Thư viện xanh
"CHÚNG TA PHẢI PHẢN ỨNG TRƯỚC NHỮNG THAY ĐỔI XÃ HỘI"

Vườn trên mái nhà thư viện trường Đại học Tổng hợp Warszawa.
Vườn trên mái nhà thư viện trường Đại học Tổng hợp Warszawa. | Ảnh (chi tiết): © Adobe

Không chỉ là nơi cho người ham đọc sách: thư viện của tương lai có cả những luống rau trên mái nhà và một quán cà phê sửa chữa dưới tầng hầm? Tim Schumann, làm việc tại thư viện Heinrich-Böll ở quận Pankow, Berlin và đồng sáng lập „Mạng lưới thư viện xanh“ giải thích, vì sao các thư viện công cộng phải định nghĩa mới vai trò của mình.

Anh Schumann, mới đây anh đã viết một tiểu luận, trong đó anh phác thảo một „viễn cảnh cụ thể“ cho thư viện. Trong đó ong vo ve trên mái nhà xanh, trong khi dưới tầng hầm người ta đang chữa xe đạp. Trong các phòng đọc có giun để ủ thành phân bón hữu cơ và người cao tuổi đến tham gia hoạt động cùng với những người tị nạn. Đó có phải là những điều đứng sau ý tưởng thư viện xanh không?

Tim Schumann làm việc trong thư viện Heinrich-Böll tại quận Pankow, Berlin và là đồng sáng lập „Mạng lưới thư viện xanh“. Tim Schumann làm việc trong thư viện Heinrich-Böll tại quận Pankow, Berlin và là đồng sáng lập „Mạng lưới thư viện xanh“. | Ảnh: © privat Tôi thích định nghĩa chung là một thư viện xanh phản ứng trước những tình trạng xã hội - và làm điều đó trong sự kết hợp với vai trò mới trước hết của các thư viện công cộng là những thư viện tiếp tục phát triển thành những địa điểm không chỉ liên quan đến sách, mà cả đến con người và hoạt động tương tác của họ. Thư viện xanh dẫn dắt con người đến với nhau trong các chủ đề khí hậu, bảo vệ môi trường và tính bền vững – và cả bằng những hoạt động nữa. Đó là khía cạnh xã hội. Một khía cạnh xây dựng có thể là lắp đặt pin mặt trời trên mái nhà, tạo những khu vườn thân thiện với bầy ong trên mái nhà xanh và trong nhà sử dụng ít hơn nguồn tài nguyên.
 
Ý tưởng về thư viện xanh đến từ đâu?

Theo tôi biết, ý tưởng ra đời ở Mỹ. Ban đầu, dạo những năm 70, ý tưởng đề cập đến một phương thức xây dựng mang tính sinh thái hơn, nhưng con người đã nhanh chóng trở thành trọng tâm của ý tưởng đó. Thế là người ta bắt đầu ví dụ như bằng thông tin hỗ trợ mọi người sống một cuộc sống bền vững. Sau đó trong những năm đầu của thiên niên kỷ mới ý tưởng này cũng dần dần lan đến Đức.

Tại sao thư viện đặc biệt phù hợp để triển khai những tiền đề bền vững?

Các thư viện công cộng ngày càng trở thành một nơi được gọi là „địa điểm thứ ba“, là nơi mọi người đến và có thể „la cà“ được, là nơi cả gia đình ở cả buổi chiều và học sinh làm bài tập về nhà. Đặc điểm vị trí độc nhất của chúng tôi là: với một diện tác động cực kỳ rộng lớn cung cấp một nơi mà người ta có có thể sử dụng miễn phí được.
 
Và nếu „viễn cảnh cụ thể“ sống được, người ta còn có thể mượn tại đó một chiếc máy khoan (trong thư viện của những đồ vật) hoặc một chiếc xe đạp (trong xưởng)…

Chính xác. Chia xẻ đồ vật làm gia tăng kết dính trong xã hội chúng ta, và các thư viện công cộng được định ra như để làm việc đó vậy. Thư viện chúng ta phải phản ứng trước những nhiệm vụ cực kỳ to lớn của xã hội. Có nhiều tiềm năng để xây dựng thư viện xanh với một yêu cầu to lớn của xã hội.

Vậy thì có một thư viện xanh kiểu mẫu không?

Có nhiều dự án tuyệt vời, cả dự án quốc tế. Ví dụ như thư viện thành phố Osnabrück lên kế hoạch xây dựng một Tiny House như là một „thư viện thanh thiếu niên xanh“. Ở Đan Mạch lên kế koạch vòi tắm sen cho người vô gia cư. Thế là khía cạnh xã hội được nhấn mạnh. Những thư viện khác là ngôi nhà tư nhân hoặc có pin mặt trời trên mái nhà. Ở Senegal có một thư viện hứng nước mưa để tưới cho vườn của thư viện.

Phải chăng những thư viện như vậy cũng là mục tiêu của Mạng lưới thư viện xanh và sáng kiến Libraries4Future? 

Mạng lưới Thư viện xanh muốn tăng cường chủ đề tính bền vững và làm cho các thư viện ở Đức, Áo và Thụy Sĩ tích cực hơn đối với chủ đề đó. Vấn đề là trao đổi về chủ đề này và cả thể chế hóa tính bền vững và bảo vệ môi trường nữa. Hiện nay mạng lưới mới chỉ trong giai đoạn hình thành và đang tìm kiếm các cơ cấu của nó. Ngoài ra trong thời kỳ Corona mọi việc chỉ diễn ra Online. Tuy vậy nhóm các thành viên sáng lập đã rất được hưởng ứng. Ví dụ như các Viện Goethe trên khắp thế giới cũng tham dự tích cực. Sáng kiến Libraries4Future hoạt động trên toàn cầu, tuy nhiên thiên về trong khuôn khổ các cá nhân trực tiếp tham gia.

Các cuộc họp thành viên sáng lập tranh luận những nội dung gì?

Ví dụ như về chủ đề bọc lại sách bằng một lớp màng bảo vệ. Đây ít nhiều như là vị thần bò linh thiêng trong thư viện ấy. Người ta muốn bảo vệ sách bằng lớp màng bọc, nhưng tất nhiên lớp màng đó lại bằng chất dẻo. Thế là nảy sinh ngay câu hỏi: chúng ta có thật sự cần cái đó không? Thư viện công cộng của chúng ta thường loại bỏ sách đi – đến nay thì khi đó dù sao chúng ta cũng tách bỏ ruột sách ra khỏi phần vỏ chất dẻo, nếu không tất cả sẽ trở thành rác thải đặc biệt.

Ý tưởng về một thư viện không chỉ cho mượn sách, mà còn tự nhận thức được là một cơ sở xã hội để mọi người lui tới – có được tất cả chào đón không?

Thỉnh thoảng cũng có người sử dụng hỏi: Những điều đó để làm gì? Nhưng như đã hói, vấn đề cũng còn là vai trò mới của thư viện không chỉ lưu giữ sách, mà còn tạo điều kiện cho mọi người gặp gỡ nhau, bởi vì họ cũng là những kho tàng lưu giữ tri thức. Như thế thư viện vẫn trung thành với nhiệm vụ truyền đạt tri thức của mình. Chúng tôi cũng nhận được những lời phê phán là như vậy chúng tôi sẽ từ bỏ vai trò trung tâm của chúng tôi. Tôi nhìn nhận như thế này: Chúng tôi phải phản ứng trước những thay đổi xã hội và chúng tôi không có thời gian cho sự trung lập. Nếu chị hỏi tôi, tôi sẽ nói, chúng ta không rơi vào một cuộc khủng hoảng khí hậu, mà chúng ta đang đứng trước sự sụp đổ của khí hậu! Giờ đây chúng tôi phải tích cực hơn và giúp mọi người ứng xử với những thay đổi. Với tư cách là thư viện, chúng tôi có thể làm được điều đó – vậy nên chúng tôi cần phải làm thôi.