Bas Böttcher

Dichters horen woorden in hun hoofd en verbinden lettergrepen met betekenis, zoals een componist muziek schrijft. Ook schrijvers moeten hun zinnen horen, opdat de klank van de gekozen woorden hun ideeën van de pagina verheft, zelfs al lezen weinig lezers boeken hardop. De muziek van de taal is echter vooral in gesproken poëzie te horen, de kunst van het voordragen is daarbij onlosmakelijk verbonden met de creatie.

“De poëzie van het gesproken woord berust op drie ingrediënten: klank, tijd en betekenis”, vertelt de prins van de Duitse poëzieslag, Bas Böttcher, in een café naast het Landwehrkanal in Berlijn. “Door klank en tijd te combineren, creëer je ritme. Combineer je ritme met betekenis, dan krijgt je werk het potentieel te overtuigen.”

Poetry slam is afkomstig uit de Verenigde Staten. In de jaren zeventig en tachtig transformeerden dichters in New York en Chicago hun private lezingen in openbare ensceneringen, en later in wedstrijden, waarbij ze een beroep deden op het publiek om de optredens te beoordelen. Ze mengden stem, intonatie en theater, flirtten met hiphop. Ze deden een beroep op de traditie van de dub poetry en verlegden hun grenzen nog verder door ook choreografie en beatboxing in hun optredens te gebruiken. Zo onstond een ademloze, energieke nieuwe vorm van literatuur. Bas Böttcher was de eerste Duitstalige dichter die deze literatuurvorm op de Duitse podia bracht.

“Mijn wortels liggen stevig in de jaren 1980 verankerd”, zegt hij, van zijn espresso nippend. “Ik ben opgegroeid met de Neue Deutsche Welle, het Duitse muziekgenre dat ontstaan is uit punk en new wave. Ik luisterde naar bands zoals Kraftwerk en Falco. Ik hield van die eenvoudige omgang met songteksten.”

Böttcher, een ontspannenen en sympathieke 35-jarige, was de hele nacht wakker, maar ondanks het slaapgebrek lijkt het hem niet aan frisheid of enthousiasme te ontbreken.

“Op school werd ik lid van het koor omdat alle mooie meisjes in het koor waren. Ik leerde er zingen, harmoniëren en in de maat te blijven met niet minder dan vijftig mensen tegelijkertijd. Het was een fantastische opleiding voor het latere leven. Toen begon ik met het schrijven van liedteksten en richtte samen met mijn vriend dj Loris Negro een band op. We spiegelden ons aan hardcore bands zoals NoMeansNo. Ik kon geen instrument spelen, dus moest ik zingen, en de band – die Zentrifugal heette – werd vrij succesvol. Ons publiek danste en feestte, wat geweldig was, maar in de loop der tijd werd mij duidelijk wat ik echt wilde, namelijk dat de mensen naar mijn woorden zouden luisteren.”

Böttcher kwam voor het eerst met Spoken Word Poetry in aanraking door de “hyperaccurate” schrijver Lemn Sissay uit Manchester. Sissay’s optreden in 1993 in Bremen blies hem omver, en weinig later trad Böttcher in het voorprogramma van de Mojo Club in Hamburg voor het eerst zelf op het podium. Zijn optreden – een soort poëtische maalstroom in het Duits en in het Engels – viel dusdanig goed in de smaak, dat Böttcher – destijds 20 jaar oud – uitgenodigd werd voor een soloshow.

„Misschien wilden ze zich destijds gewoon de vliegkosten besparen voor een Engelse dichter “, lacht hij schouderophalend.

Böttcher begon rond te reizen, bracht zijn gedichten van de ene stad naar de andere, en bouwde in het hele land een trouw kernpubliek op. In zeker opzicht was hij een nomadische verhalenverteller in de traditie van de middeleeuwse minstrelen. Hij bracht scherpe en vaak sarcastische waarnemingen van het contemporaine leven, maar maakte gebruik van het zeer moderne web, mobiele telefoons en snelle treinverbindingen. Zijn groeiende populariteit maakte hem bescheiden en vond hij tegelijkertijd opwindend.

“Het is een fascinerend moment, wanneer je voor twee- of driehonderd mensen staat en merkt hoe ze rustig worden en op het begin van de show wachten. Ik had nooit een gedrukte tekst bij me. Ik had geen instrument. Alles hing af van wat ik met het moment deed. Dat is het moment waarop de adrenaline begint te stromen en ik kon beginnen te spreken.”

Böttcher won steeds opnieuw de Duitse Poetry Slam Prijs. Hij kreeg beurzen toegekend van het Literarisches Colloquium Berlin en de Sorbonne Nouvelle in Parijs. Hij breidde zijn tournee uit naar het buitenland en naam vaak zijn textbox mee, een manshoge capsule uit plexiglas met vertaling-monitoren, die hij in zijn appartement ontworpen en gebouwd had. Deze draagbare, geluidsdichte ruimte stelde hem ertoe in staat op luidruchtige boekenbeurzen in Beijing, Bangkok, Sao Paulo en Frankfurt het publiek via koptelefoons te entertainen.

“We leven vandaag in een knip-en-plak wereld”, zegt Böttcher. “Woorden, muziek, films – alles kan gekopieerd worden. Alleen de mens kan niet gekopieerd worden. Daarom zijn live optredens zo belangrijk. Het publiek heeft een diepe behoefte naar het origineel.”

Hij is zich de illusies en misleidingen van de popcultuur, zoals hij in zijn gedicht met de dubbelzinnige titel Dran glauben schrijft en opvoert (“Dran glauben” betekent zowel “in iets geloven” als “er het hachje bij inschieten”):

Häng deine Hoffnung an ein Plastikschwein made in Taiwan,
häng deine Hoffnung an ein’ Pflasterstein und andern Kleinkram.
Zur Show gibt es Kitsch,
zum Popstar das Image,
zur Schönheit die Bräunung,
zum Glück gibt’s die Täuschung.
Also:
Dran glauben!
Kram kaufen!
Augen schließen!
Den Schwindel genießen! ...

(In het Engels)

Put your hopes on a plastic pig made in Taiwan
Put your hopes on a paving stone and other stuff
For the show there’s kitsch
For the pop star the image
For beauty the tan
For bliss there’s illusion
Therefore:
Believing in it!
Buying stuff!
Closing eyes!
Enjoying the hype!...

“Ik geef heel veel om de betekenis van woorden, en hoe ze zo krachtig mogelijk over te brengen”, bekent hij. “Wanneer ik schrijf, krijg ik een gevoel voor de tekst, alsof ik het materiaal met mijn vingers bewerk. Een schrijver moet de taal respecteren. Het is zo een geweldig medium. Wij Duitsers in het bijzonder weten wat er kan gebeuren wanneer taal misbruikt wordt. Ik ben mij mijn verantwoordelijkheid bewust.”

Böttcher blijft nieuwe wegen ontwikkelen om zijn dynamisch werk te verspreiden, zoals zijn roman Megaherz, het lesboek Die Poetry-Slam-Expedition, zijn Poetry Clips DVD, en nu zijn nieuwste dichtbundels met CD Dies ist kein Konzert en Neonomade. Hij koestert ook ambities om voor het theater te schrijven.

“Ik ben altijd al gefascineerd geweest door Shakespeares concept van het theater, hoe hij met de acteurs werkte, hoe hij woorden neerschreef om hardop voor te dragen. Per slot van rekening is de wortel van het woord “sonnet” het Italiaanse woord voor klank.“

In de komende maanden zal Böttcher op tientallen locaties in heel Duitsland, Oostenrijk, Frankrijk en Kroatië optreden. In de herfst komt hij naar Londen voor de Language Show in het Olympia in Londen. Ga zijn optreden bijwonen, en je zult woorden en ideeën van de pagina horen springen.