Cultuur en crisis
Een ‘gelukkig’ koppel?

Boeken voor een Euro
Boeken voor een Euro | © David Benedicte

Schrijvers, muzikanten, schilders, graffiti-artiesten, acteurs, zij het mannen of vrouwen … Ze behoren allemaal tot een gebied dat schijnbaar onaantastbaar is wanneer de financiële markten crashen. In dit artikel nemen ze het woord om terug te blikken op een deprimerende tijd, waarvan de gevolgen ook vandaag, zes jaar later, nog voelbaar zijn.

Von David Benedicte

Manuel Vilas Manuel Vilas | © Lisbeth Salas “Echte naties creëren cultuur” – meent de schrijver Manuel Vilas, wiens laatste roman Ordesa nog steeds op de bestsellerlijsten prijkt – “en het idee dat we andere dingen zouden moeten produceren, is fundamenteel verkeerd. De hegemonie van Frankrijk tot aan de Tweede Wereldoorlog berustte op cultuur. De Amerikaanse hegemonie is cultureel. China laat ons eerder koud, omdat er van daar geen cultuur komt. Kan jij een Chinees van de beatnikgeneratie citeren? Wie is de Chinese Clint Eastwood? Die zijn er gewoon niet. Enkel de politici in Spanje, vooral uit het rechtse kamp, denken dat cultuur zich niet loont.”

Tito Expósito Tito Expósito | © Inma Luna “Onze ‘opleving’?” vraagt Tito Expósito, de uitgever van Baile del Sol (Zonnedans) en voegt er meteen aan toe: “Ik denk dat een sociaal en economisch beleid dat zich richt op de meerderheid van de bevolking, zoals de laatste jaren in Portugal, ons de zo gewenste ontspanning zou kunnen brengen. En om het leesgedrag te verbeteren, zou je in het onderwijs ook een vorming moeten stimuleren die literatuur leeftijdsgericht overbrengt, een literatuur die boeit, die tegelijk actueel én kritisch is.”

Na de storm

César Strawberry César Strawberry | © C. S. César Strawberry, de zanger van de metalrapband Def Con Dos beschrijft de moeilijkste jaren: “Zoals elke crisis, heeft ook deze een soort natuurlijke selectie teweeggebracht. Enkel de sterksten hebben het overleefd. De jaren 2012 en 2013 waren volgens mij catastrofaal. Maar dan is er zo’n onberekenbaar element, waardoor de magie van het onvoorspelbare op de muziek overgedragen wordt. Vetusta Morla, Riot Propaganda en Pablo Alborán zijn jonge artiesten die midden in de crisis bekend werden en alle tegenslagen overwonnen.“



Juan de Dios Juan de Dios | © Marco Flores “Voor de muziekindustrie was het echt een heftige storm”, zegt muziekproducent Juan de Dios Martín. Hij woont in Los Angeles (VS) en bekijkt het schouwspel vanop ruime afstand: „Maar die afstand helpt je ook om te beseffen dat de Spaanse muziekmarkt tamelijk besloten is. Het is niet zo gemakkelijk om aan de dominante kringen te ontkomen.”

Marina Anaya Marina Anaya | © M. A. “De kunstwereld heeft duidelijk iets verloren”, geeft schilderes Marina Anaya toe. “Plots waren tot dan betaalbare kunstwerken niet meer zo betaalbaar. Dat was een echte stap terug op de weg die we al een tijdje waren ingeslagen, om met kunst vaste voet te krijgen bij een breed middenklassepubliek. Tegelijk maakt de crisis je als kunstenaar ook alerter, je wordt wat geraffineerder bij het plannen van je projecten.”

Pastron#7 Pastron#7 | © P#7 “In mijn geval was de crisis een ingrijpende gebeurtenis voor mijn levensstijl en zelfs voor mijn kunst”, voegt de graffiti-artiest Pastron#7 toe. „Voor de crisis behoorde ik tot diegenen die de meeste graffiti-exposities in Spanje georganiseerd hebben, in samenwerking met labels uit het milieu van de hiphopcultuur, of met media en andere instellingen. Nu kunnen we geen graffiticursussen meer aanbieden voor de jongsten omdat er amper budget voor is, maar we worden wel steeds serieuzer genomen op de markt van de hedendaagse kunst.”

Consuelo Durán Consuelo Durán | © Sfhir und Frodo Álvarez “De online galerijen brengen de kunst naar de mensen”, zegt Consuelo Durán, directrice van het veilinghuis Durán Arte y Subastas. „Daar kan je grenzen verleggen en het werk van opkomende streetartartiesten in een digitale omgeving presenteren. Ongetwijfeld kopen de mensen nu opnieuw meer kunst als in de slechte jaren. Het lijkt alsof we de crisis echt achter ons hebben.”

Voor een lagere btw 

Clara Sanchis Clara Sanchis | © Smedia De actrice Clara Sanchis schetst een minder rooskleurig beeld van haar beroep. “Het is allemaal volledig bergafwaarts gegaan. Veel echt goede mensen zijn slachtoffer van de crisis geworden. De meesten die het professioneel overleefden, moesten jobs aannemen die zo slecht betaald werden dat ze amper het einde van de maand haalden. Zelf heb ik de hele productie van Una habitación propia (Een eigen kamer) op mij moeten nemen en het is ook gelukt. Maar ik had mij natuurlijk liever enkel op mijn werk als actrice geconcentreerd.“

Gabriel Olivares Gabriel Olivares | © Smedia Voor de theaterregisseur Gabriel Olivares, die net het stuk Ding Dong heeft uitgebracht, zou het “een daad van gerechtigheid zijn om de btw onder de 21 procent te laten dalen. Ik zie wel in dat het niet eenvoudig is om het onderscheid te maken tussen cultuur en entertainment. Maar als we dan toch in een Europees land leven, zou ook bij ons de in Europa gangbare norm moeten gelden van een algemeen lagere btw op theater, omdat het een culturele activiteit is.”

Een spel zonder scheidsrechter

Manuel Sánchez Manuel Sánchez | © M. S. “Voor de journalistiek was de crisis een enorme klap”, zegt Manuel Sánchez, politiek redacteur bij de online krant Público en auteur van het boek Las noticias están en los bares (Het nieuws hoor je op café). “Het erge is dat er ook helemaal geen tekenen van verbetering te bespeuren zijn. Zoals het er nu uitziet, zal de lage honorering in de sector aanhouden. Jongere journalisten zijn daarover erg bezorgd en schatten hun toekomst niet bepaald rooskleurig in.”

Pedro G. Cuartango Pedro G. Cuartango | © P. G.
“Ja, de journalistiek gaat momenteel door zwaar stormweer”, bevestigt Pedro G. Cuartango, de vroegere hoofdredacteur van de krant El Mundo en momenteel medewerker van de krant ABC. “De redacties zitten vol met slecht betaalde beginners, die de plaats van ervaren collega’s hebben ingenomen. De enige overlevingskans op lange termijn is om het digitale aanbod betalend te maken. Het probleem is dat er in Spanje geen betalingscultuur is. Maar we mogen niet vergeten dat een wereld zonder journalisten is als een voetbalspel zonder scheidsrechter.”

Regisseurs, producenten, galeriehouders, uitgevers … De lijst is lang, bijna eindeloos. Maar wie zijn oor te luisteren legt, ontdekt dat slechts weinig experts de Spaanse economische crisis zo goed kunnen inschatten als deze culturele actoren. Misschien omdat ze verplicht werden tot zoiets als een ‘gedwongen huwelijk’ met de crisis.