Wolf Erlbruch
De wereld vanuit Wuppertal bekeken

The Miracle of the Bears
Photo (detail): © Peter Hammer Verlag GmbH

​De prentenboeken van Wolf Erlbruch verschaffen plezier aan kinderen en volwassenen wereldwijd. Dat heeft veel te maken met het feit dat de illustrator zijn kunst zeer ernstig neemt. Recent won hij de Astrid Lindgren Memorial Award.

Wolf Erlbruch Wolf Erlbruch | Foto (Ausschnitt): © Françoise Saur Wolf Erlbruch komt uit de wereld van de reclame, maar ook uit die van de kunst. Dat hij vooral bekend is geworden als illustrator van prentenboeken, is logisch: in dit beroep vindt hij immers de combinatie van het klantgericht werken van een reclamemaker met de esthetische eisen van een kunstenaar – tenminste, als de illustrator zijn vak ernstig neemt. En dat doet Erlbruch. Het heeft hem de hoogste onderscheidingen in zijn vak opgeleverd: van de Duitse Jeugdboekenprijs over de Gutenberg- en e.o.plauen-prijs, tot drie keer toe de Zilveren Griffel, en nu dus de Astrid Lindgren Memorial Award, de kinderboekenprijs waaraan wereldwijd het hoogste geldbedrag verbonden is. In 2017 ging hij helemaal terecht naar Wolf Erlbruch.

VERTAALD IN MEER DAN 30 TALEN 

Erlbruch (°1948) neemt zijn beroep bijzonder ernstig. In 1997 gaf hij zijn baan als docent illustratie aan de Fachhochschule Düsseldorf op, nadat hij een aanbod had gekregen van de Universiteit Wuppertal. Niet de grotere reputatie of het feit dat Wuppertal zijn thuisstad is, waren daarbij doorslaggevend. Voor Erlbruch volstond het dat hij voortaan kunst zou kunnen doceren in plaats van illustratie, want hij wilde als docent niet voortdurend herhalen wat hij sowieso al meer dan 20 jaar beroepshalve deed. Hij was toen al niet alleen een van de meest succesvolle Duitse reclametekenaars (zijn voor de Duitse spoorwegen - Deutsche Bahn AG - getekende mol met nikkelbril maakte furore op affiches en in aankondigingen van het bedrijf, omdat het figuurtje op een grappige manier de aanhoudende werkzaamheden aan het spoor deed vergeten). Hij had in 1989 ook een van ’s werelds meest succesvolle prentenboeken getekend, en ook daarin had een bebrilde mol de hoofdrol gespeeld. Het door Werner Holzwarth geschreven verhaal Vom kleinen Maulwurf, der wissen wollte, wer ihm auf den Kopf gemacht hat (Over een kleine mol die wil weten wie er op zijn kop gepoept heeft) werd in meer dan 30 talen vertaald en maakte Erlbruch en diens grafische stijl beroemd. Het was pas zijn tweede prentenboek.
                                                                           
Erlbruchs eerste prentenboek verscheen in 1985 en was gebaseerd op een tot dan toe in Duitsland ongepubliceerde tekst van de uit Ghana afkomstige James Aggrey (1875–1927), die toen echter in Amerika woonde. In The Eagle That Would Not Fly (De adelaar die niet wilde vliegen) vertelt hij een belerende Afrikaanse legende, die nu in Duitse vertaling én geïllustreerd zou verschijnen in het aanbod exotische literatuur van uitgeverij Peter Hammer. Aangezien de uitgeverij in Wuppertal gevestigd is, lag de keuze voor stadsgenoot Erlbruch enigszins voor de hand. Deze eerste publicatie leidde tot een samenwerking tussen de uitgeverij en de tekenaar die vandaag nog steeds standhoudt, en die niet alleen boeken omvat, maar ook een jaarlijkse kalender voor de kinderkamer, die Erlbruch meer dan twee decennia lang heeft vormgegeven. Voor het jaar 2018 werd die taak echter overgenomen door zijn zoon Leonhard, die als illustrator in de voetsporen van zijn vader is getreden.

NIET VAST TE PINNEN OP ÉÉN STIJL 

Het werk voor de kalenders heeft ertoe bijgedragen dat Erlbruch niet louter op zijn bekende mol-stijl kan worden vastgepind. Zijn eerste zelfgeschreven prentenboeken, Die fürchterlichen Fünf (De verschrikkelijke vijf), Leonhard (Leonard) en Das Bärenwunder (Het berenwonder), die begin jaren 90 verschenen, waren nog helemaal in die stijl. Maar daarna ontwikkelde hij, niet in het minst ook onder invloed van zijn kunstendocent, een kenmerkende collagetechniek waarin hij de meest uiteenlopende stukjes papier en modelblaadjes met elkaar combineert. Zo worden zijn figuren dus niet getekend, maar ontstaan ze als gevolg van een legtechniek. De schaar kwam in de plaats van de stift als belangrijkste werkinstrument. Erlbruch vulde zijn collages echter aan met tekeningen, en dat mixed-mediaprincipe werd zijn nieuwe handelsmerk.
 
De meest complete versie van die methode paste hij toe in Ente, Tod und Tulpe (De eend, de dood en de tulp), zijn tweede meest succesvolle boek, dat in 2007 verscheen en hij opnieuw zelf schreef. Het daarin behandelde thema van de dood is ongebruikelijk voor de Duitse kinderliteratuur. Maar ook in zijn boeken die gebaseerd zijn op werk van auteurs als Goethe, Gottfried Benn, Karl-Philipp Moritz of James Joyce breekt hij met die gebruikelijke onschuld. Tot op vandaag is het moeilijk te zeggen of Erlbruch eerder voor kinderen dan wel eerder voor volwassenen werkt. In elk geval blijken beide hem dankbaar, want ze lezen zijn boeken.
 
De jongste jaren heeft Erlbruch zijn activiteiten als illustrator afgebouwd; in zijn woning in Wuppertal heeft hij zijn stichting voor de bewaring van het eigen werk gevestigd, waar hij ook een onderkomen en werkplek biedt aan onderzoekers. Aangezien hij internationaal tot de beroemdste vertegenwoordigers van zijn kunst behoort, kan hij in Wuppertal op heel wat bezoekers rekenen. En intussen kijkt de hele wereld uit naar nieuwe boeken.