Dịch truyện tranh
Từ trò chơi ngôn ngữ trong bóng hội thoại

Việc dịch truyện tranh comic chứa đựng những thách thức riêng.
Việc dịch truyện tranh comic chứa đựng những thách thức riêng. | Ảnh (chi tiết): © Adobe

Điều gì đặc biệt khi dịch một truyện tranh (Comic)? Đâu là giới hạn của những bản dịch? Năm dịch giả kể về thường nhật làm việc của họ.

Thị trường truyện tranh thuộc số ít những phân khúc trong ngành sách có thể tăng trưởng liên tục. Mỗi tháng lại xuất hiện vô số những đầu sách mới; và phần nhiều trong số đó là tác phẩm được dịch từ tiếng nước ngoài. Tất nhiên truyền đạt lại ngôn từ hài hước và tiếng địa phương một cách hiệu quả, đồng thời dịch lời thoại phù hợp với không gian giới hạn trong bóng hội thoại là những thách thức thường không gặp phải khi dịch tiểu thuyết. Năm dịch giả kể về những điều đặc biệt đối với họ khi làm việc với truyện tranh.

Không gian giới hạn trong bóng hội thoại: „ADIÓS“ Không thể trở thành „hẹn gặp lại“ được

André Höchemer sống và làm việc tại Tây Ban Nha. Trong những năm qua anh đã dịch nhiều truyện tranh và tiểu thuyết hình ảnh („Die Heimatlosen“, „Der Riss“, „La Casa“) từ tiếng Tây Ban Nha sang tiếng Đức.

„Mục tiêu của dịch thuật – cho dù truyện tranh, sách khoa học thường thức hay hướng dẫn sử dụng – luôn là phù hợp với nguyên bản và cung cấp cho người đọc ngôn ngữ đầu ra một bản dịch hiểu được đúng như nguyên bản. Điều đặc biệt của truyện tranh là hình ảnh và mối quan hệ chặt chẽ của chúng với phần lời. Phần lời trong các pa-nen, bóng hội thoại được giới hạn trong không gian có sẵn và phần dịch phải chỉnh sao cho vừa với không gian đó. Nếu trong một bóng hội thoại nhỏ có chữ ‚Adiós‘, người ta không thể dịch thành ‚Hẹn gặp lại‘ được vì thiếu chỗ.“
Обложка „La Casa“. Обложка „La Casa“. | © Paco Roca/Reprodukt 2018

tiếng địa phương và tiếng lóng: „nhìn vào miệng người dân“

Frank B. Neubauer dịch phần lời từ tiếng Anh sang tiếng Đức (ví dụ như trong „Sandman“, „Geschichten aus dem Hellboy Universum“.

„Die Sprache ist lebendiger, wenn man dem Volk aufs Maul schaut. Daher gibt es in Comics mehr Wortspiele, Alltagssprache oder Slang. Im Manga kommen häufig noch die Dialekte der einzelnen Regionen hinzu. Ansonsten bemühe ich mich, meinem elfjährigen Sohn gut zuzuhören und viel mit Bus und Bahn zu fahren. Da schnappt man einiges auf.“

từ vựng: trong tiếng đức có nhiều thay đổi hơn

Dịch giả Katharina Erben ở Berlin chuyển tải nhiều tác phẩm sang tiếng Đức, trong đó có phần lời của họa sĩ vẽ truyện tranh người Thụy Điển Liv Strömquist („Der Ursprung der Welt“, „Ich fühl’s nicht“).

„Một thách thức là từ vựng của hai ngôn ngữ có mức độ đa dạng khác nhau. Trong tiếng Đức người ta quen có nhiều thay đổi hơn: ví dụ như để mô tả một hoạt động trong tiếng Thụy Điển có ba động từ để lựa chọn, trong khi tiếng Đức có 5 lựa chọn.“

những khác biệt văn hóa: „Mối quan hệ giữa các nhân vật quan trọng hơn“

Nhà Nhật Bản học Verena Maser từ Nürnberg chuyên dịch truyện tranh Nhật (trong đó có „Das Land der Juwelen“, „Café Liebe“) và phim hoạt hình nhật.

„Có nhiều khái niệm trong tiếng Nhật không thể dịch ổn thỏa sang tiếng Đức được. Văn hóa trường phổ thông rất đặc trưng cũng đóng một vai trò to lớn về nội dung, vì nhiều truyện tranh Nhật diễn ra trong nhà trường. Chính vì đặc thù này nên tôi luôn ngạc nhiên, khi thấy truyện tranh Nhật được đón nhận đến như vậy trong công chúng ở đây. Rõ ràng là việc hiểu gốc gác văn hóa không nhất thiết là cần thiết để thích thú một câu chuyện – hoặc mối quan hệ giữa các nhân vật nói chung là quan trọng hơn sự dàn dựng.“

hài hước khác nhau: “Áp lực phải chơi chữ“

Ulrich Pröfrock đến từ Freiburg là chuyên gia dịch truyện tranh Pháp (ví dụ như „Donjon“, „Herr Hase“).

„Sự khác biệt trong hài hước của người Pháp và người Đức thường làm gia tăng độ khó. Ở Pháp có một áp lực buộc phải chơi chữ. Ví dụ như trong Olympia in Love của Catherine Meurisse: Những ám chỉ là liên quan đến những bộ phim kinh điển, nghệ thuật và văn học Pháp. Meurisse sử dụng những kiến thức học được trong nhà trường, ví dụ như một bài thơ quen thuộc của Victor Hugo về Napoleon, nhưng ở Đức thì hầu như không ai biết. Trong Esthers Tagebücher của Riad Sattouf thì lại sử dụng một ngôn ngữ của giới trẻ, còn gọi là Verlan, mà trong đó các âm tiết được viết ngược – cách đó không thể dịch trực tiếp được.“