Zijn vreemde talen vreemd voor jou?

Edwin Rutten

Edwin Rutten Wat heeft het Goethe-Institut mij veel gebracht! Wat een andere taal leren brengt en met je doet, laat zich wat mij betreft het beste illustreren in de praktijk. Al jaren schrijf ik verhalen en ben ik de verteller bij klassieke muziek met symfonieorkesten voor Familieconcerten en schoolvoorstellingen in Nederland. Dan komt er zo’n dag voorbij, zo’n bepalende dag. Een in Nederland werkende – en uit Duitsland afkomstige violist zei na afloop van een concert, met zo’n mooi accent: „Dit zou je in Duitsland moeten doen, zoals jij dat doet kennen wij niet“.

Dit zou je in Duitsland moeten doen, zoals jij dat doet kennen wij niet. Dat was de gouden zin. Ik was aangeraakt. Maar hoe verder? De taal! Ik herinnerde mij mijn eerste buitenlandse reis op mijn negende jaar naar Goslar en Oldenburg. De beknelling en de paniek dat iemand iets tegen me zou zeggen en ik het niet begreep, of als ik zelf iets wilde zeggen maar het niet kon. Negentig procent van je eigen persoon is weg! Natuurlijk op het gymnasium zes jaar Duits, Engels en Frans gehad, maar optreden met symfonieorkesten in Duitsland was andere koek.

Bij het Goethe-Institut in Amsterdam een paar groepslessen gehad. Ik had er plezier in. Het feest der herkenning. De rijtjes, de grammatica, het praktisch converseren. Het leek alsof het minder ingewikkeld was dan op de middelbare school. Hoezo Duits moeilijk? Alsof Frans en Nederlands makkelijk zijn. Ik wilde meer. Veertien dagen privé lessen bij het Goethe Intsituut in München. Veertien dagen bezig zijn met één ding: iets leren, een andere stad, andere mensen. Theaters, Kammerspiele, de boekhandel. Vrij rondlopen, dingen bestellen, iemand op straat aanspreken. En... huiswerk maken. Wat een leven, wat een vrijheid.

Een Graalburcht ervaring waar Parsifal jaloers op zou zijn. Vervolgens op uitnodiging van het Duitse Ministerie van Buitenlandse zaken een reis gemaakt door Duitsland als „Multiplikator“ eindigend met een week bij het Goethe-Institut in Berlijn. Gewoon Arte, ARD en ZDF kunnen kijken en begrijpen (nou niet altijd alles!). Zonder dat je het weet lees je geen ondertitels meer bij Tatort of Der Alte.

Goed, voor wat betreft de taal was ik enigszins geharnast. Maar hoe kom ik in Duitsland terecht als verteller.

Dankzij dirigent en GMD Jac. van Steen met wie ik in Nederland veel Famielieconcerten heb gedaan –een man met liefde voor jeugd en muziek- ,heb ik mijn eerste optreden in Duitsland gehad. „Die Zeit ist da“ (Parsifal. Wagner). „Die Frist ist um“ (Der Fliegende Holländer. Wagner). Neurenberg. Een zaal vol ouders en kinderen, een symfonieorkest en een verteller die denkt : Nú moet het gebeuren. Na afloop in de hal staan tussen kinderen en de andere volwassenen, praten en lachen. Inmiddels vier maal in de Berliner Philharmonie geweest en in oa. Weimar, Oldenburg, Saarbrücken en Mannheim. Dat is een ontdekking, een verovering! Door de taal geen grenzen.

Ondersteuning en stimulering is van het grootste belang bij het creëren van interesse in andere talen en culturen. Mijn echtgenote de operazangeres Annett Andriesen, is de tweede sleutel naar Duitsland. Zij is haar hele leven Duits georiënteerd. Uiteraard door de muziek en haar werk maar ook door literatuur en kranten tot en met Duitse kruiswoordpuzzels die ze niet oploste als tijdverdrijf maar voor de Freude van het te kúnnen. Zoals een dirigent aan een concertpianist vroeg „Waarom speelt U dit stuk zo snel“ waarop de pianist antwoordde „Omdat ik dat kann“.

Zestien jaar lang speelde ik in een televisieserie voor kinderen. Het mooie was dat jaren en jaren later Turken en Marokkanen mij aanspraken en lachend zeiden dat zij en hun kinderen Nederlands leerden dankzij dat programma. Taal integreert.

Ik ben vocal-jazz docent op het Conservatorium in Amsterdam. Daar komen veel studenten uit Duitsland. Het is een wonder om te zien hoe zij in korte tijd het Nederlands beheersen. En ik wil altijd Duits met ze praten. En zij Nederlands met mij! Plezier en respect.

Mijn missie is dan ook om jonge kinderen en middelbare scholieren middels muziek, het plezier aan te geven van het spreken en begrijpen van andere talen en culturen. Het opent werelden. „Deutsch macht Spaß“ is dan ook de slagzin van het Goethe-Institut. Zo is ook het onderwijs van het grootste belang. Docenten met een hart die weten hoe in het hoofd en de ziel van de kinderen door te dringen. Maak kinderen nieuwsgierig, zorg dat ze altijd iets willen vragen en weten.

Kinderen zijn een „tabula rasa“, een onbeschreven blad. Zij staan open. Maak ze op zo jong mogelijke leeftijd vertrouwd met méér dan het eigen land. Het viel mij overigens op dat de muzikale Bildung bij de kinderen in Duitsland groter is dan in Nederland met dank aan het onderwijs! „Das Beste ist gut genug.“ (Italienische Reise.Goethe)

Talenkennis en communiceren geeft vrijheid. Geeft gebondenheid. Kan begrip creëren. Slecht grenzen tussen mensen.
Nog meer talen? Ik kreeg een uitnodiging uit Engeland. Ik heb – naar Duits voorbeeld – een intensieve cursus Engels gedaan en vervolgens opgetreden met The Hallé Orchestra in Manchester.
Met dank aan het Goethe-Institut dat me leerde dat talen leren en gestimuleerd worden twee gouden sleutels zijn.

„Sind für Sie Fremdsprachen fremde Sprachen?“ Dan zou ik in het Nederlands willen zeggen: „Nee, het leren van vreemde talen betekent dat de vreemdeling geen vreemde hoeft te zijn“ In het Duits: „Nee, het leren van vreemde talen betekent dat de vreemdeling geen vreemde hoeft te zijn“ De eerlijkheid gebied me te zeggen dat dit stukje door mij in het Nederlands is geschreven maar vertaald is door Goethe, althans zijn Instituut. „Zwischen uns sei Wahrheit!“ (Iphigenie. Goethe)

    mehrsprachICH

    Ihr habt gewählt: Das ist unser Mehrsprachigkeitsbotschafter!

    11 Fragen zur Mehrsprachigkeit

    © colourbox.com
    Erfolgreiche Litauer und Deutsche erzählen über das Sprachenlernen, Sprache im Alltag und die Mehrsprachigkeit in Litauen und Europa

    SCHIRMHERRSCHAFT DES PROJEKTS

    copyright: Europäische Kommission
    Leonard Orban, Mitglied der Europäischen Kommission zuständig für Mehrsprachigkeit