"Chúng ta và trí tuệ nhân tạo"
Một thế giới đẹp đẽ, được dữ liệu hóa

Emilija Gagrčin là một trong những tác giả của công trình nghiên cứu „We and AI Living in a Datafied World – Chúng ta và trí tuệ nhân tạo sống trong một thế giới được dữ liệu hóa“
Emilija Gagrčin là một trong những tác giả của công trình nghiên cứu „We and AI Living in a Datafied World – Chúng ta và trí tuệ nhân tạo sống trong một thế giới được dữ liệu hóa“ | Ảnh (trích): © Maria Gerasimova | Ảnh (trích): © Maria Gerasimova

Trong khuôn khổ dự án „Thế hệ A= Algorithmus (thuật toán)“ Viện Goethe đã hợp tác với Viện Weizenbaum tiến hành một cuộc thăm dò ý kiến để tìm hiểu những lo lắng và hy vọng của thanh niên châu Âu liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Trong một cuộc phỏng vấn, Emilija Gagrčin, một trong những tác giả của công trình nghiên cứu, đã nói về những nhận thức ngoài mong đợi.

Chị Gagrčin, điều gì trong công trình nghiên cứu làm chị đặc biệt ngạc nhiên?

Emilija Gagrčin: Điều làm tôi thực sự ngạc nhiên là nhiều người trẻ thoải mái, bình thản như thế nào trước những hệ thống quyết định được tự động hóa. Việc nhiều người thấy ổn khi tiếp nhận những tư vấn sức khỏe từ một hệ thống như vậy có lẽ không phải là điều ngạc nhiên và cũng không phải là một vấn đề ghê gớm. Tuy nhiên một phần ba số người được hỏi thấy không sao cả, khi một vụ án hình sự chống lại họ được tiến hành điều tra dựa trên một quyết định được tự động hóa. Ngoài ra thậm chí 58% cảm thấy ổn hoặc thờ ơ về „Predictive Policing“ – biện pháp phân tích những khối lượng lớn dữ liệu trong đấu tranh chống tội phạm hình sự để định dạng những hoạt động tội phạm tiềm tàng! Tôi thực sự lo ngại về điều đó và đối với tôi như vậy có nghĩa là người trẻ không tìm hiểu hoặc tìm hiểu không đầy đủ những hậu quả từ góc độ dân chủ và nhân quyền của những ứng dụng công nghệ như vậy.
 
Có vẻ như việc chủ động tìm kiếm thông tin đã lỗi mốt rồi. Hơn một nửa số người được hỏi tin rằng, họ được các nền tảng truyền thông xã hội cung cấp đầy đủ thông tin rồi. Thái độ này có nguy hiểm không?

Emilija Gagrčin: Đúng là nhiều người trong chúng ta xem những nội dung và tin tức chính trị trong định dạng dữ liệu được cập nhật thường xuyên của họ trên truyền thông xã hội, mà không cần phải tìm kiếm. Tuy nhiên điều đó làm cho người ta cảm thấy không còn phải chủ động tìm kiếm tin tức nữa. Nhưng điều đó không có nghĩa là người ta tránh tin tức, mà đơn giản là một cảm giác vẫn có thể được thông tin, cả khi không chủ động tìm thông tin. Việc xuất hiện thái độ này, theo tôi, thoạt nhìn là bản năng, nhưng thực ra nó ẩn chứa một số vấn đề. Một vấn đề nằm ở cung cách chọn lọc nội dung của các thuật toán, vì việc chọn lọc được thực hiện dựa trên thái độ của người sử dụng trước đó, cũng như dựa trên những tính cách được cho là của người sử dụng. Tuy nhiên điều đó làm cho đối với tin tức không phải tất cả người sử dụng đều được coi là „hấp dẫn“ như nhau. Cụ thể có nghĩa là những người ít truy cập tin tức và ít tương tác, ít chia xẻ tin tức với những người sử dụng, cũng sẽ nhận được ít tin tức hiển thị hơn. Trong trường hợp này trên thực tế tin tức sẽ không nhất thiết tìm được người sử dụng. Chính vì thế điều cực kỳ quan trọng là duy trì việc chủ động tiêu thụ tin tức như là một thói quen, có nghĩa là thực sự đưa hoạt động đó vào chu trình hoạt động cố định của một ngày thường nhật.
 
Chị rút ra được những kết luận gì từ công trình nghiên cứu?

Emilija Gagrčin: Nhìn chung tôi thấy việc hiểu các phương thức hoạt động và các ứng dụng của các hệ thống thuật toán cần phải trở thành một kỹ thuật văn hóa. Trong chừng mực đó đối với tôi, những kết quả của bản báo cáo công trình nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết phải cung cấp phương tiện đúng mực để giúp đỡ người trẻ để trên phương diện xã hội cũng như cá nhân đánh giá được các cơ hội và rủi ro của trí tuệ nhân tạo và qua đó hỗ trợ họ có thể đứng vững được trong một thế giới được dữ liệu hóa và hành động một cách tự chủ. Điều đó quan trọng liên quan đến việc thực thi các quyền của họ, ví dụ như tại nơi làm việc hoặc trong nhà trường. Những tổ chức đã phát triển như Viện Goethe cũng có một vai trò quyết định trong việc truyền đạt năng lực và kiến thức. Với tư cách là các đơn vị đào tạo giầu kinh nghiệm, các tổ chức đó một mặt biết rằng, người ta có thể biên soạn và truyền đạt đến người trẻ những nội dung không mấy hấp dẫn và khô khan như thế nào. Mặt khác các tổ chức đó hoạt động như những đơn vị trung gian giữa các tác nhân khác nhau trong chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học và xã hội dân sự. Qua đó hình thành những mạng lưới cục kỳ quan trọng tạo điều kiện cho những cuộc trao đổi và sự hiểu biết lẫn nhau vượt ra ngoài giới hạn chuyên môn và giới hạn đặc thù của các lĩnh vực. Điều đó cũng rất quan trọng, vì không chỉ người trẻ cần phải phát triển những năng lực này, mà về cơ bản là toàn xã hội.