MÔN ĐẤT NƯỚC HỌC VỚI CÁC TRÒ CHƠI ĐIỆN TỬ LÀM QUEN VỚI NƯỚC ĐỨC QUA TRÒ CHƠI

Thả mình vào dòng lịch sử Đức  - Ảnh chụp màn hình của trò chơi „ Mythos of Neuschwanstein – Huyền thoại lâu đài Neuschwanstein“
Thả mình vào dòng lịch sử Đức - Ảnh chụp màn hình của trò chơi „ Mythos of Neuschwanstein – Huyền thoại lâu đài Neuschwanstein“ | Ảnh: © Astragon

Các trò chơi tạo điều kiện cho ta có thể đắm mình vào nền văn hoá của một đất nước và làm sống lại lịch sử của đất nước này , ông Thorsten Unger, Giám đốc điều hành của Liên đoàn các doanh nghiệp sản xuất trò chơi điện tử Đức (GAME) bày tỏ. 

Thưa ông Unger, Serious Games, tức là các trò chơi điện tử với nội dung giáo dục ngày càng được quan tâm ở Đức . „Các trò chơi nghiêm túc“, đó có phải là nghịch lý không?

Khởi điểm của mỗi trò chơi là sự tự nguyện, vì thế nghiêm túc có vẻ mâu thuẫn với giải trí. Song mục đích của các trò chơi này là kết hợp sự giải trí với một nội dung có ý nghĩa qua việc hướng hứng thú chơi đùa vào các nội dung đòi hỏi sự động não và đạt tới mục tiêu tăng kiến thức.

Nguyên tắc này đã được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Liệu ta có thể dùng các trò chơi nghiêm túc này để giới thiệu các kiến thức lịch sử, kinh tế, xã hội và văn hoá của nước Đức một cách nhẹ nhàng như một trò chơi?

Có hai nguyên nhân làm các trò chơi này rất phù hợp cho việc giới thiệu kiến thức về đất nước học. Một là thông qua quy tắc và mục tiêu, các trò chơi có thể mô phỏng các hệ thống. Ví dụ mô phỏng hệ thống kinh tế quốc dân cho ta thấy các mối quan hệ tương tác có thể được thể hiện rõ ràng như thế nào qua các trò chơi: Người chơi nhận được phản hồi ngay lập tức và nếu có bị thua thì họ cũng được phép chơi lại và qua đó có điều kiện để sửa những sai lầm đã làm họ thất bại. Điều này giúp người chơi có thể hiểu rõ hơn các mối quan hệ kinh tế. Mặt khác các trò chơi điện tử đều có cốt truyện. Với những bối cảnh và chủ đề có thực, các cốt truyện này sau khi được thêm những dữ kiện và tình tiết cụ thể sẽ mang đến cho người chơi một cách có hệ thống những kiến thức về nước Đức.
 
Mặc dù mới có ít Serious Games với nội dung mang tính đất nước học về nước Đức. Nhưng những người tham gia trò chơi „Patrizier -Thương gia quý tộc“, một trò chơi mô phỏng thương trường trong một bối cảnh lịch sử nhất định, sẽ biết thêm nhiều điều về những tổ chức thương gia ở các thành phố là thành viên của Hiệp hội thương gia Hanse. Ngay cả những trò chơi điện tử cổ điển chỉ có mục đích giải trí như sê ri trò chơi „Anno và những người định cư“ cũng mang lại kiến thức lịch sử cho người chơi vì chúng được đặt trong bối cảnh lịch sử có thật. 

  • Huyền thoại lâu đài Neuschwanstein (2015), trò chơi tư duy
    Lâu đài cổ tích Neuschwanstein

    là một trong những công trình kiến trúc nổi tiếng nhất của nước Đức. Điều này có thể liên quan đến cuộc đời của chủ nhân lâu đài, ông vua Bavaria Ludwig Đệ nhị. Vị vua này ngày càng dấn sâu mình vào một thế giới mộng tưởng và qua đời trong hoàn cảnh bí ẩn vào năm 1886. Trò chơi „Mystery of Neuschwanstein“ cung cấp các dữ kiện lịch sử về cuộc đời của vua Ludwig Đệ nhị. Trong vai nhà báo, những người tham gia trò chơi phân tích các biến cố có thể đã dẫn đến cái chết của ông. Một điều đặc biệt là những cảnh trong trò chơi được vẽ theo phong cách tranh đa hoạt cảnh.
  • Đàn thú lên đường (2015) - Trò chơi tư duy, mô phỏng
    Đàn thú lên đường (2015) - Trò chơi tư duy, mô phỏng

    Số người tham gia trò chơi „Utopolis“ có thể lên tới 25 người. Họ vào vai năm loài thú rừng. Người chơi có nhiệm vụ sử dụng khéo léo như có thể những khả năng khác nhau của những loài thú rừng này để hoàn thành một sứ mệnh: Sóc là những người hái lượm giỏi, bọ kẹp kìm là những ngườ thợ có tài, loài sói có khả năng trinh sát tốt. Sự cộng tác của những người tham gia trò chơi theo những quy tắc mà họ tự thoả thuận với nhau qua Chat là điều kiện quyết định cho sự thành công của cuộc phiêu lưu này. Trò chơi mô tả những cơ chế cơ bản của một nền dân chủ: hoạt động lập pháp, tinh thần cộng đồng, nhà nước pháp quyền.
  • Mạo hiểm sự học tiếng Đức – Một sứ mệnh bí ẩn (2013), trò chơi nghiêm túc
    Mạo hiểm sự học tiếng Đức – Một sứ mệnh bí ẩn (2013), trò chơi nghiêm túc

    Với tư cách là một nữ nhà báo từ nước ngoài tới Đức để tìm bác của mình, người chơi phải phá một vụ án hình sự trong một doanh nghiệp Đức. „ Mạo hiểm sự học tiếng Đức“ được thiết kế là một trò chơi cho việc học tập ngôn ngữ. Đồng thời trò chơi mang đến cho người chơi những kiến thức về môi trường việc làm tại Đức: ví dụ người chơi được thực hành cách viết sơ yếu lý lịch hay đơn xin việc. Ngoài ra người học tiếng Đức còn nhận được nhiều thông tin cơ bản về văn hoá giao tiếp quốc tế.
  • Nơi sinh ra các đế chế (2012), trò chơi chiến lược
    Nơi sinh ra các đế chế (2012), trò chơi chiến lược

    Người chơi tạo ra một thành phố trong thời kỳ đồ đá và trải nghiệm sự thay đổi của thành phố này qua các thời đại. Mỗi giai đoạn lịch sử được đánh dấu bởi những mức độ phát triển xã hội khác nhau. Sự chuyển giao từ thời đại này sang thời đại khác gắn liền với sự nghiên cứu phát triển các đề cương mới về nhà ở, về cơ sở sản xuất, về kỹ thuật quân sự hay về các cơ cơ sở văn hoá. Ví dụ về điểm tiếp xúc với môn đất nước học Đức là khả năng xây dựng những công trình kiến trúc huyền thoại như Thánh đường ở thành phố Aachen trong thời Trung cổ hay nhà thờ Đức Bà ở thành phố Dresden trong giai đoạn chinh phục thuộc địa.
  • „1378“ (km) (2010), xạ thủ trực tuyến
    „1378“ (km) (2010), xạ thủ trực tuyến

    Người chơi bị đưa đến những khúc đoạn khác nhau của đường biên giới giữa hai nước Đức vào năm 1976. Anh ta có thể đóng vai là người lính biên phòng của nước Cộng hoà dân chủ Đức cũ (DDR) hoặc trong vai người tỵ nạn muốn vượt biên sang Cộng hoà liên bang Đức (BRD). Trò chơi làm sống lại một giai đoạn tàn bạo của lịch sử Đức. Người đóng vai lính biên phòng có thể lựa chọn xem anh ta hoặc bắt người vượt biên hay tự mình cũng vượt biên luôn. Trong trò chơi này, ai bắn thì sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.
  • Thương gia quý tộc IV – Sự thăng tiến của một gia tộc (2010), mô phỏng kinh tế
    Thương gia quý tộc IV – Sự thăng tiến của một gia tộc (2010), mô phỏng kinh tế

    Trong trò chơi này, người chơi là một thương gia ở miền Bắc châu Âu vào thế kỷ 14, thời đại hoàng kim của Hiệp hội thương gia Hanse: Để thúc đẩy hoạt động buôn bán của họ ở nước ngoài, thương gia Đức từ 200 thương cảng và thành phố trong nội địa đã hợp tác và tụ họp vào Hiệp hội thương gia. Trò chơi chiến lược này cung cấp kiến thức về giới thương gia quý tộc Đức, tầng lớp trên của xã hội thời Trung cổ và mô phỏng việc xây dựng và mở rộng một doanh nghiệp của Hanse: từ các chủng loại sản phẩm được bày bán trong các thành phố, tên tuổi những nhân vật quan trọng đến các dữ kiện về dịch bệnh, hoả hoạn và nạn đói trong trò chơi đều phù hợp với những sự kiện lịch sử có thật.
  • Những người định cư 7 (2010), mô phỏng kinh tế
    Những người định cư 7 (2010), mô phỏng kinh tế

    Thế kỷ 15, châu Âu trong thời Trung cổ, người tham gia trò chơi phải thiết lập một vương quốc với các thành phố có thành quách và các làng xã nhỏ, nơi những người định cư sản xuất ra sản phẩm. Ba chiến lược được sử dụng trong trò chơi này là: quân sự, thương mại và khoa học. Trò chơi „Những người định cư 7“ rất thú vị vì nó được đặt trong bối cảnh của thời kỳ Phục hưng. Lúc đó những kiến thức từ nền văn minh cổ đại về kiến trúc, nghệ thuật tạo hình và triết học được tái khám phá. Các tu viện Đức đã có vai trò quan trọng trong việc phát triển nhiều công nghệ khác nhau.
  • Mô hình sinh thái– Dự án Xanh (2010), mô phỏng
    Mô hình sinh thái– Dự án Xanh (2010), mô phỏng

    Người chơi chọn một trong bảy lục địa trên trái đất và trong vai trò là nguyên thủ quốc gia, người chơi cố gắng phát triển nó thành một lục địa gương mẫu về sinh thái. Để có thể đạt được sự hài hoà giữa phát triển kinh tế và gìn giữ môi trường những người chơi có nhiều phương tiện như các sáng kiến lập pháp, ví dụ đánh thuế khí thải nhà kính hay các gói hỗ trợ cho các nguồn năng lượng tái tạo. Qua đó trò chơi „ Mô hình sinh thái – Dự án xanh“ giúp người chơi có được một khái niệm đầy đủ về một trong những chính sách quan trọng nhất hiện nay của Chính phủ Đức: Bước ngoặt năng lượng.
  • Năm 1404 (2009), chiến lược xây dựng
    Năm 1404 (2009), chiến lược xây dựng

    Người chơi vào vai một thuỷ thủ cuối thời Trung cổ. Mục đích của trò chơi là khai khẩn những vùng đất hoang dã để xây dựng những khu dân cư và phát triển chúng thành các thành phố. Người chơi phải điều khiển những chu kỳ kinh tế ngày càng phức tạp. Và mối quan hệ ngoại giao với các nền văn hoá xa lạ cũng có một vai trò quan trọng. Các giai đoạn lịch sử được thể hiện chính xác trong bối cảnh xã hội của thế giới thực. Đặc biệt cấu trúc xã hội châu Âu thời Trung cổ, qua việc phân chia thành giai cấp rất rõ rệt, thời đó được gọi là đẳng cấp, được thể hiện sinh động trong trò chơi này.
  • Các nghiệp đoàn 2 (2006), mô phỏng kinh tế
    Các nghiệp đoàn 2 (2006), mô phỏng kinh tế

    Hãy xây dựng một gia tộc thương mại tại nước Đức trong thế kỷ 15 và 16 ở các thành phố Augsburg, Berlin, Dresden, Hannover hay Köln. Người chơi có thể bắt đầu sự nghiệp của mình trong vai một thợ thủ công, một học giả, một ông bầu hay một kẻ lừa đảo để rồi qua nhiều thế hệ trong gia đình, bằng kỹ năng thương mại và sự khéo léo trong hành xử trở nên giàu có và có nhiều ảnh hưởng chính trị. Hoàn cảnh sống của mỗi cá nhân trong bối cảnh xã hội thời Trung cổ cũng được đề cập như quyền lực chính trị, thương mại, đẳng cấp, những hoạt động phi pháp và thế lực của nhà thờ.
  • Tại tâm điểm quyền lực (2007), mô phỏng, chiến lược
    Tại tâm điểm quyền lực (2007), mô phỏng, chiến lược

    Trò chơi thể hiện con đường sự nghiệp của một chính trị gia trên nước Đức. Người chơi bắt đầu là chính khách địa phương, tiến tới là đại biểu Nghị viện liên bang rồi là ứng cử viên Thủ tướng. Trong quá trình này, người chơi phải hoàn thành những nhiệm vụ khác nhau, ví dụ xây dựng một trường mẫu giáo hay một cơ sở hạ tầng hợp lý tại nơi mình ứng cử. Để có thể tiến xa hơn, người chơi phải tìm hiểu các cơ chế của quá trình ra các quyết định chính trị. „Genius – Tại tâm điểm quyền lực“ mang đến cho người chơi một cái nhìn sâu sắc về hệ thống chính trị và xã hội của nước Đức.

TRẢI NGHIỆM MÔN ĐẤT NƯỚC HỌC 

Các trò chơi điện tử làm sống động nội dung của môn đất nước học, tạo điều kiện cho người chơi qua hành động đắm mình vào nền văn hoá và trở thành một phần của ký ức dân tộc. Vì thế ta có thể nói rằng các trò chơi nghiêm túc hơn hẳn các phương pháp học truyền thống hay không?

Trong trò chơi, bạn luôn là nhân tố chủ động trong bối cảnh hành động: bạn là vua, là người đua xe hay là cầu thủ. Điều này làm tăng cảm giác trải nghiệm và giống như phương pháp đắm mình, còn được gọi là „bơi trong ngôn ngữ“ của việc học ngoại ngữ. Theo phương pháp này, người học đắm mình hoàn toàn vào môi trường của ngoại ngữ và qua những tiếp xúc trực tiếp, khi mà họ không có cơ hội dùng tiếng mẹ đẻ để tránh né, những kinh nghiệm học họ thu nhận được sẽ sâu sắc hơn. Trong trò chơi, bạn cũng nhận được ngay kết quả của mỗi hành động của mình và bạn ở trong một không gian kín, ví dụ trong trò chơi điện tử. Qua đó bạn tự cảm nhận được khả năng của chính mình.

Ở Đức, „ Mạo hiểm sự học tiếng Đức. Bí mật của đĩa trời “ của Viện Goethe là một trò chơi nghiêm túc với nội dung đất nước học cho việc giảng dạy tiếng Đức. Trò chơi „ Genius –Tại tâm điểm quyền lực“ giải thích một cách nhẹ nhàng hệ thống chính trị Đức. Nhưng ngoài hai trò chơi này ra hình như các trò trơi nghiêm túc có nội dung giới thiệu nước Đức còn rất hiếm.

Đúng vậy, còn rất nhiều việc cho các nhà kiết thế trò chơi. Năm tới là năm kỷ niệm của Cải cách Tin lành, kỷ niệm 500 năm ngày Martin Luther treo luận đề, một chủ đề vô cùng thích hợp cho việc trải nghiệm lịch sử qua trò chơi. Các nước khác có những mô phỏng lịch sử rất ấn tượng và gần thực tế về Waterloo hay về cuộc động đất ở Haiti. Một nguyên nhân cho việc chúng ta ở Đức không có thị trường cho trò chơi điện tử với nội dung văn hoá là sự thiếu vắng những công cụ tài trợ. Song câu hỏi cuối cùng vẫn là: tính đặc thù của một trò chơi có nội dung đất nước học là gì? Khái niệm này rất co dãn nếu như bạn nghĩ đến những trò chơi như Mô hình sinh thái, một trò chơi với chủ đề năng lượng tái tạo nên liên quan chặt chẽ với nước Đức – nhưng dĩ nhiên cũng phù hợp cho các quốc gia khác.

THẾ MẠNH CỦA TRÒ CHƠI ĐIỆN TỬ 

Các trò chơi với nội dung giáo dục về đất nước học đã có từ lâu – như trò „ Thành phố-làng quê-sông ngòi“, Tứ tấu nước Đức hay Phiên bản nước Đức của Trivial Pursuit. Những trò chơi điện tử có những thế mạnh nào?

Những trải nghiệm truyền thông có được hoàn toàn khác. Vì không có trò chơi theo kiểu truyền thống nào có thể cho người chơi cảm giác vào vai mạnh mẽ và sống động như thế. Trong trò chơi theo kiểu truyền thống, các hành động bị hạn chế và quy tắc chơi bị đơn giản hoá. Ai cũng nhận thấy ngay điều này khi so sánh trò Monopoly với trò chơi điện tử mô phỏng một nền kinh tế quốc dân. Ở đó người chơi có thể phản ứng một cách sống động cụ thể vào bối cảnh như việc chủ động tính toán sao cho cung ứng thích hợp với nhu cầu.

Mặc dù các trò chơi có rất nhiều ưu điểm trong việc truyền bá kiến thức về đất nước học, song đâu là giới hạn của phương pháp này?

Chắc chắn là không gì thay được kinh nghiệm thực tế của mỗi cá nhân. Chúng ta không được quên rằng các trò chơi nghiêm túc được thiết kế theo mục đích giáo dục. Nhưng việc chuyển tải những nội dung tổng hợp của môn đất nước học qua trò chơi thật không dễ chút nào. Chúng ta không thể chuyển tải tất cả thông tin nên việc chọn lọc để làm rõ trọng tâm và tạo ra một kết cấu gắn bó hài hoà là rất cần thiết. Trong các trò chơi giáo dục, mô hình ba bước thường được áp dụng. Đó là giai đoạn chuẩn bị - giai đoạn chơi – giai đoạn tổng kết. Việc áp dụng mô hình này vào các trò chơi điện tử để học sinh tự chơi mà không cần có sự hướng dẫn là một thách thức lớn. Để có hiệu quả học tập thực thụ thì việc giới thiệu trò chơi và hướng dẫn người chơi rất quan trọng.

Theo ông, các trò chơi nghiêm túc có những cơ hội phát triển nào trong lĩnh vực này?

Sự phát triển của công nghệ cho phép nhiều ý tưởng mới trở thành hiện thực. Công nghệ mở rộng thế giới thực tại - Augmented Reality tạo ra những trải nghiệm truyền thông thú vị, hấp dẫn và có khả năng chuyển tải môn đất nước học một cách có hiệu quả. Một lúc nào đó chúng ta sẽ có thể dạo chơi trong thành cổ Wartburg và nhìn thấy Luther trong thư phòng của ông. Và không chỉ có những trải nghiệm bằng giác quan mà chúng ta còn được tham gia trực tiếp và qua đó có được những kinh nghiệm cá nhân: Như tại viện bảo tàng Waterline ở Hà lan - khách tham quan tham gia nhảy dù, có thể nhận thấy ngay lập tức vị trí địa lý đặc biệt của đất nước này cũng như ý nghĩa đối với công việc quốc phòng – và sau đó hạ cánh an toàn trong viện bảo tàng. Những khoảnh khắc giải trí được tận dụng để làm lịch sử trở nên sống động. 
 
Thorsten Unger Thorsten Unger | Ảnh: © GAME e. V. Ông Thorsten Unger là Giám đốc điều hành của Liên đoàn các doanh nghiệp sản xuất trò chơi điện tử Đức (GAME ). Ông đã làm việc lâu năm trong vị trí người thiết kế các trò chơi, đặc biệt trong mảng các trò chơi nghiêm túc. Trong nhiều bài báo chuyên đề, nhiều cuộc phỏng vấn và các cuộc bàn luận công khái ông đã nêu rõ tiềm năng của trò chơi điện tử và ý nghĩa văn hoá của chúng. Ngoài ra ông còn là doanh nhân và nhà tư vấn về truyền thông giáo dục và báo chí truyền thông.