Snelle toegang:

Direct naar inhoud gaan (Alt 1)Direct naar secundaire navigatie gaan (Alt 3)Direct naar hoofdnavigatie gaan (Alt 2)

Mithu Sanyal
Op de carrousel der identiteitsdebatten

Identiteitsbeleid kan moeilijk, polariserend en verwarrend zijn. In haar eerste roman schetst schrijfster en cultuurwetenschapster Mithu Sanyal een geslaagd beeld van het geharrewar over identiteit en wie die identiteit mag bepalen. Dat doet ze op een humoristische manier, met tal van actuele verwijzingen naar de academische wereld en de popcultuur.

Von Helena Matschiner

Sanyal: Identitti © Carl Hanser Identitti, zo heet de blog waarin studente Nivedita fragmenten publiceert uit haar onophoudelijke innerlijke dialoog met Hindoe-godin Kali. Inspiratie vindt ze onder meer in de seminars van professor Saraswati, een internationaal vermaarde naam op het vlak van postkoloniale theorie.

De geëngageerde Saraswati ijvert voor self-empowerment van de zogenaamde ‘BIPoC’ (Black, Indigenous, People of Colour). Ze zorgt voor opschudding wanneer ze in haar eerste seminar alle witte studenten vraagt om de ruimte te verlaten. Nadien legt ze uit dat ze de overgebleven studenten wilde laten voelen, waarschijnlijk voor het eerst in hun leven, wat het betekent om privileges te genieten op basis van hun huidskleur. Voor studenten zoals Nivedita wordt Saraswati al snel meer dan een gewone docente: ze schudt hen wakker, verandert hun zelfbeeld en wordt een voorbeeld, iemand die levensraad geeft. Onder haar invloed ontwikkelt Nivedita zich tot ‘Out and Proud PoC’. 

Ras is een verhaal

En dan gebeurt wat niet mocht gebeuren: het komt uit dat Saraswati eigenlijk Sarah Vera Thielmann heet en dat ze net zo Duits is als het systeem van de statiegeldflessen. De daaropvolgende shitstorm in de media richt zich niet alleen tegen Saraswati, maar ook tegen Nivedita, die zich op de dag van de onthulling - waarvan zij op dat moment nog niets wist - in een radio-interview euforisch over haar docente heeft uitgelaten. Nivedita trekt tijdelijk naar Saraswati, om aan de vijandigheid te ontsnappen. Maar ze heeft ook het gevoel dat Saraswati haar enkele antwoorden verschuldigd is.

Saraswati lijkt echter ongevoelig voor elk verwijt. Net als gender moet men ook ras als een sociale en politieke constructie beschouwen, zegt zij. Het is de premisse van de postkoloniale theorie, en door zich als iemand anders voor te doen, heeft ze dit idee alleen maar consequent doorgetrokken. “Het feministische en antiracistische gedachtengoed heeft alles te maken met het recht om zelf te bepalen wie je bent. Waarom zouden jullie me dat recht mogen ontnemen?”, vraagt ze aan haar critici.

Gevangen in de rondedans der identiteitsdebatten

In de drukkend hete zomerweken na het vermeende schandaal vormt zich in het appartement van Saraswati - het ‘vogelnest’ hoog boven de straat - een kleine gemeenschap van lotgenoten. Alsof men gevangenzit in ‘de eeuwigheid van een echokamer’, worden in de tijdelijke woongemeenschap heftige discussies gevoerd, die echter alleen maar in een kringetje ronddraaien.

Ondertussen dringt de buitenwereld binnen, in de vorm van betogende critici voor het huis en commentaren op sociale media. Wereldwijd geeft de onthulling aanleiding tot een verhit debat over identiteit en wie het recht heeft die te bepalen, over privileges en het overschrijden van grenzen. Hoe verhitter het debat raakt, hoe vermoeiender het wordt. Tot iemand op sociale media schrijft: “Ik word hier megaduizelig van.”

Pleidooi voor Liefde

Als cultuurwetenschapster laat de auteur de belangrijkste vertegenwoordigers van de postkoloniale theorie aan het woord. Toch geeft het boek geen antwoorden, maar wekt het eerder het gevoel dat alle vragen terecht zijn. De verhaallijn van het boek wordt niet alleen aangevuld met fragmenten uit de blog van Nivedita, maar ook met fictieve tweets van echte publieke figuren en cameo-bijdragen van bekende journalisten, wat de lectuur zeer ten goede komt, zeker als je rekening houdt met de soms wat overbodige inhoud van de discussie.

Hoe grappig overdreven de fancultus rond Saraswati en de kritiek van haar critici soms ook worden voorgesteld, de auteur ontkent het belang van het identiteitsdebat niet. Maar evengoed herinnert ze ons eraan dat het er uiteindelijk niet om gaat te kibbelen over woorden, maar eensgezind op te staan tegen de maatschappelijke verschuiving naar rechts. De roman eindigt met een pleidooi van de Amerikaanse schrijver James Baldwin om onze medemensen ondanks eventuele meningsverschillen met liefde te behandelen, zolang het meningsverschil niet leidt tot kleinering of onderdrukking. Of, vrij naar Kali: Let love flow like a river.
 
Rosinenpicker © Goethe-Institut / Illustratie: Tobias Schrank Mithu Sanyal: Identitti
München: Carl Hanser Verlag, 2021. 432 S.
ISBN: 978-3-446-26921-7
Deze titel is ook terug te vinden in onze online-bibliotheek ‘Onleihe’

Top