EUTHANASIE
LIBERALE EUTHANASIEREGELING IN EUROPA

Foto: © Colourbox

In vergelijking met de rest van Europa hebben de Benelux-landen de meest liberale euthanasieregeling. Enkel in België, Nederland en Luxemburg is actieve euthanasie of doden op verzoek toegestaan, en almaar meer mensen vragen naar deze vorm van levensbeëindiging door een arts. Zwitserland laat begeleide euthanasie toe en is daarmee ook een toevluchtsoord geworden voor levensmoeë, lijdende mensen uit andere landen. In Duitsland wordt de hulp van een arts aan zwaar zieke patiënten bemoeilijkt door een wet uit 2015, maar nieuwe rechterlijke uitspraken zouden daarin weldra verandering kunnen brengen.

Nederland

Nederland was het eerste land ter wereld waar actieve euthanasie legaal werd. In 2001 werd daartoe een wet gestemd. De euthanasie mag enkel worden uitgevoerd door een arts, die eerst bepaalde criteria moet nagaan. Belangrijkste punten: de toestand van de patiënt moet ongeneeslijk, ondraaglijk en zonder uitzicht op beterschap zijn. Minstens één andere arts moet na grondig onderzoek dezelfde diagnose stellen. Bovendien moet de patiënt zijn wens vrijwillig uiten, na grondig overleg en advies. Sinds kort wordt in Nederland ook gedebatteerd over actieve euthanasie voor oude mensen die “klaar zijn met het leven” en de “weldoordachte” wens hebben om te sterven. Volgens de voorstanders moet dat ook zonder zware ziekte mogelijk zijn. Het aantal zelfdodingen onder begeleiding van een arts blijft toenemen. In 2005 waren er nog 1800 gevallen per jaar, in 2014 al 5300. Zowat 1 op 25 sterft vrijwillig met de hulp van een arts. Aanvankelijk zochten vooral kankerpatiënten hun toevlucht tot een zelfgekozen dood, maar intussen is de groep uitgebreid met bijvoorbeeld mensen die aan dementie of andere degeneratieve ziektes lijden. Ook minderjarigen ouder dan 12 jaar kunnen euthanasie aanvragen. Tot de leeftijd van 15 jaar moeten de ouders toestemming geven. Bij 16- en 17-jarigen moeten de ouders of voogd bij het beslissingsproces betrokken worden, maar kunnen de jongeren zelf de uiteindelijke beslissing nemen.

BelgiË

België heeft sinds 2002 een zeer liberale wet die actieve euthanasie bij fysiek of psychisch lijden mogelijk maakt. De wet wil in eerste instantie een antwoord bieden op de wens van ongeneeslijk zieke, volwassen patiënten. Ook hier is het van doorslaggevend belang dat artsen het ondraaglijke lijden van de patiënt officieel moeten vaststellen. Vandaag kiezen zowat 2000 mensen per jaar voor deze mogelijkheid; 10 jaar geleden waren dat er ongeveer 500. In Vlaanderen alleen bedraagt het aandeel euthanasie bijna 5 procent van alle sterfgevallen. België is het enige land ter wereld waar actieve euthanasie ook voor minderjarigen zonder leeftijdsgrens is toegelaten, op voorwaarde dat twee artsen en de beide ouders hun toestemming geven. Het kind moet zwaar ziek zijn en moet zijn toestemming geven onder psychologische begeleiding en met zijn volle bewustzijn. Toen deze wet in september 2016 voor het eerst bij een 17-jarige patiënt werd toegepast, kwam er heel wat protest vanuit het buitenland.

Luxemburg

Het Groothertogdom Luxemburg was het derde land in de EU dat actieve euthanasie legaliseerde. De wet volgt woordelijk en inhoudelijk het Belgische voorbeeld en werd in maart 2009 van kracht.

Zwitserland

In Zwitserland is “begeleide zelfdoding” mogelijk. Dat betekent dat de patiënt zelf zijn leven moet beëindigen en zichzelf een dodelijke dosis barbituraat moet toedienen. Die hulp bij zelfdoding is volgens het strafwetboek wel strafbaar wanneer hij verleend wordt met “zelfzuchtige motieven”. Sinds de jaren 80 kunnen mensen die willen sterven de begeleiding inroepen van euthanasie-organisaties zoals Exit of Dignitas. Die zelfgekozen manier om te sterven heeft de voorbije jaren sterk opgang gemaakt. “Begeleide zelfdoding is in Zwitserland haast onmerkbaar uitgegroeid tot een normale manier van sterven,” schreef de krant Neue Zürcher Zeitung (NZZ) in december 2016. Inmiddels kiezen elk jaar ongeveer 1200 mensen voor begeleide zelfdoding, onder wie meer vrouwen dan mannen. Een euthanasiewet heeft Zwitserland niet, maar actieve euthanasie is hoe dan ook wettelijk verboden.

Duitsland

Zwaar zieke en zwaar lijdende mensen krijgen nu in Duitsland het recht om eventueel uit eigen wil te sterven. Dat werd begin maart 2017 door de hoogste administratieve rechtbank in Leipzig beslist. Hoewel de beslissing betrekking heeft op extreme uitzonderingen, zou het effect weleens verregaand kunnen zijn. Want zelfs indirecte euthanasie kan in Duitsland nog steeds gevolgen hebben. Een wet die in de herfst van 2015 door de Bondsdag werd goedgekeurd, maakt het op dit moment moeilijk voor palliatieve artsen om de hevige pijnen van ongeneeslijk zieke patiënten met behulp van medicijnen te verzachten. Men zou dat immers kunnen interpreteren als hulp of steun bij zelfdoding en volgens § 217 van het strafwetboek kunnen wreken met een gevangenisstraf of geldboete, met name wanneer artsen hun patiënten een pijnstiller geven om zelf in te nemen, die bij een te hoge dosering tot de dood zou kunnen leiden. De wet maakt het ook moeilijk voor euthanasieverenigingen om in Duitsland actief te zijn, want “zakelijke” hulp bij zelfdoding is nadrukkelijk verboden. Intussen wachten meer dan een dozijn klachten over ongrondwettelijke maatregelen, ingediend door palliatieve artsen, euthanasie-organisaties en individuele personen, op behandeling door het federaal constitutioneel hof in Karlsruhe. Dat laatste moet nu duidelijkheid scheppen over de vraag of de wet strijdig is met de grondwet, en heeft daarvoor de visie en het standpunt gevraagd van de meest uiteenlopende instellingen, waaronder het federaal ministerie van Justitie. Onlangs werd de inleveringstermijn verlengd tot 30 april 2017. De verandering en de toetsing van de wetten heeft het publieke debat over euthanasie in Duitsland na jaren van stilte weer op gang gebracht.