Documenta 15
RUANGRUPA MỞ ĐẦU MỘT KỈ NGHUYÊN DOCUMENTA MỚI

Năm 2022, nhóm nghệ sĩ Indonesia Ruangrupa sẽ giám tuyển Documenta kỳ 15. Ủy ban tìm kiến quốc tế tại Kassel đã công bố điều này.

Sau khi Documenta 14, diễn ra từ tháng 6 đến tháng 9 năm 2017, bị dư luận chỉ trích, đã có rất nhiều dấu hiệu về những sự thay đổi đáng kể cho triển lãm nghệ thuật thế giới. Những phỏng đoán này cuối cùng đã được xác nhận vào ngày 22 tháng 2 năm 2019: Hội đồng tuyển chọn với 8 thành viên đã công bố nhất trí giao quyền chỉ đạo nghệ thuật Documenta 15 cho nhóm nghệ sĩ Ruangrupa đến từ Indonesia.

Tin này thực sự gây chấn động lớn: Lần đầu tiên trong lịch sử các kỳ Documenta mà phụ trách giám tuyển không phải là một cá nhân, mà là một tập thể, và đây cũng là lần đầu tiên có giám tuyển nghệ thuật đến từ Châu Á. Tại sao lại là bây giờ?

Hội đồng tuyển chọn giải thích, quyết định của họ chủ yếu dựa trên những thành quả mà nhóm Ruangrupa đã đạt được trong quá khứ, "các nhóm đối tượng đa dạng – bao gồm cả những nhóm vượt ra ngoài đối tượng công chúng nghệ thuật thuần túy – có tác động và khuyến khích sự tham gia tích cực của địa phương".Thêm nữa, trong thông cáo báo chí chính thức cũng nêu rõ: "Phương pháp giám tuyển của họ dựa trên nền tảng một mạng lưới quốc tế những tổ chức nghệ thuật địa phương dựa vào cộng đồng. Chúng tôi rất háo hức với một dự án cụ thể mà nhóm Ruangrupa sẽ sáng tạo cho Kassel và từ Kassel. Trong thời kì, mà ở đó sức mạnh đổi mới đặc biệt dựa trên những tổ chức, tập thể hoạt động độc lập, thì việc cung cấp nền tảng cho phương pháp tiếp cận tập thể như thế này thông qua Documenta là điều hợp lý".

Nghệ thuật trong không gian công cộng

Ruangrupa từ lâu đã là một cái tên nổi tiếng và có vị trí trong môi trường văn hóa, nghệ thuật Indonesia. Được thành lập vào năm 2000 tại thủ đô Jakarta, nhóm Ruangrupa – dịch nghĩa là "Không gian của nghệ thuật" – là một tập thể với nòng cốt là mười nghệ sĩ và nhà sáng tạo với một trung tâm văn hóa riêng tại Nam Jakarta, nơi tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật đa dạng. Là một tổ chức phi lợi nhuận, tập thể thúc đẩy việc mở rộng các ý tưởng nghệ thuật trong bối cảnh đô thị và sự đa dạng văn hóa thông qua các triển lãm, lễ hội, xưởng văn hóa, hội thảo, nghiên cứu cũng như việc xuất bản sách, báo chí và tạp chí trực tuyến.

Ruangrupa cũng là đối tác lâu năm của Viện Goethe tại Indonesia và đã hợp tác cùng Viện trong nhiều dự án. Vào năm 2015, khi Viện Goethe Indonesia cùng với Đại sứ quán Đức tại Jakarta và Phòng Công nghiệp và Thương mại Đức – Indonesia EKONID tổ chức chương trình Mùa Đức, Ade Darmawan đã cùng với nghệ sĩ Đức rất có ảnh hưởng là Tobias Rehberger dẫn dắt phần "Market Share". Dự án đó là về không gian công cộng và thực tế đô thị tại Jakarta. Các tác phẩm tham gia của các nghệ sĩ đến từ Indonesia và Đức được trưng bày trong nhiều tuần liền tại một khu chợ đặc trưng ở Nam Jakarta, một phần trong sự hợp tác với các cửa hàng và thương nhân tại địa phương.
Market Share 2015 Market Share 2015 | © ruangrupa - KDIP Viscom Ruangrupa cũng để lại nhiều dấu ấn trên trường quốc tế. Tập thể này đã tham gia vào nhiều dự án hợp tác và triển lãm, trong số đó bao gồm Gwangjy Biennale (2002 và 2018), Istanbul Biennale (2005), Asia Pacific Triennial of Contemporary Art (Brisbane, 2012), Singapore Biennale (2011), São Paulo Biennale (2014), Aichi Triennale (Nagoya, 2016) và Cosmopolis tại Trung tâm Pompidou (Paris, 2017). Năm 2016, Ruangrupa đã giám tuyển Sonsbeek 2016 tại Arnheim, Hà Lan. Ngay cả Documenta cũng không xa lại đối với Ruangrupa: Trong ấn bản trước, nhóm Ruangrupa với phát thanh Internet của mình là đối tác phát thanh của Every Time a Ear di Soun.

ruangrupa Aichi Triennale 2016_ruru Gakko ruangrupa Aichi Triennale 2016_ruru Gakko | © ruangrupa Với việc tiếp quản quyền chỉ đạo nghệ thuật cho Documenta 15 thì Ruangrupa và Indonesia nhận được nhiều sự chú ý, tuy nhiên, Ade Darmawan và Farid Rakun, các thành viên của tập thể nghệ sĩ, đã có những kế hoạch lớn cho năm 2022.

"Chúng tôi muốn tạo ra một nền tảng văn hóa và nghệ thuật mang tính toàn cầu, hợp tác và liên ngành, một nền tảng mà vẫn sẽ phát huy tác dụng sau 100 ngày của Documenta 15", họ cho biết trong họp báo tại Kassel.
 

Lực Đẩy mới cho Documenta

Phương pháp giám tuyển của chúng tôi hướng đến một mô hình sử dụng tài nguyên khác, mang tính cộng đồng – không chỉ về mặt kinh tế mà còn xét về mặt ý tưởng, tri thức, chương trình và sự sáng tạo. Nếu Documenta được mở đầu năm 1955 nhằm hàn gắn các vết thương chiến tranh, thì tại sao chúng ta không thử, với Documenta 15, hướng sự chú ý tới những vết thương ở hiện tại. Đặc biệt là tới những vết thương có nguồn gốc từ chủ nghĩa thực dân, chủ nghĩa tư bản hay các chế độ phụ hệ. Chúng tôi muốn so sánh các mô hình này với nhau để tạo ra một cái nhìn khác về thế giới."

Documenta được khởi xướng bởi giáo sư nghệ thuật và thiết kế người Kassel, Arnold Bode và được ra mắt công chúng lần đầu tiên vào năm 1955. Documenta được biết đến như một trong những triển lãm quan trọng nhất thế giới về nghệ thuật đương đại. Triển lãm diễn ra 5 năm một lần và kể từ khi được thành lập, số lượt khách tham quan không ngừng gia tăng.

Năm 2017, dưới sự chỉ đạo nghệ thuật của giám tuyển người Ba Lan, Adam Szymczyk, lần đầu tiên triển lãm diễn ra tại hai thành phố là Kassel và Athen. Mặc dù Documenta 14 có trên một triệu khách tham quan tại cả hai địa điểm triển lãm, một con số kỉ lục, tuy nhiên nó đã bị nhận nhiều chỉ trích – không chỉ do sự thâm hụt tài chính, mà còn do nội dung được thể hiên: khó hiểu, khó nắm bắt.

 Chính vì lẽ đó, việc chọn Ruangrupa có lẽ là một quyết định đúng nhằm mang lại ngọn gió mới cho Documenta: Thông qua một phương pháp tiếp cận tham gia có ý thức và nhiều năm kinh nghiệm trong việc xây dụng các mạng lưới, tập thể nghệ sĩ được trông đợi làm cho công chúng lại được sống và trải nghiệm nghệ thuật, thay vì chỉ ngắm nhìn nó.