nhận nhiệm vụ từ các nhà tổ chức sự kiện như Liên hoan phim, cơ quan văn hoá hay thành phố Hamburg. Nhìn qua có vẻ đó là các hoạt động ngẫu hứng, nhưng sau hậu trường là công tác hậu cần vô cùng vất vả. “80% thời gian của chúng tôi là công việc tại văn phòng“, Sven Schwarz cho biết. “Chúng tôi làm việc với trên 200 đơn vị nắm tác quyền: công ty cho thuê phim, nhà phân phối, người làm phim“. Ngược lại thì việc xin giấy phép địa điểm chiếu phim khá đơn giản, Schwarz nói. A Wall is a Screen được ủng hộ tận tình, có lần cảnh sát bộc phát chặn ngay cả một phố để chiếu phim khi bất ngờ thấy rất nhiều khán giả đến xem. Sự cộng hưởng đó là nguồn động viên cho khẩu hiệu hành động của nhóm: “Về nguyên tắc, ở đâu cũng chiếu phim được.“