Snelle toegang:
Direct naar inhoud gaan (Alt 1)Direct naar secundaire navigatie gaan (Alt 3)Direct naar hoofdnavigatie gaan (Alt 2)

Werk- en tewerkstellingscoöperaties
Coöperaties: het vennootschapscontract van morgen?

Liever samen brainstormen dan alleen, bijvoorbeeld in een arbeidscoöperatie
Liever samen brainstormen dan alleen, bijvoorbeeld in een arbeidscoöperatie | Foto: Helena Lopes - CC0 1.0 Universell

We bevinden ons in het jaar 2018 in Frankrijk, het land van de start-ups. Taaie Galliërs bieden een alternatief voor hyperflexibiliteit en overdreven protectionisme. Ze ontketenen een revolutie in de aloude tegenstelling tussen ondernemerschap en het werknemersstatuut. Werk- en tewerkstellingscoöperaties, waarin ondernemers ook personeel zijn, zitten in de lift.

Von Charlotte Noblet

Van de ene naar de andere opdracht sukkelen, of saaie baantjes aannemen voor een hongerloon omdat ze ‘goed staan op je cv’: dat heeft Agnès vijf jaar lang gedaan, tot ze er echt helemaal genoeg van had. Economische crisis of niet, op die manier kon en wou ze haar leven niet slijten! Maar waar lag de uitweg uit haar onzekere situatie? Waarom probeerde ze het niet met haar grote passie, haarverzorging? Een jaar geleden sloot Agnès Calu zich aan bij het ondernemerspersoneel van Prisme, een werk- en tewerkstellingscoöperatie in Marseille. Vandaag ziet haar project er erg veelbelovend uit

 

Wat is een CAE?

Een CAE (coopérative d’activité et d’emploi, of ‘werk- en tewerkstellingscoöperatie’) is een solidaire economische vereniging van meerdere ondernemers.

Deze vorm van collectief ondernemerschap beschermt initiatiefnemers tijdens hun stap naar het zelfstandigenstatuut. Wie zich met zijn of haar project bij zo’n coöperatie aansluit, geniet van een bestaand juridisch kader, het statuut van een voor onbepaalde duur aangeworven ondernemer en een sociale bescherming. Voor administratie, belastingadvies en boekhouding wordt samen gezorgd. Op die manier kunnen de ondernemers zich helemaal op hun werk concentreren.
Bron:  www.economie.gouv.fr

“In coöperaties hebben ondernemers het sociale statuut van bedienden, en kunnen ze algemene kosten verdelen en zelfstandig werken”, verduidelijkt Cyrille Rodriguez, CAE-contactpersoon bij de regionale vertegenwoordiging van de SCOP (société coopérative et participative) voor de regio PACA en Corsica. “De tijd dat mensen mensen 40 jaar lang in hetzelfde bedrijf werken is voorbij. Werknemers moeten almaar flexibeler worden, en ook buiten Frankrijk zien we een toenemende ‘uberisering’ van werknemers. Een coöperatie vormt een geweldig antwoord op dit soort negatieve ontwikkelingen en op het ondermijnen van het arbeidsrecht: ze biedt ondernemers een beschermend kader en een gemeenschappelijke bestuursstructuur, want na maximum drie jaar worden de medewerkers vennoten die mee beslissen over de doelstellingen van hun coöperatie.“

Een statuut dat vrijheid en zekerheid combineert

Frankrijk telt meer dan 100 werk- en tewerkstellingscoöperaties, waarin volgens de twee Franse CAE-netwerken  Coopérer pour entreprendre en Copéa meer dan 10.000 ondernemers voor onbepaalde duur zijn aangeworven. “Het blijft natuurlijk een randverschijnsel in vergelijking met de 100.000 werknemers van beheersorganen voor freelancers,” geeft Cyrille Rodriguez toe. “Maar in die organisaties krijgen ondernemers voor 10% van hun omzet niet meer dan een loonstrookje. Coöperaties daarentegen moeten hun aangeworven ondernemers persoonlijke ondersteuning bieden.” Hij legt uit: “Het gaat de coöperaties niet om winst, maar om gemeenschap en sociale bescherming. Het is een kwestie van instelling en waarden.”

Informele uitwisseling is goed voor de samenwerkingsdynamiek in de coöperaties Informele uitwisseling is goed voor de samenwerkingsdynamiek in de coöperaties | Foto: CC-BY-SA : Charlotte-noblet.eu Oualid Dellai (42 jaar) werd lid van een coöperatie nadat hij het bedrijf had overgenomen waarvan hij de enige werknemer was. Hij wilde niet meer ‘koste wat het kost winst maken’, maar zijn werk in de sector van glasvezelverlichting voor bedrijven verder ontwikkelen

Bijna een jaar later is Oualid nog steeds verbaasd: “Via onze algemene coöperatie kan ik rechtstreeks samenwerken met oprichters van bedrijven, fotografen en landschapsarchitecten – en dat alles op een manier die nog beter is dan ik me ooit had kunnen voorstellen: we reageren samen op projectaanbestedingen en ontwikkelen ook eigen projecten.”
 

Vaarwel kapitalistische onderneming, welkom coöperatie?

Al meer dan 20 jaar combineren coöperaties een individuele aanpak met een collectieve dimensie. Ze waren lange tijd een randverschijnsel, maar kennen vandaag een echte opleving. “Hun succes is echter niet alleen te danken aan de financiële crisis. Dat ze steeds meer kandidaten aantrekken, heeft ook te maken met het feit dat ze compatibel zijn met veel diepgaandere veranderingen in onze samenleving,” zo schrijft Elisabeth Bost in haar boek Aux entreprenants associés (2016, Éditions Repas). Zij is een van de breinen achter het collaboratief denken in Frankrijk.

Coöperaties zijn goed om werkloosheid tegen te gaan, maar creëren vooral opnieuw een goede relatie tot werk door eigen initiatief te combineren met solidariteit. Isabelle Berviller (51 jaar) is blij dat ze haar nieuwe activiteit in een welwillende omgeving heeft kunnen uittesten:
 

Collectieve dynamiek en de voordelen van synergie

De 64-jarige Monik Vernier is overtuigd: de coöperatie is de toekomst in de wereld van werk! De kostuummaakster en lerares kleermakerij moest tijdens haar carrière in het staatsonderwijs eindeloos veel formulieren invullen. “Ik wilde anders werken, zonder al dat papierwerk.” In september 2017 vertelde haar nicht haar over de coöperaties, en minder dan een jaar later bereidt Monik zich voor om deel te nemen aan het FabLab van Prisme, dat binnenkort in Avignon van start gaat en dat textielkennis combineert met digitale vaardigheden.

Bij de coöperatie Prisme zijn 35 ondernemers aan de slag, die met hun bijdragen van 12% van hun brutomarge drie mensen betalen. Julie Weirich maakt deel uit van het support-team: “Ik ben er voor onze ondernemers en zorg ervoor dat ze zich goed voelen.” Voor Julie past de coöperatie helemaal bij de tijdsgeest: “Vaak moeten we verschillende functies uitoefenen, en dankzij de coöperatie kan dat zonder administratieve moeilijkheden. Bij Prisme zitten ‘multijobbers’ met meerdere beroepen, zoals Agnès, Isabelle en Monik. Hun uiteenlopende vaardigheden zorgen voor een rijkere uitwisseling, zowel bij de officiële bijscholingen als tijdens de informele gesprekken tussen de leden van de coöperatie.” 

Via regelmatige bijscholing worden de vaardigheden in de coöperaties uitgebreid Via regelmatige bijscholing worden de vaardigheden in de coöperaties uitgebreid | Foto: CC-BY-SA : Charlotte-noblet.eu Dankzij de wet op de sociale en solidaire economie van 2014 (loi relative à l'Économie Sociale et Solidaire de 2014) beschikken de coöperaties vandaag over een veilig kader. „Wij weten nu hoe een coöperatie financieel onafhankelijk kan zijn, hoe onze aangesloten ondernemers zelf mensen in dienst kunnen nemen, enzovoort,” zegt Fabrice Nicol, medeoprichtster van Prisme. “De nieuwe uitdagingen liggen elders. We moeten bijvoorbeeld de maximale grootte van onze coöperaties vastleggen en onze positie tegenover onlineplatforms bepalen.” Fabrice Nicol is goed op de hoogte van de bestaande coöperaties en kent ook de Belgische coöperatie SMart, die een deal heeft kunnen sluiten met Deliveroo. Al in 2016 vertegenwoordigde de baas van Smart, Sandrino Graceffa, in zijn boek Refaire le monde du travail het model van een universeel vennootschapscontract op Europees niveau. Zal dat idee het halen?
 

Boeken over dit onderwerp:

  • Aux entreprenants associés – La coopérative d'activités et d'emploi (2016) van Elisabeth Bost, uitgegeven door Editions Repas.
  • Refaire le monde du travail (2016) van Sandrino Graceffa, uitgegeven door Editions Repas.

Top