Tiểu sử Comic Đời kẻ khác

Võ sĩ quyền Anh
Võ sĩ quyền Anh | Photo: © Reinhard Kleist

Đã từ lâu, mỗi hiệu sách tử tế là phải có Tiểu sử Comic. Liên hoan văn chương quốc tế Berlin lần này dành cho Tiểu sử Comic một chương trình đặc biệt. Một trong những hoạ sĩ Comic thành công nhất là tác giả Reinhard Kleist từ Berlin.

Khán giả khá đặc biệt và thoạt tiên không có vẻ liên quan gì đến văn chương: 20 thanh niên ở các lứa tuổi khác nhau - từ 17 đến trên 20 - trong đồng phục xám của nhà tù Tegel. Tất cả đều hết sức chăm chú theo dõi hoạ sĩ Comic Reinhard Kleist từ Berlin. Chương trình hôm nay là “Cash“, tiểu sử Comic của ca sĩ nhạc đồng quê Mỹ nổi tiếng, một tác phẩm của Kleist. 1968 Johnny Cash có một cuộc biểu diễn nhạc sống huyền thoại ở California với khán giả là tù nhân (“Folsom Prison Blues“), 1969 thêm một buổi hoà nhạc nữa và thu âm thành một Album (“At San Quentin“).

Địa điểm của cuộc họp mặt trong khuôn khổ “Đời kẻ khác“ - Liên hoan văn chương đặt tên chương trình đặc biệt với các tiểu sử Comic như thế - được cân nhắc kỹ khi chọn: Từ năm ngoái, trại giam thanh niên ở Berlin là một điểm mặc định trong chương trình Liên hoan văn chương quốc tế. Ngay trong lúc giới thiệu sách, các tù nhân đã liên tục hỏi tác giả Comic về các chi tiết tiểu sử của những buổi hoà nhạc, cũng như về công việc thủ công của ông. Một cuộc gặp gỡ sôi nổi, như Kleist kể lại: “Tôi phải nói là chưa bao giờ có khán giả thú vị như thế. Ít nhất là tràng pháo tay cuối buổi tưởng như không dứt.“

Hai buổi nữa về Văn chương Comic nằm trong chương trình Liên hoan Berlin. Cùng với Reinhard Kleist, các tác giả David Vandermeulen (Bỉ) và Alfonso Zapico (Tây Ban Nha) tranh luận hôm 14/9/2014 về vấn đề cấu phần hư cấu cho phép trong một tiểu sử bằng hình hoạ. Đối với Kleist, đây là một thách thức: “Ở một người của công chúng như Fidel Castro, mỗi động thái đều được ghi lại, nhưng lại từ các góc nhìn khác nhau. Nhưng tôi cũng có quyền tự do để lựa ra phương án nào tôi muốn. Trong vài cảnh, tôi phải sáng tác toàn bộ các câu đối thoại.“

Comic như một hình thái nghệ thuật văn chương

Ngay sau khi học xong môn Đồ hoạ và Thiết kế, Kleist chuyển đến Berlin. Ở đó ông sử dụng chung với các nghệ sĩ khác một xưởng khuất nẻo ở quận Prenzlauer Berg thời thượng và có đủ yên tĩnh để khai thác các ghi chép trên đường du lịch của mình. Một chuyến đi theo đơn đặt hàng đến Cuba - sau khi Fidel Castro thoái vị - đã thay đổi triệt để phong cách làm việc của ông: ông đến Cuba với dự định sơ khởi là viết một cuốn sách du lịch, và đối diện với một nền văn hoá xa lạ hẳn với tính lãng mạn cách mạng kiểu phương Tây. “Tôi bị giằng xé giữa các câu hỏi: Những gì mình chứng kiến ở đây có tốt không? Hay cực kỳ khủng khiếp? Tôi trở về và phải thú thực là tôi không thể tìm được câu trả lời.“

Một cú sốc văn hoá với những mặt tích cực. “Khác hẳn Berlin, nơi chẳng người nào quan tâm đến ai đó vẽ vời hoặc làm gì bên rìa đường, ở đó người ta vây kín lấy tôi suốt buổi. Và bắt chuyện ngay.“ Kleist rất chú trọng các chi tiết tưởng như vụn vặt, song tiết lộ nhiều về văn hoá của một đất nước. Ông quan sát chăm chú, ghi chép không khí xung quanh vào tác phẩm của mình bằng vài nét vẽ. “Ví dụ như một ông già ở Cuba, ngồi ở bờ biển và nhìn ra khơi xa. Phía sau đó là một bình diện khác, nó kể về khát vọng rời khỏi đất nước.“

Tác phẩm đoạt giải

Reinhard Kleist đã đoạt được nhiều giải thưởng cho tác phẩm Comic: cuốn tiểu sử Comic của ông về nguyên thủ quốc gia Cuba Fidel Castro - dày 288 trang - được nhận giải “Comic Đức xuất sắc nhất 2011“. Năm 2013 ông được giải Văn học thanh niên và ở Pháp giải Comic lịch sử xuất sắc nhất cho truyện tranh về võ sĩ quyền Anh Do thái Hertzko Haft. Haft đã sống sót qua trại tập trung của phát xít Đức và sau chiến tranh thượng đài cho phe đồng minh.

Báo FAZ (Frankfurter Allgemeine Zeitung) in tác phẩm đầy ấn tượng đó như một tiểu thuyết nhiều kỳ, tạo ra một thành công lớn trong lòng bạn đọc. Bản tiếng Anh “The Boxer“ hiện đang được đề cử cho giải Ignatz Award dành cho “Tiểu thuyết đồ hoạ xuất sắc nhất“ ở Mỹ - một vinh dự kép cho nghệ sĩ. “Tôi nhận ra có sự liên kết giữa nghệ thuật hội hoạ của Comic, hình thái thử nghiệm và cách kể chuyện. Và kể chuyện vẫn luôn là niềm đam mê của tôi.“

Comic - ngôn ngữ toàn cầu

Các tiểu sử Comic lịch sử của Reinhard Kleist đã thành món hàng xuất khẩu ra thế giới, ví dụ như “1914 - một hoạ sĩ ra trận“ về cuộc đời ngắn ngủi của Franz Marc, hay truyện tranh mới nhất của ông về vận động viên chạy Samia Yusuf Omar người Somalia lập kỷ lục Olympics. Nhà xuất bản ruột của ông, Carlssen, bán tác quyền ra khắp thế giới: Comic là ngôn ngữ toàn cầu, Kleist nói. Người ta có thể sử dụng Comic một cách hữu hiệu để học ngoại ngữ. Ai hiểu câu chuyện trong tranh, người đó học từ mới và cấu trúc câu nhanh hơn.

Kleist sinh năm 1970. Ông nhận nhiều đơn đặt hàng của Viện Goethe để lên đường. Trong các hội thảo, ông trực tiếp cảm nhận được những gì thúc đẩy lớp trẻ ở các nước ấy. “Hồi ở Amman tôi nhận ra rằng mọi việc tiến triển giống hệt như ở Berlin. Nhưng ở nhiều nước tôi thường cảm thấy ở đó những khoảnh khắc khát vọng. Ví dụ ở Jordan, nơi người ta khó ra khỏi nước. Không phải cuối tuần nào cũng có một buổi biểu diễn nhạc Rock.“

Vẽ cũng như cách biểu diễn của nghệ sĩ

Ông vừa gói ghém đồ đạc và hoạ phẩm cho một chuyến đi sáu tuần đến Indonesia, theo lời mời của Viện Goethe Indonesia. Ở đó ông dạy các khoá tập huấn trong khuôn khổ Liên hoan văn chương quốc tế ở Bali mùa thu. Đỉnh điểm sẽ là một dạng biểu diễn trực tiếp: Kleist vẽ qua máy chiếu các cảnh trích từ Tiểu sử Comic “Cash“ của mình cho khán giả xem tại chỗ, trong khi một ban nhạc chơi các bài của huyền thoại nhạc đồng quê Mỹ.

“Không ngờ họ đã tìm ra một ban nhạc ở Bali chuyên chơi lại các bài của Johnny Cash.“ Đây là một thách thức thực sự đối với Reinhard Kleist. “Tôi cũng cùng họ lên sân khấu, quả là một chuyện mới mẻ với tôi. Và đây cũng là một vụ đứng tim: tôi mắc lỗi nào là tất cả nhìn thấy ngay“, ông cười. “Vì vậy tôi phải tập trung cao độ khi làm việc.“