Winkelen zonder afval
“Original Unverpackt”

Ontwerp: NAU Architects Berlin (Michael Brown)
Ontwerp: NAU Architects Berlin (Michael Brown)

Een supermarkt zonder verpakkingen – kan dat? Twee vrouwen uit Berlijn wagen het erop.

Toen ik klein was, wilde ik absoluut het milieu redden. Een mogelijk idee om dat te doen had ik op tv gezien: in een serie hadden een paar milieubewuste kinderen bij het inkopen doen gewoon alle verpakking achtergelaten in de winkel, om te tonen hoeveel onnodig afval we dagelijks produceren. Dat wilde ik ook.

Maar mijn moeder was minder enthousiast. De kartonnen doos rond de plastic zak met cornflakes en de folie rond de bananen, ja, die mocht ik nog in de supermarkt laten. Maar extra potten meenemen om ook rijst, noedels of zelfs melk over te laden, dat was een brug te ver. En zo was mijn enthousiasme voor de strijd tegen afval al snel bekoeld. Maar toen ik in de krant een artikel las over “Original Unverpackt”, moest ik er opnieuw aan denken.

Het idee achter die supermarkt, die nog dit jaar in Berlijn-Kreuzberg de deuren zou openen, lijkt immers sterk op dat van mijn kinderlijke ecologische streven: winkelen zonder verpakkingen. Uit grote bakken, blikken en kuipen schept de klant de producten over in dozen, potten en flessen die hij zelf heeft meegebracht. Van klassiekers als noedels, brood en groenten, over wodka, tot gezichtscrème. De uitbaters willen in totaal zowat 600 producten aanbieden, goed voor een assortiment dat ongeveer even groot is als dat van andere supermarkten. Wie zijn bezoek niet gepland heeft of wie zijn navuldozen en –flessen vergeten heeft, kan die lenen of kan gebruikmaken van recycleerbare papieren zakken.

Initiatiefneemsters Milena Glimbovski en Sara Wolf kregen het idee op een avond bij een glaasje wijn, toen ze de in de keuken de uitpuilende vuilnisemmer zagen staan. Toegegeven, dergelijke plannen belanden vaak zelf snel in de vuilnisemmer. Maar Glimbovski en Wolf zetten door: ze schreven een businessplan, waarmee ze ondertussen al diverse onderscheidingen in de wacht sleepten, waaronder een beurs van softwareconcern SAP en van het Duits ministerie van Gezinszaken. Het maakte de start een stuk gemakkelijker. Als beginkapitaal voor hun winkel verzamelden ze meer dan 100.000 euro via crowdfunding, omdat veel mensen het idee hun steun waard vinden en dus financieel participeren, in ruil voor waardebonnen of gratis dozen voor hun bezoek aan de winkel. Er lijkt dus wel degelijk interesse te bestaan voor verpakkingsvrij winkelen.

Maar hoe zit het met de hygiëne? Gewoon losse levensmiddelen in een winkel leggen en iedereen zichzelf laten bedienen, zoiets is in Duitsland niet mogelijk. Vers brood en broodjes worden in supermarkten aangeboden in dichte metalen kasten, waaruit klanten met behulp van een tang de gewenste hoeveelheid kunnen nemen. Het belangrijkste daarbij is dat niemand met niet verpakte levensmiddelen in aanraking komt!

Dat was voor “Original Unverpackt” inderdaad een uitdaging, vertellen de dames. Maar ze vonden er iets op: ze gebruiken bijvoorbeeld zogenaamde bulk bins – grote dichte blikken met een opening aan de onderkant, zodat klanten bijvoorbeeld noedels of erwten kunnen aftappen. Voor producten zoals pindakaas, yoghurt of tandpasta zijn er andere oplossingen: “We gebruiken ook scoop bins – zoiets als de bakken in snoepwinkels, waaruit je je met een schepje kunt bedienen – of pompsystemen.” Dat alles wordt gevuld uit grote zakken en blikken, meestal afkomstig van kleinere toeleveranciers uit de buurt. Helemaal verpakkingsvrij is het concept dus in feite niet. Maar de twee oprichtsters beloven ons dat ze er ook op letten afval zoveel mogelijk te vermijden voor hun waar in de winkel belandt.

Zo te horen zijn Milena Glimbovski, Sara Wolf en hun inmiddels zeskoppige team goed voorbereid voor de start van hun zaak in het najaar. Maar ik heb nog twee bedenkingen: enerzijds vraag ik me af of mijn moeder misschien gelijk had toen ze het veel te omslachtig vond om met een tas vol lege dozen en potten naar de supermarkt te gaan.

Anderzijds zijn de mensen van “Original Unverpackt” niet de eersten die met het idee van verpakkingsvrij inkopen komen aanzetten: in Londen-Hackney zag ik vorig jaar Unpackaged, een kleine gelijkaardige winkel. Het zag er daar prachtig uit, met al die levensmiddelen in grote kuipen en containers en zonder plastic. Ondertussen is de winkel dicht. Maar dat, zo zeggen ze bij “Original Unverpackt”, is niet de schuld van het “verpakkingsvrij”-concept: “De winkeloppervlakte in Londen bestond voor twee derde uit restaurant en bar, en dat heeft niet gewerkt.” In Berlijn wordt zoiets niet voorzien.