De DJ

DJ cultuur in Duitsland

Copyright: laut.de Sven Väth, Westbam, Hell oder Tanith zijn namen die de harten van muziekfans in de hele wereld sneller doen slaan. Ze komen uit Duitsland.
 

De DJ

ste eeuw, in de hand gewerkt door de snelle ontwikkeling van de nieuwe radiotechniek en in die samenhang vooral in kleine provinciezenders, die, zoals eigenlijk door de machtige muzieksyndicaten opgelegd, zich geen eigen radio-orkest konden veroorloven.

In de jaren 1950 beleefde deze radio- DJ zijn triomftocht als massabeïnvloedende ster en marketingfactor in het nieuwe verbruikssegment der teenagers. Begin jaren 1960 begonnen DJ’s in New York voor het eerst de gebruikelijke dansorkesten in de clubs te vervangen. Eind jaren 1960 uiteindelijk ontwikkelde het creatief opleggen van platen zich tot een kunstvorm in eigen recht.

...in Duitsland

Voor de ontwikkeling van de disco- en dj- cultuur in het naoorlogse West-Duitsland betekende dat een duidelijke oriëntering: de eerste disco’s ontstonden in het centrum van de Amerikaans bezette zones en waren vaak voorbehouden voor Amerikaanse GI’s. Eigenlijk was het verboden om deze vaak muzikaal zeer progressief georiënteerde, Funk, Soul en Rock prefererende clubs te bezoeken, maar ze horen vandaag nog tot de hoogtepunten in de persoonlijke biografieën van sommige oudgediende DJ’s uit Hessen of Pfalzen.

Naast het aspect dat de disco’s als trefpunt van zwarte, Amerikaanse popcultuur gelden, speelt echter ook al gauw de idee van de disco als toneel van psychedelische hippieactiviteiten een dragende rol: het Grünspan in Hamburg geldt als de eerste Duitse disco met een officiële lichtshow, in wiens gebliksem men zich kon verliezen bij Jimi Hendrix en Krautrock. Weinig is geweten over de mensen die destijds de muziek uitkozen en oplegden.

... tussen dienst ...

De Duitse DJ- cultuur daarentegen, zoals we ze vandaag kennen, is gekoppeld aan namen, persoonlijkheden en identiteiten. Twee ervan staan vandaag zoals geen ander voor de vooruitgang van Duitse DJ’s uit de rangen van de Disco- bedienden tot onafhankelijke vertolkers van deze bezigheid: Westbam en Sven Väth.

Väth kan gezien worden als typisch kind van de specifieke invloed in Frankfurt door het opgroeien in de dampkring van de US- legercultuur. Zelf een spruit van disco-eigenaars, kwam hij het metier niet alleen binnen vanuit de muzikaal- vermakelijke kant, maar ook van de gastronomisch- wetenschappelijke kant. Väth legde al platen op toen het nog volledig uncool was en disco’s gezien werden als oorden die enkel bezocht werden door “herten” en “muizen”. Väth was erbij, toen eind de jaren 1980, door de snelle ontwikkeling van elektronische muziekproductie en het daarmee verbonden ontstaan van geheel nieuw functionerende stijlen die het nachtleven nieuw organiseerde, een paradigma- wissel intrad, die zich snel over de hele wereld verbreidde. Met zijn combinatie van nuchtere, geaarde vermaakpassie en wakkere geest voor de nieuwe vormen van het feesten, kon hij zich als de spectaculairste Duitse DJ- figuur vestigen. Zijn marathon- sets uit de vroege jaren 1960 zijn een legende, hij legde gewoonlijk tot twaalf uur lang platen op, waarbij hij noch zichzelf noch het publiek spaarde. Väth geldt tot op vandaag weliswaar niet als de meest technisch briljante DJ, als instinct- zekere kiezer fascineert hij de massa’s nog altijd.

... artistiek vereiste en ...

Westbam daarentegen, hoewel hij reeds sinds het begin van de jaren 1980 actief was, fundeerde zijn toegang tot dit beroep op een heel ander, ook direct Amerikaans gevormd idee. Opgegroeid in Münster was de jonge Maximilian Lenz onder de indruk van de eerste New Yorkse hip hop DJ’s, die begonnen waren de vinyl grammofoonplaten op ongehoord creatieve wijze als werktuig te begrijpen. Voor zijn kunstenaarsnaam liet hij zich inspireren door een van de belangrijkste figuren daar, Africa Bambaataa: Westfalia Bambaataa, algauw afgekort tot Westbam. Westbam was echter ook, tenminste op een nationaal, mediaal waarneembaar niveau, de eerste die de figuur van de DJ in een subculturele, eerder links- rebelse context overbracht. Zo werd zowel de wereld van het dansgeoriënteerde nachtleven als ook het beroep van DJ toegankelijk voor geheel nieuwe kringen. Tot op vandaag uit Westbam, die uit een kunstenaarsfamilie stamt, zich graag op een filosofische- politieke manier in het openbaar. Zijn boek “Mix, Cuts en scratches” (Merve, Berlijn, 2007), dat hij samen schreef met Rainald Goetz, werd beroemd. De Westbam- benadering begon in grote stijl aan te slaan, toen einde de jaren 1980 met techno een muziekstijl de scène veroverde die voor het eerst eens niet als import of als derderangs Duits kopie gebruik vond, maar zowel esthetisch als inhoudelijk in Duitsland bijzonder sterk gevormd werd.

... regionale kenmerken ...

Aangevuurd door de verbeeldingskracht van de techno, breidde het spectrum aan techno- dj- persoonlijkheden in de metropolen zich algauw uit, analoog met de verschillende muzikale en club- culturele speelsoorten: Berlijns’ Thalit met zijn constant vechtlustige camouflagelook, passend bij de harde- tijden- techno uit het era van de muurval en de eerste golfoorlog. Hooligan uit het Roergebied met zijn regionaal- specifieke zin voor het noodzakelijke. Münchens’ Hell met hoogverfijnde smaakorkestraties, zowel muzikaal als modieus. In Frankfurt natuurlijk de kliek rond Väth, met Marc Spoon, DJ Dag en anderen, die op een mediterrane manier de principes van het esoterische sjamanisme en de decadente orgiën vermengden.

... in alle denkbare stijlen!

Parallel met techno- dj’s, die in de publiekelijke waarneming ongetwijfeld het meest present waren, bloeide de Duitse DJ- cultuur sinds de vroege jaren 1990 in alle denkbare stijlen: HipHop, House, Drum & Bass, vooral ook in het bereik van de zogenaamde “vleugelstoel” elektronica. Toepasselijk voor de culturele voorwaarden van een liberaal- welvarend land, is Duitsland een van de belangrijkste universele afzetmarkten voor DJ- vinyl en elektronisch muziekmateriaal. Tegelijkertijd leiden ontelbare DJ’s hier te lande hun eigen kleine tot middelgrote platenfirma, vaak zonder economische interesses, maar als zelfgecontroleerde outlet voor eigen ideeën op het hoogste niveau. Dat wordt wederom gereflecteerd in een sterke aanwezigheid van Duitse underground- dj- producties op de platenborden van de disco’s op deze aarde.
Hans Nieswandt werkt sinds meer dan 20 jaar als DJ, muziekproducent en schrijver in wisselende combinatieverhoudingen. Hij heeft talrijke platen uitgebracht als solo- kunstenaar, en ook met het project “whirpool productions”. In 2006 verscheen zijn boek Disco Ramallah bij Kiepnheuer & Witsch.

Copyright: Goethe-Institut e. V., Online-Redaktion
Links over dit onderwerp

Weblog: Rory’s Berlin-Blog

Rory MacLean Weblog
Settling in Berlin: Travelwriter Rory MacLean gives an amusing and insightful account of his new home.

Jeugd in Duitsland

Mode, muziek, outfits, politieke voorkeuren: wat doet de Duitse jeugd?