Regie voor kinderen
Diepe dalen, hoge toppen, grote wijdten

„Ha zwei oohh“, Regie: Barbara Kölling, Helios Theater Hamm
„Ha zwei oohh“, Regie: Barbara Kölling, Helios Theater Hamm | Foto: Walter G. Breuer

Het Duitse theaterlandschap voor kinderen werkt rond diepgaande, horizonverruimende en innovatieve thema’s, in wezen de essentie van de toneelkunst.

In Duitsland is er een betrekkelijk dicht netwerk van professionele theaters, die uitsluitend voor kinderen en jongeren werken. Een groot aantal regisseurs ontwikkelt speciale manuscripten voor een jong publiek. Zo verschillend de kunstenaars zijn, zo veelvuldig is de esthetische ontwikkeling van het theater voor kinderen. De enige herkenbare eenstemmigheid van deze kunstenaars is hun houding tegenover kinderen: ze nemen hen au sérieux, ze beschouwen hen als volwaardige mensen met hun eigen zorgen, angsten en pleziertjes en willen hen zeggen waar het in het leven op staat.

Theater voor mensen vanaf twee jaar

Het theater voor toeschouwers vanaf twee jaar is nauw verbonden met de naam Barbara Kölling. De artistiek directrice van het Helios Theater in Hamm behoort tot de pioniers van het theater voor de allerkleinsten in Duitsland. Haar werkstukken gaan uit van het theatrale onderzoek van materiaal, wat mooi wordt weerspiegeld in titels als Kloppend hout of Ha twee oohh. Kleine spanningsbogen, die door de confrontatie tussen materiaal en acteur worden veroorzaakt, worden door Barbara Kölling uitgebouwd tot een diepe verkenning van elementaire levensbepalende omstandigheden. In haar jongste werkstuk bij het Theater Junge Generation verkent ze het menselijke bewegingsmateriaal Hand en voet.

Ook Ania Michaelis maakt uitstekend werk voor de allerjongsten. Abstracte krachten zoals licht en schaduw, taal en ritme zijn van essentieel belang in haar werk en met Kokon (De cocon) beproeft ze de dans voor de allerkleinsten. Haar werkstukken voor kleuters zijn een voorbeeld voor het betrekken van het objecttheater in het toneelstuk. Haar toneelpersonages blazen leven in dingen zoals gieters, schoenen of appels, om de complexe realiteit van het jonge publiek tastbaar en dus concreet te maken.

Zinnelijk, concreet en moedig

De regiewerkstukken van de artistiek directrice van het Jungen Ensemble Stuttgart, Brigitte Dethier, zijn meestal met haar team ontwikkelde wereldpremières. Met veel humor en schwung behandelt ze essentiële problemen van de mensheid, zoals de strijd der geslachten in Mama Salz und Papa Pfeffer (Mama zout en papa peper), de strijd der culturen in het vervolg Merhaba Mama Salz und Papa Pfeffer (Merhaba Mama zout en papa peper) of de strijd der generaties zoals in Pizza senza Mamma. Via overdrijvingen, ritmisering en slapstick verheft Brigitte Dethier vooroordelen en clichés tot de waarheid. Het beperkte verbale en hoge visuele gehalte van haar stukken maakt het de kinderen gemakkelijk om de wereld van het theater binnen te treden.

Voor het grote aantal boekbewerkingen op de Duitse bühne is regisseur Rüdiger Pape een goed voorbeeld. Zijn ensceneringen in Bonn, Keulen of Dresden zijn vaak gebaseerd op prozateksten of prentenboeken. Met veel gevoel voor situaties scherpt hij op dramatische wijze de voorbeelden aan, om op een eigen, detaillistische en humoristische manier gevoelens te doorgronden. Of Mevrouw Meijer, de merel – naar een prentenboek van Wolf Erlbruch – haar dagelijkse zorgen door een echte taak kan overwinnen, of als in Nur ein Tag (Éen dag) de vraag naar de eindigheid voor een eendagsvlieg zich bijzonder dramatisch stelt, de helden van Rüdiger Pape houden zich bezig met de elementaire thema’s van de mensheid en volbrengen even nauwgezet hun dagelijkse taken.

Hedendaagse beelden voor oude mythen

Marcelo Diaz is al ongeveer 20 jaar bekend voor zijn beeldtheater en zijn poëtische en/of filosofische komedie in het Duitse kindertheater. Bij hem staan vooral de grote transculturele thema‘s centraal: man en vrouw, de wereldorde en het individu. Marcelo Diaz ensceneert graag teksten van hedendaagse auteurs, vooral nieuwe bewerkingen van mythische onderwerpen zoals Om 8 uur bij de Ark, Das Lied von Rama (Rama's lied) of Gullivers Reizen, om hun actuele, maatschappelijke relevantie te onderzoeken. Realistische stukken zoals Voor altijd samen, amen krijgen in zijn regie een onvergankelijke rust en kracht, die het publiek oproept om zichzelf van op afstand te bekijken. Hij maakt tegenstrijdigheden zichtbaar, laat zijn personages de grenzen van de toneelwereld verkennen en introduceert zo zijn jonge publiek in de theaterkunst. Het opkomen van een technicus als hulpgod, wat eveneens als pech kan worden geïnterpreteerd, dient als voorbeeld. Zijn werkstukken zijn kijkscholen van theatermagie en laten hun strijdbare posities steeds in het midden.

Philippe Besson, hoofdregisseur bij het Theater Junge Generation in Dresden, staat voor dynamisch, aantrekkelijk kindertheater. Ongeacht of ze groots opgezet (Doornroosje in de schouwburg van Zürich) of kleinschalig (met drie acteurs een kinderboek zoals Voor altijd samen, amen) zijn, de ensceneringen van Philippe Besson zijn altijd erg dynamisch met een merkwaardige, veelzeggende esthetiek en nog merkwaardiger personages op het toneel. De problemen van de handelende figuur worden bij Besson fysiek voelbaar.

Episch theater vaker met dan zonder muziek

Episch theater voor kinderen is nauw verbonden met de naam Andrea Gronemeyer. Zoals geen ander heeft de directrice van het Schnawwl in Mannheim het verteltheater tot volle ontwikkeling gebracht. Klassiek als solo of in een speler-vertellereenheid: kunst- en volkssprookjes op een nieuwe manier verteld, zijn haar specialiteit. Haar regiewerkstukken zijn gebaseerd op een zeer precieze tekstbewerking en mooie taal. De edele kunst van het verteltheater met vluchtige beelden geeft haar de mogelijkheid om moeilijke problemen voor kinderen ter sprake te brengen, zonder ze te illustreren. De innerlijke beelden van de toeschouwers beantwoorden aan het individuele ontwikkelingspeil, de enscenering legt de thema’s en de gevoelens vast. De uitbreiding van het theateraanbod voor kinderen met modern muziektheater is het tweede stokpaardje van de regisseuse. Talrijke wereldpremières van het jonge repertoire voor kindermuziektheater vinden hun oorsprong in haar initiatieven. Das Kind der Seehundfrau (Het kind van de zeehondvrouw), Sneeuwwitje of Schaf (Het Schaap) zijn opvoeringen in een combinatie van opera met episch theater.