Snelle toegang:
Direct naar inhoud gaan (Alt 1)Direct naar secundaire navigatie gaan (Alt 3)Direct naar hoofdnavigatie gaan (Alt 2)

Digitaal feminisme
Van de wet Otto tot het #protest

Vijf leden van de Verein für Frauenstimmrecht (‘vereniging voor vrouwenstemrecht’), 1896
Vijf leden van de Verein für Frauenstimmrecht (‘vereniging voor vrouwenstemrecht’), 1896 | Foto (fragment): ©Wikimedia/vrij van auteursrechten

Aan wie hebben we citaten als “Baas over eigen buik” te danken, en wie richtte de eerste feministische kranten op? In het Digitale Deutsche Frauenarchiv (‘digitale Duitse vrouwenarchief’) is nu voor het eerst de informatie over de geschiedenis van de Duitse vrouwenbeweging online beschikbaar.

Von Sonja Eismann

“Mensenrechten hebben geen geslacht.” Van wie zijn die net zo eenvoudige als gevleugelde woorden? Was het Duitslands bekendste voorvechtster van vrouwenrechten Alice Schwarzer, of een van de jongere feministes, zoals Margarete Stokowski? Nee, het was Hedwig Dohm, wegbereidster van de vrouwenbeweging. Zij streed in de jaren 1910 voor het algemene stemrecht voor vrouwen. Wie had al begin 1923 – nog voor de Hitlerputsch in november van dat jaar – het gevaar van Hitler doorzien en zijn uitwijzing uit Duitsland geëist? Dat was Anita Augspurg, pacifistische en openlijk lesbische feministe. Wat was de eerste feministische vrouwenkrant in Duitsland? Was het Emma of toch Courage? Geen van beide, want deze vrijwel tegelijk, in 1977 en 1976, opgerichte magazines waren slechts de grotere varianten van de in oktober 1973 voor het eerst verschenen collectieve krant Frauenzeitung – Frauen gemeinsam sind stark (‘vrouwenkrant – samen zijn vrouwen sterk’). Maar ook die krant moest qua pioniersrol en omvang onderdoen voor de Frauenzeitung (‘vrouwenkrant’), uitgegeven door Louise Otto-Peters, medeoprichtster van de Duitse vrouwenbeweging. Zij richtte de krant al in 1849 op, maar moest die weliswaar al snel terug opgeven. Een specifiek tegen haar gerichte wet in Saksen, de wet Otto, verbood vanaf 1850 aan vrouwen de uitgave en redactie van kranten.
Protestactie tegen het abortusartikel op de Münsterplatz in Bonn, 1975 Protestactie tegen het abortusartikel op de Münsterplatz in Bonn, 1975 | Foto: ©picture alliance/Klaus Rose

DE CONTINUÏTEITEN in de verf zetten

Al die wetenswaardigheden zijn nu met enkele muisklikken te vinden op de website van het Digitale Deutsche Frauenarchiv. De website staat sinds september 2018 online en streeft naar de digitalisering, bundeling en toegankelijkheid van gegevens en feiten over de Duitse vrouwenbeweging. De hoeveelheid materiaal over een van de belangrijkste sociale bewegingen van de voorbije 200 jaar is gigantisch, zoals blijkt uit de bovenstaande voorbeelden, maar zit tegenwoordig amper in het collectieve bewustzijn. Hier wordt nu de rode loper uitgerold voor iedereen die geïnteresseerd is in vrouwenkwesties en emancipatiegeschiedenis – dankzij een samenwerking met de 40 instellingen van de koepelorganisatie van Duitstalige archieven, bibliotheken en documentatiecentra over vrouwen. Het materiaal werd ingezameld in Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Luxemburg en Italië (Südtirol) en toegankelijk gemaakt. Talloze scans van originele foto’s, krantenartikels, affiches, flyers en zelfs hele handboeken – geordend volgens thema en personen – dompelen je ook visueel onder in de sfeer van die bewuste tijd. Zo nodigt de website uit tot urenlang surfen en ontdekken.
Protesten bij de Internationale Vrouwendag op 8 maart 2018 in München. Protesten bij de Internationale Vrouwendag op 8 maart 2018 in München. | Foto: ©picture alliance/ZUMA Press De grote verdienste van het nieuwe digitale archief is ook dat de website continuïteiten in de verf zet. Al te dikwijls kreunen nieuwe generaties feministen onder de last het wiel te moeten heruitvinden, omdat vrouwenverhalen zoals vroeger van secundair belang en daarmee bijna onzichtbaar lijken. Nu laten de vele bijdragen op de website en de begeleidende blogs echter zien dat veel van de strijd en de vijandigheid zo oud is als de beweging zelf. Krantenknipsels uit de jaren 1920 illustreren bijvoorbeeld dat het feminisme toen al volgens veel mannen te ver ging – en dat in een tijdperk waarin vrouwen vanuit hedendaags perspectief nagenoeg geen rechten hadden. In de kranten wordt geklaagd dat de man in het huwelijk verkommerde tot een puur uitbuitingsobject. De overeenkomst met het masculinisme van vandaag, dat onder meer de achterstelling van gescheiden mannen aanvecht, is opvallend. Ook de situatie van feministische journalisten is gelijkaardig. Of het nu gaat om de schrijfster Louise Otto-Peters, de maaksters van Frauenzeitung of Courage of de feministische web- of printauteurs van vandaag, allemaal hadden en hebben ze te maken met vijandigheden van buitenaf en met een meervoudige belasting door precaire arbeidsverhoudingen. Het Digitale Deutsche Frauenarchiv laat deze overeenkomsten zien. En hoe meer over deze voorloopsters bekend is, des te meer we van hen kunnen leren. Ondertussen neuzen we verder van link naar link en kunnen we ons verheugen over nog meer beeldmateriaal. Zo zijn de originele protestplakkaten voor het vrouwenkiesrecht erg leuk, aangezien ze vandaag nog inspirerend zijn, net als de diversiteit inzake seksuele, etnische of religieuze identiteit en genderidentiteiten.

Top