STADSPLANNING
Met de kennis van velen

PlanBude | Hamburg | St. Pauli
PlanBude | Hamburg | St. Pauli | Foto: Margit Czenki

PlanBude, een planningsbureau met een activistische insteek, ontstond in het kader van de discussies rond de sloop van de “Esso-huizen” in de Hamburgse wijk St. Pauli. Voor de nieuwe gebouwen die op deze site aan de Reeperbahn – midden in de prostitutie- en uitgaansbuurt – moesten komen, werkten ze innovatieve planningsmethoden uit.

Het planningsbureau, een interdisciplinair team van architecten, kunstenaars, sociaal werkers en stadsplanners, ontstond in 2014 vanuit een onafhankelijk buurtcomité. Van het districtsbestuur Hamburg Mitte kregen ze de opdracht de burgerparticipatie rond de planning van een nieuwbouw op de 6.000 vierkante meter grote site te organiseren. Dat proces moest de basis opleveren voor de toewijzing van de architecten.

Meestal verlopen dergelijke participatieprocessen zeer formeel en weinig pluralistisch. PlanBude zocht echter naar methoden om zo veel mogelijk mensen en hun ideeën te betrekken. Men wilde precieze eisen formuleren, niet alleen vrijblijvende suggesties.

Lego-maquette Lego-maquette | Foto: Margit Czenki PlanBude liet het bindende karakter van de resultaten van het participatieproces contractueel vastleggen door het districtsbestuur en verzamelde op vier en een halve maand tijd 2.300 bijdragen van burgers. Op het bouwterrein zelf plaatsten ze een PlanBude-container en ze organiseerden het planningsproces als een interactief platform. Met die bedoeling ontwikkelde PlanBude een legomaquette op schaal 1:150 en een zwarte “nachtkaart”. Daarop kon men met stiften tekenen hoe St. Pauli er in 2020 ’s nachts zou kunnen uitzien. Er waren tactische meubelen, zoals een parkeerpaaltje dat kon worden omgevormd tot een tafel, of een winkelwagentje dat dienst kon doen als werktafel. Zo veranderde de straat in een openbare planningsstudio.

Mensen maken hun wensen kenbaar Mensen maken hun wensen kenbaar | Foto: Margit Czenki Via lezingen, workshops en een filmtour langs de bars en kroegen van de wijk werd gesproken over voordelige bouwmethoden, de verplaatsing van de muziekscene, de veranderingen in de prostitutiebuurt en de “verdisneysering” van de Reeperbahn.

In de fotoworkshop “Kraak de St. Pauli-code” ontstonden beelden om “het vocabularium van de stad” te analyseren en te ontcijferen.
 

Audioslideshow “Kraak de St. Pauli-code”
Audioslideshow “Kraak de St. Pauli-code”

Op basis van die talloze ideeën van burgers maakte het PlanBude-team analyses, werden scherpe zinnen geformuleerd en werden meerderheidsbeslissingen uitgewerkt. Zo bleek bijvoorbeeld dat, wegens de zeer grote vraag naar woonruimte, een hoge dichtheid aanvaard werd, als de woningen daardoor betaalbaar bleven. Verder was er de wenselijkheid van een publieke benedenverdieping, een gaanderij-achtige ruimte voor de jongeren en een buurtontmoetingspunt. De vaakst gebruikte plaatsen moesten naar het dak verhuizen. Over het algemeen koos men voor een opsplitsing in kleine delen, met nissen en veel ingangen en schuilhoeken.
 
Resultaten voor de Esso-site
Audioslideshow resultaten voor de Esso-site

Van andere buurtcomités kreeg PlanBude veel feedback op zijn analyses. Met het akkoord van het district en de investeerders kon het uiteindelijk de eisen van de burgers overbrengen, als basis voor de architectenaanbesteding.

Nu was het aan de architecten om de zeer nauwkeurige eisen om te zetten in concrete plannen. De architectenbureaus NL en BeL wonnen de stedenbouwkundige wedstrijd. Hun model hield zich sterk aan de verwachtingen van de burgers en deinsde niet terug voor scherpe contrasten en inhomogeniteit.
 
Audioslideshow over de resultaten van de architectencompetitie
Audioslideshow over de resultaten van de architectencompetitie
 

PlanBude

is een interdisciplinair team uit de domeinen planning, kunst, sociaal werk, film, muziek en architectuur.

Christoph Schäfer Foto: privat Christoph Schäfer studeerde van 1985 tot 1992 aan de Hogeschool voor beeldende kunsten in Hamburg. Vanaf 1989 ging hij zich sterk interesseren voor het dagelijks leven in de stad en werkte hij samen met andere kunstenaars, planners en architecten. Zijn project “Park Fiction” ging al over collectieve stadsplanning in Hamburg en werd in 2002 voorgesteld op de documenta in Kassel.


Renee Tribble Foto: privat Renée Tribble studeerde van 1998 tot 2005 architectuur aan de Bauhaus-universiteit in Weimar. Ze werkt als freelance planner voor diverse architectenbureaus en ze doceert “Urban Design” aan de HafenCity-universiteit Hamburg.
Andere leden van Planbude zijn: Christina Röthig (sociaal werkster), Volker Katthagen (architect en stedenbouwkundige), Margit Czenki (regisseuse en kunstenares), Lisa Marie Zander (studente architectuur), Patricia Wedler (cultuurwetenschapster en muzikante)