مشارکت ,اشتراک,معاوضه

دربارة فکر و فن

فکر و فن (اندیشه و هنر) مجله‌ای فرهنگی بود که از سال ۱۹۶۳ تا ۲۰۱۶ توسط انستیتو گوته به منظور توسعه مبادله فرهنگی بین آلمان و کشورهای اسلامی منتشر می‌شد.با انتشار آخرین شماره تحت عنوان «آوارگی» (شماره ۱۰۵) در پاییز ۲۰۱۶، رسیدگی و به روز رساندن نشریه به صورت آنلاین نیز قطع شد. .

صفت دمابخشی اندیشه
یوزف بویس و طرح اتوبوسی برای همه، از همه، با همه

هنرمند نامدار آلمانی یوزف بویس و نظراتش در باره شکل همزیستی («تندیس اجتماعی» به مفهوم امر اجتماعی در مقام هنر) به ابتکارعملی بی نظیر در جهان منجر شد: «اتوبوس برای دموکراسی مستقیم» که از سال ها پیش در آلمان و در تمام اروپا در حرکت است، مردم را تشویق می کند که از دموکراسی سیاستمداران فاصله بگیرند و متکی بر ابتکارات خود باشند.

قرار است که این یک مانیفست باشد، متکی بر شأن انسان، بر زیبایی جهان و بر آینده ای مشترک و پرمحتوا. این متنی نیست که به کنسرت فاجعه آسای حوادث زمان افزوده شود، تحجری ترس آلود از خرد شدن زیر چرخ متحرک حوادث لایتغیری که انسان با درماندگی بدان ها گرفتار است. که اما ما خود مسبب آنها بوده ایم و اکنون نیز توان دگرگونی شان را داریم.

«همه چیز به صفت دمابخشی اندیشه بستگی دارد. این کیفیت تازه ای ست از اراده». یوزف بویس

ما شاهد لحظه درخشانی در تکامل بشری هستیم. در زمانه ای زندگی می کنیم که بشر برای نخستین بار بشریت را تجربه می کند. آن را جهانی شدن می نامیم. نگاه دیگر به دور و برمان خیره نشده، بلکه اطلاعات جامعش را از سرتاسر جهان کسب می کند. حتی این این واقعیت هم که اطلاعات به یاری فنون جدید تا اندازه زیاد به بی اطلاعی مبدل می شوند، در این اصل تغییری نمی دهد. می دانیم که ما آدم ها مسئول اوضاع جهان هستیم. می دانیم که طبیعت را ما از حالت تعادل خارج کرده ایم و این را هم می دانیم که مسئول نحوه همزیستی با یکدیگر هستیم. حتی اگر هم از آن آگاه نباشیم، دست کم احساسش می کنیم. بشر مسئول تحولات بعدی کره خاکی است. من مسئولیت زندگینامه خود را به گردن دارم.

بله، من یک موجود طبیعی هم هستم، مخلوقی که مبدأ خود را نمی شناسد و با وجود این موجودی بالغ است که برخلاف جانوران و نباتاتی که ما آنها را می آزاریم، مسئولیت وضعیت و آینده تحولات بعد را به گردن دارد. همه مسئولیت شکل بخشیدن به جهان را به گردن دارند.

تندیس اجتماعی

این تجربه در فکر، احساس و اراده کشف زندگی هنرمند شهیر جهان یوزف بویس است که در 1986 در آلمان از دنیا رفت. او مجموعه آثار هنری ای را دیده است که ما انسان ها خالقش بوده ایم و این اثر مشترک را «تندیس اجتماعی» نام نهاده ایم. تندیس اجتماعی، دگرگونی زنده و دائمی اثر هنری است که به تناسب وضع و حال و تنها در جوار انسان، با طبیعت او عجین می شود.

هر آدمی با آگاهی از این اندیشه می تواند بلافاصله به زندگینامه خود شکلی هنرمندانه بدهد و جرات کند بدین ترتیب همراه با همه آدم های دیگر با این اثر اشتراکی هنری تندیس اجتماعی را خلق کند. جمله معروفی که یوزف بویس گفته اینست که «هر انسانی یک هنرمند» است. و شاید هم خیلی ها آن را به درستی درک نگرده باشند. او هرگز نخواسته بود بگوید که هر انسانی به مفهوم کلاسیک، یک هنرمند، و مثلاً یک مجسمه ساز، یک نقاش و یا یک آهنگساز است. مقصود او آن بود که هر انسانی به زندگی اش و به جهان شکل می دهد، حتی اگر هم کاری نکند.

ارتباط با یک اتوبوس

برای رسیدن از شکل دهی شخصی و خصوصی به شکل دهی اشتراکی ناشی از همزیستی همه مردم، به یک عنصر ارتباطی نیاز داریم و در اینجاست که «اتوبوس برای دموکراسی مستقیم» و فکر همه پرسی وارد بازی می شود (در آلمان به اتوبوس، Omnibus می گویند که واژه ای ست به زبان لاتین و به معنی «برای همه». «اتوبوس برای همه» یک ابتکار شهروندی است و بنیانگذاران آن، از سال 1987 اتوبوسی را به صورت واحدی سیار در سرتاسر آلمان به راه انداخته اند تا دموکراسی مستقیم و همه پرسی را به مردم بیاموزند. ما نیز در زیر برای درک بهتر این فکر به جای اتوبوس واژه اومنی بوس را به کار می بریم –م). آیا مدرسه سیاری دیده اید که معلمانش به سراغ شما بیایند، با شما حرف بزنند، افکار، آرزوها و نظرات شما را جذب و به دیگران منتقل کنند؟ که معلمانشان هنوز خود را شاگرد بدانند؟ که اطمینان داشته باشند که ما همه از حقوقی برابر برخورداریم و ناگزیریم این شکل اجتماعی را با رعایت برابری مشترکاً به اجماع بگذاریم؟ مردمی که به این فرایند اجتماعی در شکل دهی در هیات یک هنر می نگرند و نظریه یوزف بویس هنرمند را جدی می گیرند که «هر انسان یک هنرمند» است؟ پس شما این «اومنی بوس برای دموکراسی مستقیم» را قطعاً مشاهده کرده اید که از 27 سال پیش آلمان و اروپا را در می نوردد و به مردم یادآور می شود که عنصر آزادی را در خود تقویت کنند.

در ابتدای هر بهار «اومنی بوس برای دموکراسی مستقیم» به راه می افتد و سالی هشت ماه در حرکت است. از شهر به شهر می رود، از این مراسم به آن مراسم، و از این دانشگاه و مدرسه به آن دانشگاه و مدرسه. در نواحی مختص عابران پیاده، در بازارها، حیاط مدرسه ها و محوطه دانشگاه ها توقف می کند و دنبال مخاطب می گردد.

ورنر کوپرز از 15 سال پیش ناخدای این «اومنی بوس» است. او خودش می گوید که این کار را وظیفه اصلی خود در زمان حیات می داند. او قهرمان اصلی در یک محیط متغیر دائمی است. او و سه همراهش که ثابت نیستند خود را نوید دهندگان آینده می دانند که موجبات همزیستی هوشمندانه انسان ها با یکدیگر و در مواجهه با طبیعت را فراهم می کنند. این چهار نفر در «اومنی بوس» و در حول و حوش آن زندگی و کار می کنند. به طور منظم تعدادی کارآموز دانش آموز و دانشجو هم با آنها همسفر می شوند و بدین ترتیب به نحوی منطقی در شکل بخشیدن به یک اندیشه مشترک سهیم می شوند.

نقطه ثقل این فعالیت استفاده ابزاری از یک همه پرسی سه مرحله ای است. اما مفهوم آن در عمل چیست؟ ابتدا به معناست که آدم های دخیل در طرح «اومنی بوس» این فکر را جدی می گیرند که هر آدمی از حقوق برابر برخوردار است. نه توانایی ها، امکانات، تحصیل و غیره برابر، بلکه در «کنسرت مشترک» تصمیم گیری در امر همزیستی به اندازه دیگران شایستگی دارد. این شایستگی انسان بودن را ما متقابلاً به یکدیگر عرضه می کنیم. و هرکس که با آرامش و عمیقاً به درون خود گوش فرا دهد، در می یابد که چنین بوده است.

شکل دهی به جامعه در یک دموکراسی تنها با انتخاب نمایندگان عملی نمی شود که بعد در پارلمان یا در هیئت دولت مقررات قانونی وضع می کنند، بلکه با رای گیری همگانی در مورد یکایک مسائل اساسی تحقق می یابد. این به اصطلاح همه پرسی ها باید در سه مرحله اجرا شوند، و آنهم به ترتیب با همه پرسی در مورد ابتکار مردمی، تمایل مردمی و تصمیم مردمی. این شیوه در تمام ایالات فدرال آلمان پیش بینی شده است، اما به صور مختلف و با ساز و کارهای گوناگون.

همه پرسی چه معنایی دارد

برخلاف رفراندوم که در آن سؤالی که دولت طرح کرده برای نظرسنجی به مردم داده می شود، در همه پرسی در واقع به عوام الناس این حق را می دهندکه ابتکار عمل را خودشان اعمال کنند. این نخستین مرحله از فرایند همه پرسی است. پس از یک بررسی منطبق بر نص قانون اساسی، یا نتیجه همه پرسی به صورت لایحه ای برای تصویب تسلیم مجلس می شود و یا به مرحله دوم فرایند همه پرسی موکول می شود که تمایل مردمی است. اکنون باید این ابتکار نظر با تعداد بسیار بیشتری از حامیانش ثابت کند که مردم تمایل دارند این پیشنهاد را به رأی بگذارند. پس از توفیق این دومین گام هم پارلمان می تواند پیشنهاد را تایید کند. اما باز هم خودداری کند، بالاجبار گام سوم در نظام همه پرسی برداشته می شود که تصمیم مردمی است. اکنون پارلمان می تواند پیشنهاد متقابلی را عرضه کند و شهروندان در باره هر دو پیشنهاد نظر می دهند. آنوقت معلوم می شود که آیا اکثریت قاعده تازه ای را برای همزیستی می خواهد یانه.

بدین ترتیب هر فرد در شکل دهی جامعه شریک می شود، هم با امکان پیشنهاد کردن افکار جدید و هم از طریق فرایند همه پرسی تا اتخاذ تصمیم نهایی که در آن هر فرد یک رأی دارد. تازه از طریق همه پرسی دموکراسی ای ایجاد می شود که تا پیش از آن وجود نداشته است. و چگونگی فرایند همه پرسی را هم شهروندان تعیین می کنند و نمایندگان سیاسی بانی آن نیستند. شخص حاکم و نیز مجموعه مردمی که گرد هم زندگی می کنند، موازین این شکل دهی به جامعه را خود تعیین می کنند. و بدین ترتیب می توانیم به شرح پیامد بی نظیری بپردازیم که به یاری «اومنی بوس» در ایالت فدرال هامبورگ در آلمان به دست آوردیم.

در سال 2004 شهروندان هامبورگ قانون انتخابات عمومی را خود با یک همه پرسی شکل دادند. این نخستین بار است که مردمی که می خواهند نمایندگان خود را برگزینند، قواعد این گزینش را خودشان تعیین می کنند و به سیاستمدارانی که می خواهند انتخاب شوند، واگذار نمی کنند. این سیاستمداران که چشم اندازشان کسب قدرت است تا به امروز این وضع را هضم نکرده اند و به هر وسیله ای متشبث می شوند تا این قوانین را دوباره به صورتی درآورند که به نفعشان تمام شود. این طمعکاری را مردم با دو همه پرسی دیگر و با تحمل مخارج گزاف و تا مرحله تغییر قانون اساسی متوقف کردند. اکنون انتخاب کنندگان هستند که قواعد انتخابات را تعیین می کنند و نه آنهایی که می خواهند انتخاب شوند.

موضوع های اومنی بوس

موسسه «اومنی بوس» علاوه بر تلاش های دائمی خود از طریق گفتگوهای همه روزه در پای اتوبوس سیار، به منظور بیدارکردن نیروی اراده مردم برای همه پرسی سرتاسری در کشور، به خاطر انجام فعالیت های متنوع دیگری هم در حرکت است. یک تیم در سال حداقل 10 بار مراسمی را برگزار می کند. موضوع ها همیشه روی گام های بعدی در مسیر یک جامعه خودساخته دور می زنند. در حال حاضر موضوعات مربوط به معاهده تجارت آزاد TTIP (معاهده تجارت و سرمایه گذاری آزاد بین اتحادیه اروپا و ایالات متحده که البته هنوز تصوب نشده و با اعتراض گسترده بسیاری از مردم مواجه شده است –م)، تعیین یک حداقل در آمد بدون شرط و شروط برای عموم، منع پرواربندی، برقراری یک نظام پولی جدید، رهاسازی مدارس و دانشگاه ها از حق قیمومت دولتی و نیز آزادی تحرک آوارگان در جهان.

همیشه یوهانس اشتوتگن، شاگرد زبده یوزف بویس یکی از سخنرانان است. او و بریگیته کرنکرس بانیان و متولیان «اومنی بوس» هستند. آنها به چشم دیده اند که چگونه بویس در سال های شصت و هفتاد سده پیش قدم به قدم در مسیر شکل دهی به جامعه به عنوان یک وظیفه هنری به جلو رفته است. یوهانس اشتوتگن این مراحل تکاملی را در اثر بنیانی خود «تسمه کامل» مفصلاً شرح داده است.

«اومنی بوس» در سال 2009 به دعوت انستیتو گوته سفری تماشایی به 12 کشور در جنوب اروپا داشت که از یونان، مبدأ دموکراسی شروع و به استانبول ختم شد. در این سفر آنچه به ویژه آشکار شد این بود که مردم به این سرمشق آلمانی تا چه اندازه امید می بندند. آنها نظام ساختاری و قدرت اجرایی ما را تحسین می کنند، ما را چندان فاسد نمی دانند و اغلب اطمینان دارند که یک دموکراسی کارآمد تکوین کرده ایم. آنها اما این را هم آشکارا می دانند که دموکراسیِ منحصراً پارلمانی بازیچه منافع شخصی است، زیرا احزاب پیش از انتخابات به مردم امیدواری هایی می دهند که پس از انتخابات خود را دیگر بدانها متعهد احساس نمی کنند. بر این اساس میوه ای که رأی گیری های دموکراسی مستقیم در آلمان به بار آورده درک و مانند هوایی تازه استنشاق می شود. ما در این سفرها با اتوبوس پی بردیم که مردم چه انتظاراتی از ما دارند و چقدر مهم است که برایشان نمونه خوبی باشیم و ثابت کنیم که محمل و مبدأ یک استقلال سیاسی و به عبارت دیگر یک حکومت مشروع و مبتنی بر دموکراسی بنیادی هستیم. در واقع ما انسان ها شکل صحیح مشارکت سیاسی را می شناسیم، اما باید آن را به یکدیگر یادآور شویم و متقابلاً در جهت تحکیم آن بکوشیم.

«من» و جامعه

حسرت برای کشف خویشتن به از هم پاشی تمام سنت ها منجر می شود و ما را بر آن می دارد همه مفاهیم را از نو تعریف کنیم. این امر تنها از طریق جداسازی موقتی مرزهای اجتماعی میسر است. اینجا من، و آنجا دنیا. این سرآغاز یک خودپسندی ضروری است که البته نباید کشف مشترکات را برای همیشه تحت الشعاع قرار دهد. احساس درماندگی انسان در برابر تاثیر مشترک پنهانی و همزیستانه نمایندگان سیاست و اقتصاد که در تلاشند تا منافع خودخواهانه شخصی خود را به تحقق برسانند، حسرت دستیابی به قواعدی روشن را دوباره در آنها بیدار کرده است. اما برای عاری بودن از نیازهای خودخواهانه و انسانی عجیب نیست اگر برخی از مردم گمان کنند قواعد همزیستی را باید به دست خدا سپرد. اما منازعات انسان ها با یکدیگر که در نتیجه تعابیر و تفاسیر گوناگون از احکام الهی ایجاد می شود، پایان ناپذیرند و مسایلی را ایجاد می کنند که با قوانین منحصراً دنیوی تفاوتی ندارند. آنچه می ماند کشف یک سطح همگانی است. قواعد باید از درون مشترک ما بیرون بیایند، از سطحی در ما که همه انسان ها در آن سهیم هستند.

بدین ترتیب به آنجا رسیده ایم که بگوییم: انسان هنرمند است، به ویژه با یک شکل دهی مشترک و مساوی آزادانه و در هیأت دموکراسی ای که ما به قواعدش شکل داده ایم. هر انسان یک رأی دارد. این وجه مشخصه زمان است و آدم های «اومنی بوس برای دموکراسی مستقیم» به خاطر آن کار و زندگی می کنند.
میشائل فون در لوهه در سال 1953 به دنیا آمده؛ او عکاس و نویسنده است و از سال 2004 در مقام مدیرعامل «اومنی بوس برای دموکراسی مستقیم» فعالیت «گام استوار» به ابتکار او اجرا می شود.

ترجمه فرخ معینی

ترجمه فرخ معینی

کلیه حقوق محفوظ برای انستیتو گوته – اندیشه و هنر
نوامبر 2015
پيوندها

Andishe va Honar بصورت صفحات الکترونیکی :

Andishe va Honar را بصورت صفحات الکترونیکی با خود همراه داشته باشید

را بصوورت صفحات الکترونیکی با خود همراه داشته باشید  Andishe va Honar.
برو به بارگیری...

Bestellen

فرم درخواست

اعضای سازمانی یا افرادی که ساکن مناطق ایبرو - آمریکایی زبان هستند و در بخش روزنامه نگاری یا فرهنگی فعال هستند می توانند به صورت رایگان عضویت دریافت کنند.
به فرم درخواست...