PHỎNG VẤN TS. HANNELORE VOGT LUÔN ĐI TRƯỚC – THÀNH CÔNG CỦA PHƯƠNG THỨC THƯ VIỆN MỚI

TS. Hannelore Vogt, giám đốc Thư viện thành phố Köln được giải thưởng, nói chuyện với chúng tôi về ý nghĩa liên can của thư viện ở kỷ nguyên số, liệu khái niệm “thư viện“ có còn chính xác, và phương thức thành công của thư viện do bà lãnh đạo.
 

Khó nói, không hẳn, vì thực ra thư viện là khái niệm rộng hơn. Nhưng ít nhất thì thư viện vẫn tiếp tục liên quan đến sách và khái niệm “thư viện“ mang ý nghĩa tích cực. Nói đến thư viện thì mọi người thấy tin tưởng và tín nhiệm. Ở Đức không có tên nào thực sự thích hợp với công năng của thư viện hiện đại, vì vậy ta vẫn nên dùng “thương hiệu“ thư viện.

“Ai tìm nội dung thì không cần thư viện nữa“, đó là lời ông Rafael Ball, giám đốc thư viện của Đại học Kỹ thuật Quốc gia Zürich mới đây trên báo NZZ. Thư viện Đức trong kỷ nguyên số có đóng góp gì để tiếp tục mang ý nghĩa thời sự?

Thư viện chưa bao giờ chỉ để quảng bá thông tin. Trong một số trường hợp nhất định người ta có thể lấy thông tin thuần tuý trên internet một cách thực sự dễ dàng. Nhưng thư viện làm được nhiều hơn thế. Nó cung cấp các mối liên quan, kiến tạo và sản sinh tri thức. Ví dụ chúng tôi nhận ra rằng thư viện ngày càng được tận dụng như địa điểm để người ta cùng học tập và trao đổi. Điều đó có ý nghĩa sâu xa hơn là chỉ có thông tin thuần tuý, và đề cập đến các khía cạnh khác hẳn của học tập – không chỉ học kiểu kinh điển theo sách và học từ xa, mà học trên cơ sở cảm hứng và bột phát, trao đổi và tự thân hành động. Xét như thế thì địa điểm vẫn có ý nghĩa thời sự.

Ở một số phương thức sinh hoạt, người tham dự không chỉ còn là “người tiêu dùng“ hay tham gia, mà tự mình là chủ thể bằng cách chuyển tiếp kiến thức của mình cho người khác. Ví dụ ở Lớp hội thảo số (digitale Lernwerkstatt) hay hội thảo ở nơi gọi là “Không gian hành động“ (Makerspace), nơi học sinh ở cương vị “chuyên gia trẻ“ truyền tri thức sang người lớn. Các chuỗi sinh hoạt như Science Slam ở chỗ chúng tôi cũng góp phần phát triển dạng thức học tập mới và đi xa hơn các phương thức học truyền thống.
 
Thư viện của bà, Thư viện thành phố Köln, năm 2015 được chọn làm Thư viện của Năm – cái gì là cơ sở cho phương thức thư viện thành công của bà?

Một phần trong quản lý cách tân là chúng tôi không muốn chờ cho đến khi có gì đó được tạo lập – mà chúng tôi hành động đón đầu. Các cộng tác viên trẻ của chúng tôi quan sát cuộc sống trong thành phố, ngoài ra chúng tôi luôn cập nhật kiến thức qua các báo cáo xu thế và hội chợ của mọi lĩnh vực khác nhau, ví dụ lĩnh vực công nghệ. Chúng tôi định hướng theo các xu hướng tương lai và dựa vào đó phát triển các nội dung mời chào của thư viện. Trong lời giải trình lý do phát thưởng cho chúng tôi, hội đồng xét thưởng đặc biệt khen ngợi các nỗ lực cách tân của chúng tôi luôn được ràng buộc vào một chiến lược mạch lạc và có sức thuyết phục, và chúng tôi đã dũng cảm thử nghiệm cái mới. Điều đó luôn đi kèm rủi ro, đôi khi cũng mắc sai lầm, nhưng ít nhất chúng tôi luôn đi trước một bước. Việc hợp tác với các đối tác dị biệt cũng là một phần công thức thành công của chúng tôi. Chúng tôi hợp tác với coworking spaces, với FabLabs, đó là các hình thức hội thảo mở với trường học có lớp iPad hoặc làm việc với rô-bốt mini.

Thư viện của bà ngày càng trở thành địa điểm xã hội. Các lực lượng tài trợ và khách hàng phản ứng ra sao?

Hôm nay các lực lượng tài trợ cũng nêu câu hỏi giống như ông Ball: có cần thư viện như một địa điểm nữa không? Trong khi thư viện – như địa điểm xã hội – là một cấu phần quan trọng cho các cổ đông của chúng tôi. Sự tương tác xã hội mang tính chất kết nối thế hệ, bao trùm – kể cả người nhập cư – và chia sẻ, biến thư viện thành một điểm xã hội và cực kỳ dân chủ, và đó là một cấu phần quan trọng cho chúng tôi và cho khách hàng. Luận cứ của chúng tôi nay cũng không còn là con số sách cho mượn, mà là con số khách đến, vì nó đặt chúng tôi vào cùng ngữ cảnh với các cơ quan văn hoá khác. Ở Köln thư viện có số khách đến thăm nhiều hơn tổng cộng các bảo tàng. Lực lượng tài trợ và chính khách luôn muốn xem thống kê và con số của chúng tôi, bên cạnh các hoạt động nội dung. Khi chúng tôi trưng ra con số khách đền thăm, điều đó có sức thuyết phục mạnh mẽ.

Bà vừa được giải thưởng trong khuôn khổ Tuần châu Âu 2016 trong nhóm chủ đề “Đến Đức.“ Thư viện muốn đưa ra thông điệp gì?

Hiện tại có rất nhiều người tị nạn đến Đức. Đây là một chủ đề xã hội quan trọng, một chủ đề quan trọng ở thành phố chúng tôi. Chúng tôi là một phần thành phố, vậy chúng tôi cũng khai thác chủ đề đó và cùng phấn đấu. Ngoài ra, ngôn ngữ và quảng bá ngôn ngữ là một phần quan trọng trong công việc của chúng tôi, do đó chúng tôi rất thích hợp với chủ đề này.

Dự án sắp tới của bà là gì?

Rất khó trả lời, vì chúng tôi có tối thiểu mười dự án mới. Ví dụ lĩnh vực học từ xa mà Apple muốn cùng chúng tôi phát triển các nội dung cho diễn đàn học từ xa của họ. Chúng tôi còn hoạch định các dự án học ngôn ngữ - ví dụ chúng tôi định phát triển một ứng dụng cho con cái người tị nạn học tiếng tiếng Đức và một ứng dụng về quản lý lớp học. Dự án “Nghe bố đọc“ thì hoàn toàn xoay quanh đề tài kinh điển là đọc. Ở đây sẽ đưa các ông bố vào cuộc, họ đến từ các xã hội không có truyền thống đọc cho con cái nghe.

Xin hỏi câu cuối về nhân lực thư viện: lãnh đạo thư viện cần phát triển nhân lực ra sao để tạo ra tiền đề nhân lực cho các quá trình biến chuyển?

Bên cạnh việc hợp tác với các cơ quan khác, nhân viên của chúng tôi góp phần cơ bản vào nhân tố thành công của thư viện. Thông thường người ta làm việc với một đội ngũ nhân lực gốc ổn định, do đó quan trọng là phải lôi kéo tất cả vào quá trình biến chuyển. Để phục vụ phát triển nhân lực, chúng tôi lập ra nhóm cách tân, nhóm này làm việc không phân chia đẳng cấp. Cả nhóm được học và truyền đạt khi có dự án mới. Chúng tôi sử dụng các blog và wiki nội bộ. Tham gia, giao lưu, thông tin là các yếu tố rất quan trọng để thực thi chuyển biến. Nếu các cộng tác viên không đồng lòng thì không phát triển thư viện lên cao được.

Hannelore Vogt © Hannelore Vogt TS. Hannelore Vogt đã học môn Thư viện, Lịch sử nghệ thuật và Quản lý văn hoá, và viết luận án tiến sĩ môn Định hướng khách hàng trong lĩnh vực Tiếp thị. Từ 2008 bà là giám đốc Thư viện thành phố và được giải “Thư viện của Năm 2015.“ Trước đó bà là giám đốc Thư viện thành phố Würzburg gần 15 năm, thư viện đó cũng từng là “Thư viện của Năm.“